თქვენ არ ეცნობით კონსტიტუციური სარჩელის/წარდგინების სრულ ვერსიას. სრული ვერსიის სანახავად, გთხოვთ, ვერტიკალური მენიუდან ჩამოტვირთოთ მიმაგრებული დოკუმენტი

1. სადავო ნორმატიული აქტ(ებ)ი

ა. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი

2. სასარჩელო მოთხოვნა

3. საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის სამართლებრივი საფუძვლები

საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტი და მე-60 მუხლის მეოთხე პუნქტის „ა” ქვეპუნქტი, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე” ქვეპუნქტი, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტი, 31-ე და 31¹ მუხლები.

4. განმარტებები სადავო ნორმ(ებ)ის არსებითად განსახილველად მიღებასთან დაკავშირებით

კონსტიტუციური სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღებისთვის აუცილებელია, იგი ფორმით და შინაარსით შეესაბამებოდეს „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებს და, ამავდროულად, არ არსებობდეს არსებითად განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის ამავე ორგანული კანონის 31³ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძველი.

წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელი ფორმით და შინაარსით სრულად შეესაბამება ზემოთ დასახელებული ორგანული კანონის 31¹ მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებს, კერძოდ, იგი შედგენილია შესაბამისი სააპლიკაციო ფორმით, მასში ასახულია ყველა აუცილებელი რეკვიზიტი, ისევე როგორც მოცემულია შესაბამისი სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთება და მტკიცებულებები.

„პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომში კანონი) სადავო ნორმის, 65-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, „ამ კანონით განსაზღვრული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის პირს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს არაუგვიანეს 4 თვისა სამართალდარღვევის ჩადენის დღიდან, ხოლო თუ სამართალდარღვევა დენადია − არაუგვიანეს 4 თვისა მისი გამოვლენის დღიდან“. ამდენად, სადავო ნორმა ადგენს, რომ პერსონალური მონაცემების მფლობელის მიერ მისი პირადი ცხოვრების ცალკეული ასპექტის დარღვევის ან შესაძლო დარღვევის თაობაზე ინფორმაციის მიღებას არ გააჩნია არანაირი მნიშვნელობა ამ დარღვევაზე შესაბამისი ადმინისტრაციულსამართლებრივი რეაგირების ხანდაზმულობის ვადის დენისთვის. იმ შემთხვევაში კი, თუკი პირის პერსონალური, მათ შორის, განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალური მონაცემების დამუშავება მოხდება უკანონოდ, ხოლო, ამის თაობაზე უშუალოდ მონაცემების მფლობელი გაიგებს დამუშავებიდან 4 თვის შემდეგ, ის ვეღარ შეძლებს რაიმე სახის რეაგირებას აღნიშნულ დარღვევაზე. კერძოდ, ამგვარ შემთხვევაში არც მონაცემთა დამმუშავებლის სამართალდამრღვევად ცნობა მოხდება და არც შესაბამისი პასუხისმგებლობის მისთვის დაკისრება.

კონსტიტუციური სარჩელის ფარგლებში უმნიშვნელოვანესია დამატებით იმ ასპექტის განხილვა და შეფასება, რომლის თანახმადაც, ზემოთ დასახელებული ხანდაზმულობის ვადის დენას არ და ვერ აჩერებს მათ შორის არც ის გარემოება, რომ მითითებული 4 თვის ვადაში მოითხოვოს პერსონალურ მონაცემთა სუბიექტმა მონაცემთა დამუშავების კანონიერების შესწავლა. შესაბამისად, პირობითად იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი მონაცემთა სუბიექტმა შეიტყო და მიმართა სამსახურს სამართალდარღვევიდან 3 თვის შემდეგ, მიუხედავად საქმის კომპლექსურობისა, მიუხედავად მოსაგროვებელი ინფორმაციისა და მტკიცებულებებისა, სამსახური ვალდებულია გადაწყვეტილება მიიღოს და პასუხისმგებლობა პირს დააკისროს არაუმეტეს მომდევნო 1 თვის ვადაში. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სადავო ნორმის საფუძველზე, ის აღარ იქნება უფლებამოსილი დაადგინოს სამართალდარღვევა და დააკისროს სამართალდამრღვევს შესაბამისი პასუხისმგებლობა. ამასთან, სამსახურს ამ ნორმის საფუძველზე ეძლევა დროის გაჭიანურების გზით საქმეზე მანიპულირების და შესაბამისი შედეგის დადგომისგან თავის არიდების შესაძლებლობა. ამდენად, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმა არაკონსტიტუციურია მისი იმ ნორმატიული შინაარსითაც, რომლის თანახმადაც, სადავო ნორმით განსაზღვრულ ვადაში სამსახურისთვის მიმართვა არ აჩერებს ამ ვადის დინებას. ეს შინაარსი კი სწორედ სადავო ნორმაშია ინტეგრირებული იმდენად, რამდენადაც ეს უკანასკნელი საუბრობს იმ მაქსიმალურ ვადაზე, რომლის განმავლობაშიც პირს შეიძლება დაეკისროს ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა და არა მხოლოდ ვადაზე, რომლის განმავლობაშიც მონაცემთა სუბიექტი უფლებამოსილია მიმართოს სამართალდარღვევის ფაქტის დადგენის მიზნით სამსახურს.

განსახილველი კონსტიტუციური სარჩელის ფარგლებში მოსარჩელე მხარე სწორედ კანონით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ვადის დენის ფარგლებში პერსონალურ მონაცემთა სუბიექტის მიერ მისი უფლებების შელახვის თაობაზე ინფორმაციის არარელევანტურობის არაკონსტიტუციურობას ასაბუთებს.

უპირველესად, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ თავად გასაჩივრებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მოცემულ მომენტში, ნებისმიერი ადამიანის მიმართ შესაძლოა, მიმდინარეობდეს ზემოთ დასახელებული სამართალდარღვევა და მას არ გააჩნდეს ამის თაობაზე ინფორმაცია. ამდენად, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში პერსონალურ მონაცემთა ნებისმიერი სუბიექტი არის უფლებამოსილი, იდავოს მითითებული ნორმის კონსტიტუციურობის თაობაზე, როგორც პოტენციურად მისთვის კონსტიტუციურ უფლებათა შემლახველ რეგულაციაზე. ამისთვის კი არ არის აუცილებელი იმის ჩვენება, რომ მის მიმართ უკვე იმოქმედა სადავო ნორმამ.

