თქვენ არ ეცნობით კონსტიტუციური სარჩელის/წარდგინების სრულ ვერსიას. სრული ვერსიის სანახავად, გთხოვთ, ვერტიკალური მენიუდან ჩამოტვირთოთ მიმაგრებული დოკუმენტი

1. სადავო ნორმატიული აქტ(ებ)ი

1. ,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი;

2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი;

2. სასარჩელო მოთხოვნა

3. საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის სამართლებრივი საფუძვლები

საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტი და მე-60 მუხლის მეოთხე პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტი, ,,საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ე” ქვეპუნქტი, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტი, 31-ე და 31¹ მუხლები.

4. განმარტებები სადავო ნორმ(ებ)ის არსებითად განსახილველად მიღებასთან დაკავშირებით

ა) სარჩელი ფორმით და შინაარსით შეესაბამება „საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის მოთხოვნებს;

ბ) სარჩელი შეტანილია უფლებამოსილი პირის მიერ:

სარჩელს თან ერთვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილება საქმე N2/2371-22-ზე. აღნიშნული გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, რომ 16.09.2021 წელს გიორგი ენუქიძე საქართველოს უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის წარდგინებით უსინათლოთა კავშირის ყრილობის მიერ არჩეული იქნა უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილედ და გამგეობის წევრად 5 წლის ვადით (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-2 გვერდი). ამავე გადაწყვეტილების თანახმად, გიორგი ენუქიძის ფუნქციად განისაზღვრა საწარმოო-ეკონომიკური მიმართულება, გრანტები და პროექტები უცხოეთიდან და დონორებთან ურთიერთობა (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მე-3 გვერდი). ყრილობის გადაწყვეტილება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში 20.09.2021 წელს, რომლითაც ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობის გრაფაში გამგეობის თავმჯდომარესთან ერთად ასევე დარეგისტრირდა გიორგი ენუქიძე, როგორც გამგეობის თავმჯდომარის

მოადგილე (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-2 გვერდი). მოსარჩელე 22.12.2021 წლიდან - 03.01.2022 წლამდე პერიოდში ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო იმყოფებოდა ე.წ. საავადმყოფო ფურცელზე - ბიულეტინზე (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მე-3 გვერდი). საქართველოს უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის მიერ 27.12.2021 წელს გიორგი ენუქიძეს გამოეცხადა საყვედური მოვალეობების გულგრილი დამოკიდებულების გამო (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება 3-4 გვერდები).

უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის 17.01.2022 წელს მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, უსინათლოთა კავშირის მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გიორგი ენუქიძეს უსინათლოთა კავშირის ყრილობის მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე აეკრძალა კავშირის ხელმძღვანელობის და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შესრულება, მოსარჩელის მიერ დაუმორჩილებლობის და თანამშრომლობის უკიდურესად გართულების საფუძვლით (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მე-4 გვერდი). მოსარჩელეს 25.01.2022 წელს ელ. ფოსტით ეცნობა, რომ გაიმართებოდა მოპასუხე კავშირის რიგგარეშე ყრილობა, რომლის ერთ-ერთი განსახილველი

დღის წესრიგის საკითხი იყო გამგეობის თავმჯდომარის წარდგინებით, მოსარჩელის გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილის პოზიციიდან ვადაზე ადრე გადარჩევა (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მე-4 გვერდები).

09.02.2022 წელს დისტანციურად პროგრამა ,,ზუმის“ მეშვეობით გაიმართა საქართველოს უსინათლოთა კავშირის N36-ე რიგგარეშე ყრილობა, რა დროსაც ღია კენჭისყრით 45 დამსწრე დელეგატიდან 37 წევრი დელეგატის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელე გადარჩეულ იქნა როგორც გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილის, ასევე გამგეობის წევრობიდან, რაც დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში. გამართულ სხდომაში მოსარჩელეც მონაწილეობდა, რომელსაც მიეცა შესაძლებლობა, დაეფიქსირებინა საკუთარი პოზიცია განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით და ეპასუხა დელეგატთა შეკითხვებისათვის (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მე-4 გვერდები).