ამ მტკიცებასთან ერთად, მნიშვნელოვანია, რომ წარსულში უშუალოდ მოსარჩელის მიმართ უკვე იმოქმედა სადავო ნორმის ამჟამად გაუქმებულმა რედაქციამ. კერძოდ, 2022 წლის ------ მოსარჩელის და მისი ოჯახის წევრების მიმართ შესაძლოდ განხორციელებულ განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების წესების დარღვევის თაობაზე მოსარჩელემ და მისმა წარმომადგენლებმა განაცხადით მიმართეს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურს და მოითხოვეს კანონდარღვევის ფაქტის დადგენა სამსახურის მხრიდან. თუმცა, სწორედ იმ დასაბუთებით, რომ იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობა ანალოგიურ მოწესრიგებას ითვალისწინებდა ხანდაზმულობის ვადის დენასთან დაკავშირებით, სამსახურმა შეწყვიტა კონკრეტულ გარემოებებზე საქმის წარმოება. განსხვავებას 2022 წელს მოქმედ და სადავო ნორმის დღეს მოქმედ რედაქციებს შორის მხოლოდ ვადა წარმოადგენს. კერძოდ, თუკი 2022 წელს სამართალდარღვევის დღიდან 2 თვის განმავლობაში იყო შესაძლებელი ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრება, დღეს ეს ვადა გაიზარდა და გახდა 4 თვე. თუმცა, მიუხედავად ამ ცვლილებისა, მაშინ, როდესაც ადამიანს არ გააჩნია ინფორმაცია მისი მონაცემების უკანონოდ დამუშავების თაობაზე, მიუხედავად იმისა, ეს არის 2 თუ 4 თვე, ბუნებრივია, ის მოკლებულია შესაძლებლობას, დროულად მიიღოს შესაბამისი ზომები და მიმართოს თავისი უფლებების დაცვის სამართლებრივ მექანიზმებს.

მნიშვნელოვანია ამ ეტაპზევე განიმარტოს, რომ უშუალოდ მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული საკანონმდებლო მოწესრიგება განსხვავებულ საკანონმდებლო ტექნიკას ითვალისწინებდა. კერძოდ, 2022 წლის შესაბამის პერიოდში მოქმედი „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი თავად არ განსაზღვრავდა ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების ვადას და მისი 4014 მუხლის მე-4 პუნქტი ითვალისწინებდა, რომ აღნიშნული უნდა მომხდარიყო ამავე კანონითა და საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით დადგენილი წესით. ამ უკანასკნელი კოდექსის 38-ე მუხლის პირველი ნაწილი კი ადგენდა, რომ „ადმინისტრაციული სახდელი შეიძლება დაედოს არაუგვიანეს ორი თვისა სამართალდარღვევის ჩადენის დღიდან, ხოლო როცა სამართალდარღვევა დენადია – არაუგვიანეს ორი თვისა მისი გამოვლენის დღიდან“. შესაბამისად, განსხვავებით მოქმედი სადავო ნორმისაგან, მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული სამართლებრივი საფუძველი მხოლოდ 2 თვიან ვადას აძლევდა მონაცემთა სუბიექტს საკუთარი უფლებების დასაცავად განეხორციელებინა შესაბამისი ქმედება.

მოქმედ სამართლებრივ წესრიგში კი, როგორც აღინიშნა, თავად კანონის სადავო ნორმა ითვალისწინებს შესაბამის, სპეციალურ ვადას სპეციფიკურად ამავე კანონიდან გამომდინარე სამართალდარღვევათა მიმართ. როგორც დასაწყისშივე აღინიშნა, განსახილველი კონსტიტუციური სარჩელით სადავოა არა უშუალოდ ვადის ხანგრძლივობა, არამედ ის გარემოება, რომ ამ ხანდაზმულობის ვადის დენისთვის მნიშვნელობა არ ენიჭება რამდენად გააჩნია მონაცემთა სუბიექტს მისი მონაცემების უკანონოდ დამუშავების თაობაზე ინფორმაცია. ამ კუთხით კი კანონმდებლობაში არანაირი ცვლილება არ განხორციელებულა.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმმა განმარტა, რომ „სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღების საკითხის გადაწყვეტამდე, სადავო ნორმის გაუქმება a priori არ უნდა იწვევდეს სამართალწარმოების შეწყვეტას, თუ მოსარჩელე მხარე აფიქსირებს უწყვეტ ინტერესს საქმის წარმოების გაგრძელებასთან დაკავშირებით და ითხოვს ძალადაკარგული სადავო ნორმის არსებითად მსგავსი შინაარსის მქონე მოქმედი ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 8 ივლისის №3/6/1547 საოქმო ჩანაწერი საქმეზე „ვახტანგი მიმინოშვილი, ინვერი ჩოკორაია და ჯემალი მარკოზია საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“, II-10). როგორც სასამართლოს მოეხსენება, ეს განმარტება სასამართლომ გააკეთა იმ შემთხვევასთან მიმართებით, როდესაც კონსტიტუციური სარჩელის სასამართლოში რეგისტრაციის შემდგომ, მისი არსებითად განსახილველად მიღების გადაწყვეტილებამდე ხდება სადავო ნორმის ძალადაკარგულად გამოცხადება. განსახილველ შემთხვევაში, მდგომარეობა განსხვავებულია იმ კუთხით, რომ მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული ნორმატიული მოწესრიგება სარჩელის საკონსტიტუციო სასამართლოში რეგისტრაციის მომენტამდე იქნა ძალადაკარგულად გამოცხადებული. თუმცა, არსებითად იდენტური გარემოების შეფასების წინაშე დგას სასამართლო, ვინაიდან სახეზეა საკანონმდებლო მოწესრიგება, პრობლემური ნორმატიული შინაარსი, რომელიც მართალია, მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული ფორმალური კანონის მუხლის სახით აღარ, თუმცა, სხვა, არსობრივად იდენტური შინაარსით კვლავაც მოქმედებს. შესაბამისად, მსგავს შემთხვევებში, მოსარჩელისთვის ერთადერთ სამართლებრივ გზას, ისარგებლოს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლებით, კერძოდ, საკონსტიტუციო სასამართლოში საკუთარი ინტერესების ეფექტურად დაცვის მხრივ, წარმოადგენს მოქმედი ნორმატიული აქტის იმ დებულების გასაჩივრება, რომელიც ანალოგიური შინაარსის მატარებელი.

ამდენად, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ სწორედ სადავო ნორმა უნდა აღიქვას მოსარჩელის წარსულში უფლების დამრღვევ დებულებად. ეს უკანასკნელი კი იმ არგუმენტაციის პარალელურად, რომ დამოუკიდებლად წარსულში განხორციელებული ქმედებებისა, თავად სამართალდარღვევის ბუნებრივად ფარული ხასიათის გათვალისწინებით, ნებისმიერი პირი შესაძლოა მოცემულ მომენტშიც იყოს მისი მონაცემების არაკანონიერად დამუშავების მსხვერპლი, თუმცა არ გააჩნდეს აღნიშნულზე ინფორმაცია და მომავალში სწორედ სადავო ნორმის საფუძველზე ვერ შეძლოს საკუთარი უფლებებისთვის სათანადო, კანონით გათვალისწინებული მექანიზმების ამოქმედება. ამ მექანიზმში კი სამართალდამრღვევი პირის ასეთად ცნობა და მისთვის შესაბამისი პასუხისმგებლობის დაკისრება იგულისხმება.

ამდენად, მოსარჩელისთვის წინამდებარე საკითხის განხილვა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მის მიმართ უკვე დარღვეული უფლების შეფასების, არამედ, სამომავლოდ, მსგავსი ძირითადი უფლებების დარღვევის პრევენციის მიზნებისთვის.

მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სადავო მოწესრიგება რამდენიმე ძირითად უფლებასთან მოდის წინააღმდეგობაში. კერძოდ, უპირველეს ყოვლისა, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურისთვის მიმართვას და შესაბამისი პირის პასუხისმგებლობას გააჩნია თავად პერსონალური ინფორმაციის, პირადი ცხოვრების დაცვის ინტერესი. შესაბამისი დაცვის გარანტიების გარეშე, თუნდაც კონსტიტუციის მე-15 მუხლით გარანტირებული პირადი ცხოვრების უფლება სრულიად დაუცველი და ილუზორული დარჩებოდა, რის მომეტებულ რისკსაც აჩენს სადავო ნორმა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ იქნა ადამიანის ძირითადი უფლება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მასთან დაკავშირებული საქმის გონივრულ ვადაში სამართლიანად განხილვაზე. ბუნებრივია, თუკი ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გააჩნია არც სამართალდარღვევის ფაქტის შეფასების, არც დამრღვევის ამგვარად ცნობის და არც შესაბამისი პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობა, შეუძლებელია ვისაუბროთ, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საქმის დროულად და სამართლიანად განხილვის მოთხოვნა დაცულია. დასახელებულ კონსტიტუციურ დებულებასთან მიმართებით სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობის დასაბუთება კი მოცემული იქნება კონსტიტუციური სარჩელის შემდგომ, შესაბამის ნაწილში.

ამასთან, კონსტიტუციური სარჩელი შეტანილია უფლებამოსილი პირის მიერ ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული კომპეტენციის ფარგლებში;

კონსტიტუციურ სარჩელში დასმულია ნორმატიული აქტის საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავით გათვალისწინებულ ძირითად უფლებებთან შესაბამისობის შემოწმების საკითხი, რაც წარმოადგენს საკონსტიტუციო სასამართლოს კომპეტენციას; ამავდროულად, ეს საკითხები მოწესრიგებულია საქართველოს კონსტიტუციით;

კონსტიტუციური სარჩელით სადავოდ გამხდარი საკითხი არასოდეს ყოფილა საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ შეფასებული, შესაბამისად, ის არ არის უკვე გადაწყვეტილი;

წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელის საკონსტიტუციო სასამართლოში შეტანისთვის არ არის კანონმდებლობით გათვალისწინებული რაიმე ვადა;

სადავო აქტები არის ნორმატიული აქტების იერარქიაში ყველაზე მაღლა მდგომი, რომლებიც განსაზღვრავს პრობლემურ მოწესრიგებას.

5. მოთხოვნის არსი და დასაბუთება

სადავო ნორმების შინაარსი და მათი კონსტიტუციურობის პრობლემის დასაბუთება

როგორც უკვე აღინიშნა, წარმოდგენილი კონსტიტუციური სარჩელით სადავო ნორმას წარმოადგენს „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის 65-ე მუხლის პირველი პუნქტი. ეს უკანასკნელი ითვალისწინებს, რომ “ამ კანონით განსაზღვრული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის პირს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს არაუგვიანეს 4 თვისა სამართალდარღვევის ჩადენის დღიდან, ხოლო თუ სამართალდარღვევა დენადია − არაუგვიანეს 4 თვისა მისი გამოვლენის დღიდან”.

როგორც უკვე აღინიშნა, სადავო ნორმაში მოსარჩელისთვის პრობლემურია რეგულაცია, რომლის თანახმადაც, ხანდაზმულობის ვადის დენისთვის მნიშვნელოვან ფაქტორსა და გარემოებას არ წარმოადგენს არც სამართალდარღვევის თაობაზე მონაცემთა სუბიექტის ცოდნის ელემენტი და არც ის გარემოება, მათ შორის, სადავო ნორმითვე გათვალისწინებულ 4 თვიან ვადაში მან მიმართა თუ არა შესაბამის სამართლებრივ გზას და მოითხოვა თუ არა ფაქტის შესწავლა სამსახურისგან.

იმისთვის, რომ სრულყოფილად იქნეს გააზრებული სადავო ნორმის პრობლემურობა და მათ შორის, ის გარემოება, თუ რა განასხვავებს ამ სამართალდარღვევას მაგალითისთვის სხვა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისგან, შესაბამისად, რატომ არის აუცილებელი ამ შემთხვევაში კანონმდებლის განსხვავებული მიდგომა, მოსარჩელე რამდენიმე სამართლებრივ ასპექტზე გაამახვილებს ყურადღებას.