გიორგი ენუქიძემ მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა მოსარჩელის კავშირის თავმჯდომარის მოადგილის და გამგეობის წევრობიდან განთავისუფლების შესახებ უსინათლოთა კავშირის რიგგარეშე ყრილობის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, მოსარჩელის გათავისუფლებამდე დაკავებულ პოზიციებზე აღდგენა, იძულებითი განაცდური ხელფასის გადასახდელად დაკისრება (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების პირველი გვერდი).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით გიორგი ენუქიძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება დაასაბუთა შემდეგნაირად:

„სასამართლო აღნიშნავს, რომ კავშირთან დაკავშირებული ურთიერთობები რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის სპეციალური მუხლებით და ამ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 35.4 მუხლის ძველი რედაქციაში, რომელიც მოქმედებდა 2022 წლის 01 იანვრამდე. მითითებულია, რომ არაკომერციული იურიდიული პირის ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების წარმოშობისა და შეწყვეტის მიმართ ვრცელდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით მეწარმე სუბიექტის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირისთვის განსაზღვრული წესები (თბილსის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-6 გვერდი).

ამჟამად მიღებულია ახალი მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონი, რომელიც ამოქმედდა 2022 წლის 01 იანვრიდან, შესაბამისად ცვლილება განიცადა 35.4 მუხლმაც და 01.01.2022 წლიდან ჩამოყალიბდა შემდეგნაირად: არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებების წარმოშობასა და შეწყვეტაზე ვრცელდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით მეწარმის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირისთვის დადგენილი ზოგადი წესები (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების 6-7 გვერდები).

შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხე კავშირის დირექტორს შორის დადებულია წერილობითი ხელშეკრულება, რომლის სათაურის გრაფაში მითითებულია შრომითი ხელშეკრულება, აღნიშნული ურთიერთობა არ წარმოადგენს და ვერ იქნება შრომით ურთიერთობად დაკვალიფიცირებული, ვინაიდან როგორც ძველი რედაქციით „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით, ასევე ახალი კანონის 45-ე მუხლით აღნიშნული ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობის უფლებამოსილ პირებთან ურთიერთობა, რომლებიც რეგისტრირებული არიან სამეწარმეო რეესტრში ასეთებად, მიიჩნევა სასამსახურე (მინდობა/დავალების) ხელშეკრულებად (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-7 გვერდი).

ამჟამად მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 45.1 მუხლის თანახმად, ხელმძღვანელი პირის/სამეთვალყურეო საბჭოს წევრის თანამდებობაზე დანიშვნის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას/სააქციო საზოგადოებას/კოოპერატივს და ხელმძღვანელ პირს/სამეთვალყურეო საბჭოს წევრს შორის იდება სასამსახურო ხელშეკრულება. მასზე არ ვრცელდება შრომის სამართლის დებულებები. იგივე წესი გამოიყენება სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოების, კომანდიტური საზოგადოების ხელმძღვანელი პირის მიმართ, თუ ხელმძღვანელ პირად ინიშნება მოწვეული პირი და არა პარტნიორი (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-7 გვერდი).

ამავე კანონის 45.2 მუხლით ხელმძღვანელ პირთან სასამსახურო ხელშეკრულებას სამეწარმეო საზოგადოების სახელით დებს სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე ან საერთო კრების ის თავმჯდომარე, რომელიც განსაზღვრულია წესდებით ან არჩეულ იქნა იმ კრების მიერ, რომელმაც მიიღო

პირის ხელმძღვანელ პირად არჩევის შესახებ გადაწყვეტილება. სამეთვალყურეო საბჭოს წევრთან სასამსახურო ხელშეკრულებას დებს საერთო კრების ის თავმჯდომარე, რომელიც განსაზღვრულია წესდებით ან არჩეულ იქნა იმ კრების მიერ, რომელმაც მიიღო პირის ხელმძღვანელ პირად არჩევის შესახებ გადაწყვეტილება (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-7 გვერდი).