უპირველეს ყოვლისა, მოსარჩელე მხარე მნიშვნელოვნად მიიჩნევს იმ სამართალდარღვევათა მიმოხილვას, რომელთა მიმართაც მოქმედებს და გამოიყენება სადავო ნორმა. სადავო ნორმის ფორმულირებით, ის მიემართება ნებისმიერ, ამავე კანონით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევას. შესაბამისად, აქ იგულისხმება მონაცემთა დამუშავების პრინციპების დარღვევა, მონაცემთა, მათ შორის განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა დამუშავება ამავე კანონით განსაზღვრული საფუძვლების გარეშე და სხვა. ბუნებრივია, როდესაც საუბარია მონაცემთა დამუშავებაზე არაკანონიერად, მათი აღქმადობა და მათ თაობაზე მონაცემთა სუბიექტის მხრიდან ცოდნის ელემენტი არის უაღრესად სათუო. ეს უკანასკნელი, როგორც წესი, არ ხორციელდება საჯარო ხელისუფლების ინსტიტუციონალიზებულად გამოხატული უფლებამოსილების ფარგლებში. მაგალითისთვის, მიუხედავად იმისა, რომ სამართალდამრღვევი პირი შესაძლოა თანამდებობრივად იყოს ამ შემთხვევაში შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელი, მისი მხრიდან პირადი მიზნებისთვის თანამდებობრივად მინიჭებული ბაზებზე წვდომის გამოყენებით მონაცემთა უკანონოდ დამუშავება არის დარღვევა, რომელიც ამ ლეგიტიმური უფლებამოსილების ფარგლებში ვერ ექცევა. ამგვარი მდგომარეობა კი ქმნის მომეტებულ საფრთხეს, რომ მონაცემთა სუბიექტისთვის აღნიშნული სამართალდარღვევის თაობაზე იყოს უცნობი.

ამდენად, მნიშვნელოვანია, რომ წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელის მიზანმიმართულებას სწორედ იმგვარი სამართალდარღვევები წარმოადგენს, როდესაც კონკრეტული სამართალდამრღვევი არ მოქმედებს საკუთარი საჯარო უფლებამოსილების ფარგლებში.

კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ასპექტს კანონმდებლობის განმარტების კუთხით წარმოადგენს ის გარემოება, თუ რა შეიძლება გახდეს სამსახურის მიერ სამართალდარღვევის არსებობის თაობაზე შესაბამისი წარმოების დაწყების საფუძველი. კანონის 58-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სამსახურს სამართალდარღვევის გამოვლენა და შესაბამისი პასუხისმგებლობის დაკისრება შეუძლია (1) მონაცემთა დამუშავების კანონიერების შემოწმებისა (ინსპექტირების) და (2) მონაცემთა სუბიექტის განცხადების საფუძველზე. იმ პირობებში, როდესაც ზემოთ უკვე განიმარტა შინაარსი, რომელიც სარჩელის ფარგლებში არის პრიორიტეტულად პრობლემური, რთული წარმოსადგენია კონკრეტული პირის მიერ მონაცემთა დამუშავების პრინციპების დარღვევის, ან მათი დამუშავების საფუძვლების არარსებობის გამოვლენა, უმრავლეს შემთხვევებში, ინსპექტირების გზით, ეფექტურ გზად იქნეს მიჩნეული. ინსპექტირება, მისი ბუნების გათვალისწინებით, შესაძლებელია, გარკვეული შემთხვევითობის პრინციპის გათვალისწინებით, ნამდვილად ავლენდეს სამართალდარღვევას, თუმცა, მას არ გააჩნია ყოვლისმომცველი ბუნება. მისი ჩატარება დამოკიდებულია თავად სამსახურის გადაწყვეტილებაზე, ან კვლავაც დაინტერესებული პირის განცხადებაზე. ამდენად, მონაცემთა სუბიექტს, საკუთარი მონაცემების უკანონოდ დამუშავებისგან თავის დაცვის მექანიზმად კანონმდებლობა ერთადერთ რეალურ მექანიზმს, საკუთარი მოთხოვნით სამსახურის მიერ წარმოების ჩატარებას უტოვებს. თუმცა, ეს უკანასკნელი, სადავო ნორმის მოქმედების პირობებში, შესაძლოა სრულიად აუთვისებელ უფლების დაცვის გზად გვევლინებოდეს.

მნიშვნელოვანია ხაზგასმა სწორედ ამ სამართალდარღვევათა ფარულ ხასიათზე, რომელიც იწვევს კონსტიტუციით გარანტირებულ ძირითად უფლებებთან კონფლიქტს. მაშინ, როდესაც პირობითად რომელიმე საჯარო უწყება, მისი ოფიციალური ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში ახორციელებს მონაცემთა დამუშავებას და სწორედ ამ პროცესში დაარღვევს კანონით განსაზღვრულ პრინციპებს, ეს ქმედება მონაცემთა სუბიექტისთვის არის აღქმადი და მას გააჩნია რეაგირებისთვის საკმარისი დრო. მარტივად, როდესაც ადამიანისთვის ცნობილია მისი მონაცემების უკანონოდ დამუშავების თაობაზე, 4 თვე არ წარმოადგენს არაგონივრულად მცირე ვადას სამსახურისთვის მიმართვის მიზნებისთვის. თუმცა, მაშინ, როდესაც საუბარია სრულიად ფარულ, კონკრეტული სამართალდამრღვევი პირის მხრიდან მონაცემთა არაკანონიერ დამუშავებაზე, რომლის თაობაზეც შესაძლოა, და მეტად მოსალოდნელიც, რომ დაუყოვნებლივ არ და ვერ გახდება მონაცემთა მფლობელისთვის ცნობილი, ეს უკანასკნელი რჩება სრულიად დაუცველი.

სწორედ ეს ასპექტია, რაც განასხვავებს განსახილველ სამართალდარღვევებს ზოგადად სხვა ტიპის ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისაგან. მოსარჩელე მნიშვნელოვნად მიიჩნევს ამ გარემოებაზე მითითებას, ვინაიდან ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 38-ე მუხლის პირველი ნაწილი კიდევ უფრო მცირე, 2 თვიან ვადას ითვალისწინებდა 2022 წლის მდგომარეობით სამართალდამრღვევისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრებისთვის. საინტერესოა, რომ საქართველოს პარლამენტმა მათ შორის ეს ზოგადი, ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების ხანდაზმულობის ვადა გაზარდა და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის დღეს არსებული იმავე ნორმის რედაქცია ამ ვადად 3 თვეს განსაზღვრავს. ეს უკანასკნელი ნორმა გამოიყენებოდა, მათ შორის, 2022 წელს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სფეროშიც. თუმცა, მთავარ განმასხვავებელ გარემოებას სწორედ ქმედების ფარულობა და შესაბამისად, დარღვევის თაობაზე ცოდნის ელემენტი ქმნის. სწორედ ამ უკანასკნელზე დაყრდნობით მიიჩნევს მოსარჩელე, რომ პერსონალურ მონაცემთა დამუშავების თავისებურებების გათვალისწინებით კანონმდებელმა აქ განსხვავებული მიდგომა უნდა შეარჩიოს, რათა არ მოვიდეს ადამიანის ძირითად უფლებებთან წინააღმდეგობაში.