ამავე კანონის 45.3 მუხლით სასამსახურო ხელშეკრულებაში უნდა მიეთითოს ხელმძღვანელი პირის საქმიანობის ანაზღაურების ოდენობა, ფორმა და პერიოდულობა, სამსახურებრივი პრივილეგიები, რომლებსაც ხელმძღვანელი პირი მიიღებს ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში, აგრეთვე მისი უფლებები და ვალდებულებები, რომლებიც იმოქმედებს ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგაც. თუ სასამსახურო ხელშეკრულება არ შეიცავს ინფორმაციას ხელმძღვანელი პირის საქმიანობის ანაზღაურების შესახებ, ივარაუდება, რომ იგი თავის საქმიანობას უსასყიდლოდ ახორციელებს (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების 7-8 გვერდები).

ამავე კანონის 45.4 მუხლით თუ სასამსახურო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ხელმძღვანელ პირს/სამეთვალყურეო საბჭოს წევრს უფლება აქვს, მოშალოს სასამსახურო ხელშეკრულება და ამით უარი თქვას თანამდებობაზე, თუკი ამის შესახებ სულ მცირე 1 თვით ადრე წერილობით

შეატყობინებს სამეთვალყურეო საბჭოს, ხელმძღვანელ ორგანოს ან საერთო კრებას. ამ კრების მოწვევის ვალდებულება მას ეკისრება (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-8 გვერდი).

ამავე კანონის 45.5 მუხლით ხელმძღვანელი პირის/სამეთვალყურეო საბჭოს წევრის თანამდებობიდან გათავისუფლება ავტომატურად იწვევს სამეწარმეო საზოგადოების მიერ მასთან დადებული სასამსახურო ხელშეკრულების მოშლას, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-8 გვერდი).

პარტნიორები/წევრები იურიდიული პირის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის დანიშვნის შემდეგ მასთან ურთიერთობის მოწესრიგების მიზნით დებენ ხელშეკრულებას, რომელიც განსაზღვრავს მხარეთა უფლება-მოვალეობებს, მათ შორის - ანაზღაურების მიღების უფლებას, მის ოდენობას და სხვა საკითხებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მუხლებში არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის შესახებ არ არის საუბარი ასეთი ხელშეკრულების შესახებ, თუმცა ბლანკეტური ნორმის საფუძველზე, ხდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის დებულებებზე გადამისამართება. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-7 პუნქტში მითითებული იყო, რომ ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან (პირებთან), ასევე სამეთვალყურეო საბჭოსა და საწარმოს სხვა ორგანოების წევრებთან ურთიერთობები რეგულირდება ამ კანონით, საზოგადოების წესდებითა და მათთან დადებული ხელშეკრულებებით. სასამართლო მიიჩნევს, რომ არასამეწარმეო იურიდიული პირის დირექტორიც, სამეწარმეო იურიდიული პირის დირექტორის მსგავსად, სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფება პარტნიორებთან. შესაძლებელია, ასეთი ხელშეკრულება წერილობით არ იყოს გაფორმებული და კანონი არც აწესებს ასეთი ხელშეკრულების ფორმას. თუმცა, იმ პირობების ერთობლიობა, რომლებზედაც შეთანხმდნენ მხარეები დირექტორთან სამსახურებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად, ქმნის სასამსახურო ხელშეკრულების შინაარსს. ხელშეკრულება, შესაძლოა, დაიდოს ზეპირი ფორმითაც, ან მისი პირობების ნაწილი გაიწეროს წესდებაში ან დანიშვნის აქტში (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-8 გვერდი).

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ა(ა)იპ-ის დირექტორთან დადებული ხელშეკრულება არ უნდა დაკვალიფიცირდეს შრომით-სამართლებრივ ხელშეკრულებად, არამედ, იგი პირობითად შეიძლება სასამსახურო ხელშეკრულებად მოვიხსენიოთ, რომელიც მომსახურების ხელშეკრულების ნაირსახეობაა და სავსებით განსხვავდება შრომის სამართლისათვის დამახასიათებელი პრინციპებისაგან (გადაწყვეტილება საქმე Noას-101-97-2016, 15. 07.2016წ) (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-9 გვერდი).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 35.2 მუხლით, რეგლამენტირებულია ა(ა)იპ-ის ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების საკითხი და დადგენილია, რომ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება გულისხმობს უფლებამოსილების ფარგლებში არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება − არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. თუ სარეგისტრაციო დოკუმენტაციით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება გულისხმობს წარმომადგენლობით უფლებამოსილებასაც (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-9 გვერდი).

საკორპორაციო სამართლის მიზნებისათვის საწარმოს ხელმძღვანელობა/ წარმომადგენლობა ორმხრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებაა, რომლის ერთი მხარე - მომსახურების გამწევი ვალდებულია, გაწიოს შეპირებული მომსახურება, ხოლო მეორე მხარე- გადაიხადოს საზღაური. ამ ტიპის შეთანხმება, დამყარებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე და უფლებით აღჭურვილ პირს, ფიდუციური ვალდებულების ფარგლებში, აძლევს სრულ დამოუკიდებლობას, იურიდიული პირის სახელითა და ხარჯზე განახორციელოს ყველა ის მოქმედება, რაც წესდებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევას შეუწყობს ხელს. რაც შეეხება შრომით ურთიერთობას, მის ლეგალურ დეფინიციას იძლევა შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილი და შეიძლება დავასკვნათ, რომ ამ ურთიერთობის ფარგლებში ვალდებული პირი ეწევა დამსაქმებლის მიერ განსაზღვრულ, არადამოუკიდებელ და სოციალურად დამოკიდებულ (დაქვემდებარებულ) საქმიანობას, რაც განასხვავებს შრომით ხელშეკრულებას ა(ა)იპ-ის დირექტორთან დადებული სასამსახურო ხელშეკრულებისაგან და ამ უკანასკნელი ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძვლები, სამოქალაქო კოდექსის ნორმებში უნდა იქნას მოძიებული. (გადაწყვეტილება საქმე Noას-101-97-2016, 15. 07.2016წ.) (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-9 გვერდი).

სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე ყრილობის მიერ არჩეული პირი იყო და ყურადსაღებია, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირდება. მოსარჩელეს წარმომადგენლობითი

უფლებამოსილება სამეწარმეო რეესტრის შესაბამისად ჰქონდა ერთპიროვნულად მინიჭებული, წესდების შესაბამისად. ამდენად, მასთან შრომითი ხელშეკრულება ვერ დაიდებოდა და ვერც კავშირის გამგეობის

თავმჯდომარის დაქვემდებარებაში არსებულ პირად ვერ მოიაზრებოდა მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების მიუხედავად...“ (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების 9-10 გვერდები)

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ზემოხსენებულ გადაწყვეტილების მე-11 გვერდზე ასევე აღნიშნულია: „განსახილველ შემთხვევაში ააიპ საქართველოს უსინათლოთა კავშირის შესაბამისმა ორგანომ, ყრილობამ საზოგადოების წესდებით დადგენილი წესით მოსარჩელე უკვე გადაირჩია დაკავებული თანამდებობიდან და აღნიშნული გადაწყვეტილება რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრშიც. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა ყოველგვარ საფუძველს მოკლებულია.

რაც შეეხება ყრილობის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შემოწმებას, სასამართლო ასეთი საქმეების განხილვისას ამოწმებს მხოლოდ პროცედურულ საკითხებს: მოწვეული იყო თუ არა ყრილობა წესდებით დადგენილი წევრის მიერ და წესდებით დადგენილ ვადაში და შემთხვევებში, გადაწყვეტილებაუნარიანი იყო თუ არა კრება (ქვორუმი), კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება შეტანილ იყო თუ არა დღის წესრიგში და დღის წესრიგის შესახებ ცნობილი იყო თუ არა წინასწარ კრებაზე მოწვეული პირებისათვის, კრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირა თუ არა წესდებით გათვალისწინებულმა დელეგატებმა და ყრილობაზე მოუსმინეს თუ არა და ქონდა თუ არა განმარტების მიცემის შესაძლებლობა იმ პირს, ვის საკითხსაც კრება იხილავდა, თავის უფლებამოსილების ფარგლებში. აღნიშნულ საკითხებთან დაკავშირებით მოსარჩელეს შედავება არ განუხორციელებია... (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-11 გვერდი)

სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ კავშირი წარმოადგენს თვითმმართველ დამოუკიდებელ იურიდიულ პირს და იგი თავის საქმიანობას ახორციელებს მიღებული წესდების შესაბამისად, წესდებაში გათვალისწინებული მიზნების მისაღწევად, რისთვისაც გააჩნია წესდებით გათვალისწინებული მართვის და კონტროლის ორგანოები, ამდენად ამ დავის განხილვის ფარგლებში სასამართლო უფლებამოსილი არ არის, შევიდეს ყრილობის გადაწყვეტილების მართლზომიერების კვლევაში, იმის გათვალისწინებით, რომ სამსახურებრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ნებისმიერ დროს შესაძლებელია მართვის და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით აღჭურვილი პირთან დადებული სამსახურებრივი ხელშეკრულების შეწყვეტა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, რა შემთხვევებზეც არ ვრცელდება შრომის კოდექსის დებულებანი. ამდენად სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ ფორმით მოსარჩელის მიერ დაყენებული

სასარჩელო მოთხოვნები უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.“ (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების 11-12 გვერდები).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრდა სააპელაციო სასამართლოში. ამ უკანასკნელმა 2022 წლის 8 ივლისის განჩინებით საქმე No2ბ/1019-22-ზე (იხილეთ დანართის სახით) გიორგი ენუქიძის სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა და ძალაში დატოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გაიმეორა პირველი ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტაცია. დამატებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ განჩინების 12-13 გვერდებზე აღნიშნა:

განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებს შორის სსკ-ის 709-ე (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია, შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე)) მუხლის საფუძველზე, დაიდო დავალების ხელშეკრულება, რაც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგს და, როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს, დავალებული მოქმედების, მმართველის გულისხმიერებით, შესრულება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი. ამასთან, პალატა მოსარჩელის ყურადღებას მიაქცევს სსკ-ის 720.1 მუხლის შინაარსზე, რომლის თანახმად, დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს ნებისმიერ დროს შეუძლიათ და სხვაგვარი შეთანხმება ამ უფლებაზე უარის შესახებ ბათილია.

ამდენად, ააიპ-ის ხელმძღვანელი პირის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება დასაშვებია ნებისმიერ დროს, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე და გამოვლენილი ნება მესამე პირების მიმართ ნამდვილი ხდება მისი მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან.

აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ ააიპ საქართველოს უსინათლოთა კავშირის 36-ე რიგგარეშე ყრილობის გადაწყვეტილება გიორგი ენუქიძის საქართველოს უსინათლოთა კავშირის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობიდან და საქართველოს უსინათლოთა კავშირის გამგეობის წევრობიდან გათავისუფლების თაობაზე კანონშესაბამისია (სსკ-ის 720.1 მუხლი), რაც თავისთავად გამორიცხავს მოსარჩელის იმ მოთხოვნათა დაკმაყოფილებას, რომლებიც საქართველოს შრომითი კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს.“

ამგვარად, გიორგი ენუქიძის უსინათლოთა კავშირის გამგეობის წევრობიდან გათავისუფლების საფუძველი სააპელაციო სასამართლომ ამოიკითხა სამოქალაქო კოდექსის 720 მუხლის პირველ ნაწილში, სადაც აღნიშნულია: „დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ დროს. შეთანხმება ამ უფლებაზე უარის შესახებ ბათილია.“ ეს განმარტება უნდა ჩაითვალოს ავტორიტეტულად, ვინაიდან საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2023 წლის 2 თებერვალის განჩინებით (იხილეთ დანართი) გიორგი ენუქიძის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად სცნო.