გარდა ზემოთ დასახელებულისა, მნიშვნელოვანია მკაფიოდ განისაზღვროს მოსარჩელის ხედვა. კერძოდ, საუბარი შეეხება ორ შესაძლო სცენარს: (1) როდესაც მონაცემთა სუბიექტისთვის არ ხდება ცნობილი სამართალდარღვევის თაობაზე მისი ჩადენიდან 4 თვის განმავლობაში და (2) როდესაც ამ ვადის განმავლობაში ხდება სამართალდარღვევის თაობაზე ცნობილი, სუბიექტი მიმართავს სამსახურს საკუთარი უფლებების დაცვისთვის, თუმცა, ეს უკანასკნელი ვერ/არ ასწრებს ჩადენიდან 4 თვის ვადაში შესაბამისი წარმოების დასრულებასა და პასუხისმგებლობის დაკისრებას.

პირველ რიგში, პირველი სცენარის პირობებში, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე იაზრებს ზოგადად, სამართლებრივ სივრცეში ხანდაზმულობის ვადის მნიშვნელობას (რაზეც უფრო ვრცლად არგუმენტაცია წარმოდგენილი იქნება კონსტიტუციურ დებულებებთან სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობის დასაბუთების ნაწილში), 4 თვე არის არაგონივრულად მცირე ვადა. მნიშვნელოვანია და მოთხოვნას წარმოადგენს სწორედ სამართალდარღვევის თაობაზე ცოდნის ელემენტის ხანდაზმულობის ვადის დენაში გაუთვალისწინებლობის არგუმენტით მისი არაკონსტიტუციურად ცნობა. ხოლო, რაც შეეხება მეორე სცენარს, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ მაშინ, როდესაც მოსარჩელემ უკვე მიმართა სამსახურს, განახორციელა მასზე კანონით დაკისრებული ფუნქცია, აქ სრულიად არარელევანტური და ალოგიკური ხდება თუ რატომ არ უნდა შეჩერდეს ხანდაზმულობის ვადის დენა. მათ შორის, იმ პირობებშიც კი, თუკი 4-თვიანი ვადა იქნება გონივრულად მიჩნეული. იქმნება რეალობა, როდესაც მონაცემთა სუბიექტმა აღმოაჩინა არაკანონიერი ქმედების თაობაზე, მან გააკეთა ყველაფერი, რასაც მისგან მოითხოვს კანონმდებლობა, მიმართა სამსახურს, თუმცა, შესაძლოა, მისი მონაცემების უკანონოდ დამუშავებისთვის პირის სამართალდამრღვევად ცნობა მაინც ვერ მოხდეს და არ დაეკისროს მას პასუხისმგებლობა.

ამ კუთხით მნიშვნელოვანია, რომ კანონის 50-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურის მიერ მონაცემთა სუბიექტის განცხადების განხილვის ვადა 2 თვეს არ უნდა აღემატებოდეს. პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურის დასაბუთებული გადაწყვეტილებით მონაცემთა სუბიექტის განცხადების განხილვის ვადა შეიძლება გაგრძელდეს არაუმეტეს 1 თვით“. შესაბამისად, სამსახურს კანონმდებლობა მაქსიმუმ 3 თვიან ვადას აძლევს შესაბამისი წარმოების ჩატარებისთვის. ეს უკანასკნელი კი ნიშნავს, რომ ზემოთ მოყვანილი მაგალითის პირობებში, როდესაც მონაცემთა სუბიექტისთვის შესაძლოა 3 თვის გასვლის შემდეგ გახდეს დარღვევის თაობაზე ცნობილი, მაქსიმუმ 1 თვე ექნება სამსახურს პასუხისმგებლობა დააკისროს სამართალდამრღვევ პირს.

ეს რეალობა ორი მიმართულებით ქმნის პრობლემას: შესაძლოა სამსახურმა ობიექტურად ვერ შეძლოს სრულყოფილად საქმის გამოკვლევა და შესაბამისი სამართლებრივი დასკვნების გამოტანა. ისევე, როგორც ამ უკანასკნელს ეძლევა შესაძლებლობა, დროის გაჭიანურებისა და განსაზღვრული ვადების მაქსიმალურად გამოყენების გზით მანიპულაცია მოახდინოს პროცესზე და თავი აარიდოს პირის სამართალდამრღვევად ცნობას/მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას.

ამდენად, სადავო ნორმიდან გამომდინარე, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მისი არაკონსტიტუციურად ცნობა ხანდაზმულობის ვადის დენისთვის მონაცემთა სუბიექტის ცოდნის ელემენტის გაუთვალისწინებლობა, ისევე, როგორც ხანდაზმულობის ვადის შეუჩერებლობა, მაშინ, როდესაც სუბიექტმა გამოიყენა მის ხელთ არსებული დაცვის მექანიზმი და მიმართა სამსახურს სამართალდარღვევის თაობაზე.

საქართველოს კონსტიტუციის მე-15 მუხლისა და მე-18 მუხლის პირველ პუნქტებთან მიმართებით სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობის დასაბუთება

საკონსტიტუციო სასამართლოს გააჩნია საკმაოდ მდიდარი პრაქტიკა პირადი ცხოვრების უფლებიდან გამომდინარე დაცული სფეროს განმარტებისა. აღნიშნულის თანახმად, „„ეს უფლება სასიცოცხლოდ აუცილებელია ადამიანის თავისუფლების, თვითმყოფადობისა და თვითრეალიზაციისათვის, მისი სრულყოფილად გამოყენების ხელშეწყობა და დაცვა არსებითად განმსაზღვრელია დემოკრატიული საზოგადოების განვითარებისათვის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 24 ოქტომბრის N1/2/519 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე თამარ ჩუგოშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2). “პირადი ცხოვრების კონსტიტუციური უფლება თავისუფლების კონცეფციის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს. ეს არის პიროვნების უფლება, მისი შეხედულებით ჩამოაყალიბოს და განავითაროს ურთიერთობები სხვა ადამიანებთან, განსაზღვროს საკუთარი ადგილი, დამოკიდებულება და კავშირი გარე სამყაროსთან. პირადი ცხოვრების უფლება არის თითოეული ინდივიდის დამოუკიდებელი განვითარების საფუძველი” (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ივნისის განჩინება N1/2/458 საქმეზე “საქართველოს მოქალაქეები _ დავით სართანია და ალექსანდრე მაჭარაშვილი საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს წინააღმდეგ,“ II-4). საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, “ზოგადად, პირადი ცხოვრება გულისხმობს ინდივიდის ცხოვრებისა და განვითარების კერძო სფეროს. უფლება პირად ცხოვრებაზე კი, ერთი მხრივ, ნიშნავს ინდივიდის შესაძლებლობას, პირადად, საკუთარი შეხედულებისამებრ, დამოუკიდებლად შექმნას და განავითაროს თავისი კერძო ცხოვრება, ხოლო, მეორე მხრივ, იყოს დაცული და უზრუნველყოფილი მის კერძო სფეროში სახელმწიფოს, ისევე როგორც ნებისმიერი სხვა პირების ჩარევისგან. შესაბამისად, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება უზრუნველყოფს პიროვნების თავისუფალ განვითარებას, რადგან საშუალებას აძლევს მას, კერძო სფეროში საზოგადოების ჩარევისა და ყურადღებისაგან თავისუფალ პირობებში მოახდინოს ინფორმაციის, მოსაზრებებისა და შთაბეჭდილებების გაცვლა-გაზიარება” (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება N1/3/407 საქმეზე ,,საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე _ ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II-4). “თავისუფალი, დემოკრატიული საზოგადოება მოითხოვს ადამიანის პირადი ავტონომიის პატივისცემას, მასში სახელმწიფოსა და კერძო პირების ჩარევის მინიმუმამდე შემცირებას. ეს საზოგადოების არსებობის თანმდევი, ბუნებრივი მოთხოვნილებაა, რომლის დაცვის ლეგიტიმური მოლოდინი ყველას გააჩნია” (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილება N2/1/484 საქმეზე `საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია~ და საქართველოს მოქალაქე თამარ ხიდაშელი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15). „პირადი ცხოვრებით დაცულია პირების კერძო სფერო (სივრცე). აქ იგულისხმება როგორც კონკრეტული ტერიტორია, ადგილი (მაგალითად, საცხოვრებელი სახლი, პირადი ავტომანქანა ან სხვა პირადი მფლობელობა), ისე განსაზღვრულ პირთა წრე, ვისთანაც პირს სურს კომუნიკაცია, ვისაც ის ირჩევს კონკრეტული ურთიერთობისათვის, ასევე საკითხები, რომელთა ანონიმურობა და ხელშეუხებლობა ან პირთა მხოლოდ კონკრეტულ წრეში განსაჯაროებაც სურს პირს. კერძო, პირად სივრცეს (სფეროს) ადამიანი თავად ქმნის და აქვს გონივრული მოლოდინი იმისა, რომ მის მიერ შერჩეულ, სასურველ ან მისთვის საჭირო საკითხებზე კომუნიკაცია მიუწვდომელი, ანონიმური, ხელშეუხებელი დარჩება ყველა იმ პირისათვის, რომელიც მან საკუთარი პირადი სივრცის მიღმა დატოვა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 24 ოქტომბრის N1/2/519 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე თამარ ჩუგოშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3). “ადამიანის უფლება, იარსებოს საზოგადოებისგან დამოუკიდებლად, ჰქონდეს ურთიერთობა პირთა იმ წრესთან, რომელსაც ის აირჩევს, წარმოადგენს პიროვნების არსებობისათვის აუცილებელ ფაქტორს“ (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილება N2/1/484 საქმეზე `საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია~ და საქართველოს მოქალაქე თამარ ხიდაშელი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).

20. საქართველოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლით დაცულია პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების შემდეგი უმნიშვნელოვანესი კომპონენტები: პირადი საქმიანობის ადგილის ხელშეუხებლობა; პირადი ჩანაწერის ხელშეუხებლობის უფლება; მიმოწერის თავისუფლება; სატელეფონო და სხვა სახის ტექნიკური საშუალებებით საუბრის თავისუფლება; ტექნიკური საშუალებებით მიღებული შეტყობინებების ხელშეუხებლობის უფლება; საცხოვრებელი ბინისა და სხვა მფლობელობის ხელშეუხებლობის უფლება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 14 აპრილის N1/1/625,640 გადაწყვეტილება საქმეზე "საქართველოს სახალხო დამცველი, საქართველოს მოქალაქეები - გიორგი ბურჯანაძე, ლიკა საჯაია, გიორგი გოცირიძე, თათია ქინქლაძე, გიორგი ჩიტიძე, ლაშა ტუღუში, ზვიად ქორიძე, ააიპ „ფონდი ღია საზოგადოება საქართველო“, ააიპ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველო“, ააიპ „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია“, ააიპ „სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოება“ და ააიპ „ადამიანის უფლებათა ცენტრი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ", II-19, 20).

ამასთან, „ერთი მხრივ, არსებობს სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულება, უზრუნველყოს პირადი ცხოვრების პატივისცემა და ამ უფლებით ეფექტიანი სარგებლობა, რაც, პირველ რიგში, გულისხმობს პიროვნების თავისუფალი განვითარების ხელშემშლელი გარემოებების, შეზღუდვების უგულებელყოფას, აღკვეთას. მეორე მხრივ, სახელმწიფოს აქვს ნეგატიური ვალდებულება, არ ჩაერიოს კონსტიტუციის მე-20 მუხლით დაცული უფლებებით სარგებლობაში და, შესაბამისად, უზრუნველყოს პიროვნების დაცვა, მის პირად ცხოვრებაში სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების ან თანამდებობის პირების მხრიდან თვითნებური ჩარევისაგან” (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება N1/3/407 საქმეზე ,,საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე _ ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II-4).