ამ საქმეზე დავის საგანს წარმოადგენს ის, რომ ა(ა)იპის წევრების საერთო კრებას (ყრილობას) შეუძლია ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი გაათავისუფლოს დისკრიმინაციული საფუძვლით პოლიტიკური თუ სხვა შეხედულებების, რელიგიის, შეზღუდული შესაძლებლობის და სხვა ნიშნის გამო. სადავო ნორმები ითვალისწინებს უკვე დანიშნული პირის გათავისუფლებას ორგანიზაციის ხელმძღვანელის პოზიციიდან კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტში აღწერილი კლასიკური ნიშნების გამო. აქვე უნდა ითქვას ის, რომ ისეთი განსაკუთრებით დაცული ნიშანი როგორიცაა რასობრივი, ეთნიკური (ენობრივი) კუთვნილება ადვილად აღსაქმელია და თუ წევრები მტრულად არიან განწყობილები უცხო რასობრივი, ეთნიკური ჯგუფის მიმართ, თავიდანვე არ დანიშნავენ ამ ჯგუფის წარმომადგენელს დირექტორის პოზიციაზე. თუმცა დირექტორის პოზიციაზე დანიშვნა ან დანიშვნაზე უარი სცილდება სადავო ნორმით რეგულირებულ სფეროს. ძალიან ძნელია (თუ შეუძლებელი არა) რასობრივი დისკრიმინაციის საკითხი სადავო ნორმის მოქმედების სფეროში მოექცეს. ამასთან, კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი ითვალისწინებს წარმომავლობის ნიშნით დისკრიმინაციის აკრძალვას. წარმომავლობა უკავშირდება ადამიანის წინაპრებს. ადამიანი შესაძლოა იყოს ერთი ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი, საუბრობდეს ამ ჯგუფის ენაზე, თუმცა მისი წინაპრები იყვნენ სხვა ერთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლები (მაგალითად, ადამიანი არის ეთნიკური ქართველი, თუმცა წინაპარი ჰყავდა ეთნიკურად სომეხი ან ოსი). მოცემულ შემთხვევაში, ეთნიკური წარმომავლობა ადამიანის დირექტორად აყვანისას ძნელი შესამჩნევი იყოს, თუ შეუძლებელი არა და ორგანიზაციის წევრებმა ეს ფაქტი მოგვიანებით გაიგონ და პირი ამ, დისკრიმინაციული მოტივით თანამდებობიდან გაათავისუფლონ. ვინაიდან სადავო ნორმებით წევრებს არ ევალებათ გათავისუფლების მიზეზის დასაბუთება, სრულიად შესაძლებელია დირექტორის გათავისუფლება მხოლოდ და მხოლოდ მისი ეთნიკური წარმომავლობის ნიშნით მოხდეს.

ასევე ადამიანის პოლიტიკური და სხვა შეხედულებები, რელიგია არ არის აშკარად თვალშისაცემი ნიშანი იმ მომენტისათვის, როდესაც ადამიანის დირექტორად დანიშვნა ხდება. ეს ნიშანი შესაძლოა ცნობილი გახდეს დაქირავების შემდეგ და ამის გამო მოხდეს, სადავო ნორმებზე დაყრდნობით, ადამიანის გათავისუფლება (ამგვარი რისკიც არსებობს იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოში დავის შემთხვევაშიც კი მოპასუხე თავისუფლდება დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების ნებისმიერი მიზეზის დასახელებისაგან, მათ შორის დისკრიმინაციული მოტივით დირექტორის გათავისუფლების ფაქტობრივი გარემოების გაქარწყლების მტკიცების ტვირთისაგან).

შეზღუდული შესაძლებლობები განსხვავდება ერთმანეთისაგან, ზოგიერთი მათგანი აშკარად თვალშისაცემია, ზოგიერთი არა. ბუნებრივია, ადამიანი შესაძლოა მხოლოდ იმის გამო გაათავისუფლონ ორგანიზაციის ხელმძღვანელის პოზიციიდან, როცა შეზღუდული შესაძლებლობა თავიდან აშკარად გამოხატული არ იყო და წევრებისათვის დანიშვნის შემდეგ გახდა ცნობილი. შესაძლებელია ადამიანს დანიშვნისას არ ჰქონდა შეზღუდული შესაძლებლობა და მაგალითად, დირექტორად დანიშვნის შემდეგ გახდა ამ თემის წევრი (მაგალითად, ეტლით მოსარგებლე ან უსინათლო). სადავო ნორმა ითვალისწინებს ისეთი დაცული ნიშნით ადამიანის დისკრიმინაციას - ამ ნიშნის გამო მის გადაყენებას ხელმძღვანელის პოზიციიდან - რაც თანამდებობაზე დანიშვნის მომენტისათვის არ იყო შესამჩნევი/ცნობილი ორგანიზაციის წევრებისათვის/პარტნიორებისათვის და ცნობილი გახდა პირის ორგანიზაციის ხელმძღვანელად დანიშვნის შემდეგ.