ამდენად, როდესაც საუბარია კანონმდებლობაზე, რომელიც მონაცემთა სუბიექტს ხელს უშლის საკუთარი პირადი ცხოვრების უფლებით დაცული სხვადასხვა ასპექტის დარღვევის შემთხვევაში მათზე რეაგირებაში, საუბარია სახელმწიფოს მხრიდან საკუთარი პოზიტიური ვალდებულების დარღვევაზე. სადავო ნორმა კი სწორედ ამგვარ ჩარევას წარმოადგენს კონსტიტუციის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტით დაცულ სფეროში, ვინაიდან საკმარისი არ არის, რომ სახელმწიფომ თავად არ შელახოს დასახელებული უფლებები. არამედ, ეს უკანასკნელი, საკუთარი საკანონმდებლო ფუნქციის ფარგლებში, არ უნდა უშლიდეს ხელს ადამიანს, დარღვევის შემთხვევაში, მიმართოს შესაბამის, საკუთარი მონაცემების დაცვის მექანიზმებს.

რაც შეეხება საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველ პუნქტს, ეს უკანასკნელი სამართლიანი ადმინისტრაციული წარმოების გარანტიას ადგენს და განსაზღვრავს, რომ „ყველას აქვს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მასთან დაკავშირებული საქმის გონივრულ ვადაში სამართლიანად განხილვის უფლება”. საკონსტიტუციო სასამართლოს არ გააჩნია მდიდარი სასამართლო პრაქტიკა მოყვანილ დებულებასთან დაკავშირებით. თუმცა, მისი განმარტებით, „საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მოთხოვნაა ღია, ანგარიშვალდებული, ეფექტიანი, მოქალაქეზე ორიენტირებული ადმინისტრაციული მმართველობის ჩამოყალიბება. კონსტიტუციის დასახელებული დებულება მოითხოვს, ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან გადაწყვეტილების იმგვარი პროცედურით მიღების წესის არსებობას, სადაც უზრუნველყოფილი იქნება პროცესის გამჭვირვალობა და მმართველობის სამართლიანობა. აუცილებელია, გადაწყვეტილების მიღების პროცედურის ფარგლებში მისაღები გადაწყვეტილების ბუნების გათვალისწინებით, უზრუნველყოფილი იყოს გადაწყვეტილების რაციონალურად, დროულად, გაუმართლებელი დაყოვნების გარეშე მიღების შესაძლებლობა. გადაწყვეტილების მიღების თანმიმდევრული, სამართლიანი და გამჭვირვალე პროცედურები, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ რელევანტური გარემოებების მოკვლევა, საბოლოო ჯამში, სწორი, ობიექტური და მიუკერძოებელი გადაწყვეტილების მიღების ხელშეწყობას ემსახურება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 15 დეკემბრის №3/5/1502,1503 გადაწყვეტილება საქმეზე „ზაურ შერმაზანაშვილი და თორნიკე ართქმელაძე საქართველოს პრეზიდენტის და საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“, II-64).

ამასთან, „საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტით დაცულ უფლებაში ჩარევა ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც სადავო ნორმა ზღუდავს საქმის ადმინისტრაციულ ორგანოში დროულად, სამართლიანად განხილვასთან დაკავშირებულ პროცედურულ გარანტიებს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 15 დეკემბრის №3/5/1502,1503 გადაწყვეტილება საქმეზე „ზაურ შერმაზანაშვილი და თორნიკე ართქმელაძე საქართველოს პრეზიდენტის და საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“, II-66).

განსახილველ შემთხვევაში, როგორც უკვე აღინიშნა, ერთი მხრივ, როდესაც მონაცემთა სუბიექტისთვის ცნობილი არ ხდება სამართალდარღვევის თაობაზე, სამსახური სრულიად უუფლებო რჩება, იმსჯელოს სამართალდარღვევის არსებობასა და პასუხისმგებლობის დაკისრებაზე, ხოლო, მეორე მხრივ, არასაკმარისი დროის გამო, შესაძლოა, სამსახურმა ობიექტურად ვერ შეძლოს საქმის სამართლიანად შესწავლა, ან არასამართლიანად გააჭიანუროს საქმის განხილვა. ამდენად, სახეზეა სადავო ნორმით კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტით დაცულ სფეროში ჩარევა.

დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, კონსტიტუციით გარანტირებული ადამიანის ძირითად უფლებაში ჩარევის არსებობა თავისთავად არ ნიშნავს სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობას. არამედ, აუცილებელია ამ ჩარევის თანაზომიერების ტესტით შეფასება. თანაზომიერების პრინციპის ფარგლებში „უფლების მზღუდავი საკანონმდებლო რეგულირება უნდა წარმოადგენდეს ღირებული საჯარო (ლეგიტიმური) მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. ამავე დროს, უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია, ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-60).

თანაზომიერებით ზემოთ მოყვანილ უფლებებში ჩარევის არაკონსტიტუციურობის არგუმენტაცია, ორივე ძირითად უფლებასთან მიმართებით წარმოდგენილი იქნება ერთიანად.

მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმის ლეგიტიმურ საჯარო მიზანს შესაძლოა, წარმოადგენდეს ერთი მხრივ, სამართლებრივი უსაფრთხოების მიზანი, რომელიც გულისხმობს, რომ განუსაზღვრელი ვადით არ არსებობდეს წარმოებისა და შესაბამისი პასუხისმგებლობის დაკისრების მოლოდინი. ხოლო, მეორე მხრივ, სწორედ ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში, ობიექტურად შესაძლებელი იყოს საკითხზე სამართლიანი მსჯელობა, სრულყოფილად შესაბამისი მტკიცებულებებისა და ინფორმაციის მოპოვება და ამგვარი პროცესის შედეგად შესაბამისი პასუხისმგებლობის დაკისრება.

მოსარჩელე დასახელებულს ნამდვილად მიიჩნევს ლეგიტიმურ მიზნად და ამ კუთხით არ გააჩნია რაიმე წინააღმდეგობა.

როდესაც საუბარია სადავო ნორმით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ვადის გამოსადეგობაზე, უნდა აღინიშნოს, რომ როდესაც მონაცემთა სუბიექტისთვის უცნობია სამართალდარღვევის თაობაზე მთელი 4 თვის განმავლობაში, სადავო ნორმა ნამდვილად აღწევს დასახულ მიზანს. შესაბამისად, ის არის გამოსადეგი საშუალება. თუმცა, როდესაც საუბარია იმ სცენარზე, სადაც 4 თვის განმავლობაში მონაცემთა სუბიექტმა მიმართა კანონდარღვევის გამოვლენის მოთხოვნით სამსახურს, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმა ვერ აკმაყოფილებს გამოსადეგობის კრიტერიუმს. კერძოდ, მაშინაც კი, როდესაც ხანდაზმულობის ვადა არის 4 თვე, ამ ვადაში სამსახურისთვის მიმართვით მონაცემთა სუბიექტი ახორციელებს მასზე დაკისრებულ ქმედებას. ის ითხოვს შესაბამისი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. შეუძლებელია ამგვარ ვითარებაში იმ მიზანზე აპელირება, რომ სხვა, შემხვედრი კერძო ინტერესი ან თუნდაც საჯარო სამართლებრივი უსაფრთხოების ინტერესი დგება საფრთხის ქვეშ. განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ თავად სამსახურში მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოება მაქსიმუმ 3 თვეს აღწევდეს. ხანდაზმულობის ვადა და მისით სახელმწიფოს შესაძლებლობების ლიმიტირება ნამდვილად ემსახურება მუდმივად გაურკვეველ მდგომარეობაში ყოფნისგან თავის არიდებას. თუმცა, მაშინ, როდესაც ადამიანს, რომლის უფლებებიც იქნა დარღვეული, სახეზე გვაქვს საჯარო წესრიგისა და პირადი ცხოვრებისთვის საფრთხის შემცველი ქმედება, მაშინ, როდესაც აღნიშნულის თავიდან ასაცილებლად უკვე განხორციელებულია საჭირო ქმედება, ამ ვადის დენის დაუბრკოლებლად გაგრძელება ვერ ჩაითვლება ვერც სამართლებრივი უსაფრთხოების მიზნისთვის გამოსადეგ რეგულაციად და, ვერც სამართლიანი წარმოების უზრუნველყოფად. შეუძლებელია ვისაუბროთ, რომ პირობითად 1 თვე იმდენად ხანგრძლივ ვადას წარმოადგენს, რომ მისი გასვლის შემდგომ რთულდება ან არსებითად შეუძლებელი ხდება სანდო და ობიექტური ინფორმაციისა თუ მტკიცებულებების მოპოვება.

ამდენად, მაშინ, როდესაც სადავო ნორმით განსაზღვრულ ვადაში სამსახურისთვის წარდგენილია მონაცემთა სუბიექტის განცხადება, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეუჩერებლობა არ წარმოადგენს საჯარო ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის გამოსადეგ საშუალებას. ამდენად, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმიდან მომდინარე ეს პრობლემური ნორმატიული შინაარსი ამ ეტაპზევე ქმნის არაკონსტიტუციურ მოწესრიგებას და ის ამგვარად უნდა იქნეს ცნობილი.

შესაბამისად, მსჯელობა გაგრძელდება მხოლოდ პირველი სცენარის არაკონსტიტუციურობის დასაბუთების ნაწილში. მსჯელობის შემდგომ ელემენტს კი აუცილებლობა წარმოადგენს. კერძოდ, რამდენად არის სადავო ნორმით გათვალისწინებული საშუალება ძირითადი უფლების ყველაზე ნაკლებ მზღუდავი საშუალება.

როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელისთვის გასაგებია და აღიარებს ზოგადად, სამართლებრივ სივრცეში ხანდაზმულობის ვადების მნიშვნელობას. ამ უკანასკნელით სახელმწიფო ორგანოთა ქმედების შემოსაზღვრა, ერთი მხრივ, მნიშვნელოვანია ქვეყანაში სამართლებრივი უსაფრთხოების განმტკიცების, მეორე მხრივ კი, სამართლიანი, ეფექტური პროცესის ჩატარებისთვის, სადაც დაბრკოლების გარეშე იქნება შესაძლებელი საქმეზე სამართლიანი გადაწყვეტილების გონივრულ ვადაში დადგომის შესაძლებლობა. ამდენად, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სწორედ ქმედების ჩადენის და არა მის თაობაზე მონაცემთა სუბიექტის მიერ შეტყობის მომენტიდან დაწყება არის ის საშუალება, რომელიც ამ მიზნის ყველაზე ნაკლებად მზღუდავ საშუალებას წარმოადგენს.

მიუხედავად ამ კომპონენტის დაკმაყოფილებისა, აუცილებელია შერჩეული საკანონმდებლო საშუალება იმავდროულად წარმოადგენდეს პროპორციულ საშუალებას. აქ მნიშვნელოვანია, რომ საკანონმდებლო მოწესრიგება სრულიად უფუნქციოდ და არაეფექტიანად არ ტოვებდეს პირის უფლებას, გააჩნდეს გავლენა მისი მონაცემების უკანონოდ დარღვევის ფაქტთან დაკავშირებით შესაბამისი ადმინისტრაციული წარმოებისა და პასუხისმგებლობის დაკისრების პროცესზე.

სადავო ნორმა, როგორც აღინიშნა, მნიშვნელობას არ ანიჭებს მონაცემთა სუბიექტის მხრიდან დარღვევის თაობაზე ცოდნას და მას 4 თვიან ვადას განუსაზღვრავს საკუთარი პირადი ცხოვრების უფლების დაცვის ღონისძიებათა გატარებისთვის. ამ პირობებში, განსაკუთრებით კი იმ ვადების გათვალისწინებით, რომელიც თავად სამსახურს აქვს წარმოებისთვის განსაზღვრული, წარმოუდგენელია გონივრული მოლოდინი არსებობდეს, რომ პირს ექნება ადეკვატურად საკუთარ უფლებათა დაცვის შესაძლებლობა, ან თუნდაც შეძლებს ამ მიმართულებით რაიმე ქმედების განხორციელებას.

ამდენად, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ერთი მხრივ, სადავო ნორმით განსაზღვრული 4 თვიანი ვადა არის არაგონივრულად მცირე დრო მაშინ, როდესაც საქმე ეხება ფარული ხასიათის ქმედებებს, ხოლო, მეორე მხრივ, ხანდაზმულობის ვადის დენა უნდა იწყებოდეს არა ქმედების ჩადენის, არამედ, მის თაობაზე ინფორმაციის მიღების მომენტიდან, რაც შესაძლოა პირობადებული იყოს ზოგადი ხანდაზმულობის ადეკვატური ვადით.

6. კონსტიტუციური სარჩელით/წარდგინებით დაყენებული შუამდგომლობები

შუამდგომლობა სადავო ნორმის მოქმედების შეჩერების თაობაზე: არა

შუამდგომლობა პერსონალური მონაცემების დაფარვაზე: კი

შუამდგომლობა მოწმის/ექსპერტის/სპეციალისტის მოწვევაზე: არა

შუამდგომლობა/მოთხოვნა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თაობაზე: არა

კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის შუამდგომლობა: არა