მოპასუხე მხარე - საქართველოს უსინათლოთა კავშირი შესაგებელში მიუთითებდა, გიორგი ენუქიძის მხრიდან დაუმორჩილებლობაზე და თანამშრომლობის უკიდურესად გართულების შესახებ (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მე-4 გვერდი). თბილისის საქალაქო სასამართლოს, როგორც ფაქტების დადგენაზე უპირველესად პასუხისმგებელ სასამართლო ინსტანციას არ გაურკვევია, რაში გამოიხატებოდა გიორგი ენუქიძის მხრიდან დაუმორჩილებლობა და მასთან თანამშრომლობის უკიდურესად გართულება. ამ გარემოების დადგენა თბილისის საქალაქო სასამართლოსათვის არ იყო აუცილებელი, ვინაიდან ორგანიზაციის წარმომადგენლობაზე და ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის კანონიერად გასათავისუფლებად საჭირო არ არის ამ მატერიალურ-სამართლებრივი გარემოების დადგენა. ამგვარი პირის თანამდებობიდან გასათავისუფლებლად, რაც სამართლებრივად რელევანტურია, არის ის, მოწვეული იყო თუ არა ყრილობა წესდებით დადგენილი წევრების მიერ და წესდებით დადგენილ ვადაში და შემთხვევებში, გადაწყვეტილებაუნარიანი იყო თუ არა კრება (ქვორუმი), კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება შეტანილ იყო თუ არა დღის წესრიგში და დღის წესრიგის შესახებ ცნობილი იყო თუ არა წინასწარ კრებაზე მოწვეული პირებისათვის, კრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირა თუ არა წესდებით გათვალისწინებულმა დელეგატებმა და ყრილობაზე მოუსმინეს თუ არა და ქონდა თუ არა განმარტების მიცემის შესაძლებლობა იმ პირს, ვის საკითხსაც კრება იხილავდა, თავის უფლებამოსილების ფარგლებში (თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მე-11 გვერდი).

მხოლოდ ამ ფაქტობრივი გარემოების დადგენის შემდეგ, გააკეთა თბილისის საქალაქო სასამართლომ დასკვნა, რომ გიორგი ენუქიძის გათავისუფლება იყო კანონიერი. რაში გამოიხატებოდა მოპასუხის ბრალდება, რომ გიორგი ენუქიძე იყო დაუმორჩილებელი და მასთან თანამშრომლობა იყო გართულებული, ამ გარემოების დადგენა თბილისის საქალაქო სასამართლომ არარელევანტურად მიიჩნია. არადა ამ ბრალდებების გარკვევა, დაკონკრეტება და მისთვის ნათელის მოფენა, პირდაპირ კავშირში იყო იმასთან, ხომ არ გათავისუფლდა გიორგი ენუქიძე უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის პოზიციიდან დისკრიმინაციული მოტივით. შემდგომში განვითარებულმა მოვლენებმა იმავე მხარეებს შორის სხვა საკითხზე დავამ უტყუარად დაადასტურა დისკრიმინაციის არსებობის ფაქტი.

ამ სარჩელს თან ერთვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 18 მარტის საქმე N 2/21362-24 მიღებული გადაწყვეტილების ასლი. ამ საქმეში მოსარჩელეს წარმოადგენს გიორგი ენუქიძე, ხოლო მოპასუხეს ა(ა)იპ საქართველოს უსინათლოთა კავშირი. დავის საგანია ა(ა)იპ საქართველოს უსინათლოთა კავშირის 2024 წლის 29 ივნისის 39-ე ყრილობის ოქმის იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც გიორგი ენუქიძე გაირიცხა უსინათლოთა კავშირის რიგებიდან და მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება საქმე N 2/21362-24-ზე პირველი გვერდი). თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2025 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილებაში აღწერილი მოვლენები მოხდა მას შემდეგ, რაც გიორგი ენუქიძე გაათავისუფლეს უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობიდან და ამასთან დაკავშირებით დავა დამთავრდა ყველა ინსტანციის საერთო სასამართლოებში. ამის შემდეგ, გიორგი ენუქიძე სხვა მოქალაქესთან ერთად გარიცხეს უსინათლოთა კავშირის რიგითი წევრობიდან. გიორგი ენუქიძემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარმატებით დაამტკიცა, რომ ორგანიზაციის წევრობიდან გარიცხვა იყო დისკრიმინაციული.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 18 მარტის საქმე N 2/21362-24-ზე მიღებული გადაწყვეტილების მე-7 გვერდზე ვკითხულობთ:

„საქართველოს კონსტიტუციის 11.1 მუხლით აკრძალულია პირის დისკრიმინაცია პილიტიკური ან სხვა შეხედულებების გამო. ესე იგი კონსტიტუცია ადგენს დისკრიმინაციული მოპყრობის აკრძალვას. მათ შორის, ნებისმიერი შეხედულების საფუძვლით.

მოცემულ შემთხვევაში, უდავო გარემოებაა, რომ მოსარჩელეებმა საგამოძიებო ორგანოებს მიმართეს მოპასუხის ხელმძღვანელ პირთა მიმართ გამოძიების დაწყების მოთხოვნით. ამასთან, მიმდინარე წლის 12 ივნისიდან 29 ივნისის ჩათვლით, მოსარჩელეები აპროტესტებდნენ ხელმძღვანელობის გადაწყვეტილებებს.

ბუნებრივია, რომ მოსარჩელეთა ასეთი ქმედებები მათ შეხედულებებს ეფუძნება. მოსარჩელეთა შეფასებით ხელმძღვანელ პირთა საქმიანობა ან გადაწყვეტილებები არაეფექტიანი ორგანიზაციისთვის, რის შედეგადაც გარკვეულ ქმედებებს მიმართეს მოსარჩელეებმა.“ ამ საქმეში მოსარჩელე ასაბუთებდა, რომ მისი უსინათლოთა კავშირის რიგებიდან გარიცხვა მოხდა მისი შეხედულებების გამო, რაც გამოიხატებოდა საგამოძიებო ორგანოებისათვის მიმართვაში და საპროტესტო აქციაში. ეს მოსაზრება გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლომ და მოსარჩელის გარიცხვით დაადგინა კიდევაც დისკრიმინაციის ფაქტი, კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული შეხედულებების ნიშნით (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება საქმე N 2/21362-24-ზე სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტი გვერდი 13).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება პირდაპირ არ ადასტურებს იმას, რომ გიორგი ენუქიძე უსინათლოთა კავშირის დირექტორის პოზიციიდან დისკრიმინაციული მოტივით გაათავისუფლეს. რასაც ეს გადაწყვეტილება ადასტურებს, არის ის, რომ გიორგი ენუქიძე მისი მოსაზრებების გამო დისკრიმინაციულად გარიცხეს უსინათლოთა კავშირის წევრობიდან, ვინაიდან უსინათლოთა კავშირის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობიდან გათავისუფლების შემდეგ, მან საგამოძიებო ორგანოებს განცხადებით მიმათა და მოაწყო საპროტესტო აქცია. აქვე არ გამოირიცხება ისიც, რომ შეხედულებები, რის გამოც გიორგი ენუქიძე უსინათლოთა კავშირიდან გარიცხეს, წარმოშობილიყო მაშინ, როცა მას ეკავა უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობა და ამ თანამდებობიდან გადაყენება მომხდარიყო ამ მოსაზრებების გამო. ამ ეჭვს აღრმავებს ის, რომ უსინათლოთა კავშირი გიორგი ენუქიძის გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობიდან გათავისუფლების გამო სასამართლო დავის საქმეში მიუთითებდა გიორგი ენუქიძის მხრიდან დაუმორჩილებლობაზე, თუმცა თბილისის საქალაქო სასამართლომ აშკარად მოახდინა მოპასუხე მხარის მიერ დასახელებული ამ გარემოების იგნორირება იმის გამო, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დადგენა აღნიშნული საქმის გადასაწყვეტად არარელევანტური იყო. არადა მოპასუხის მიერ დასახელებული ამ გარემოების დეტალური გამოკვლევა ნათელს მოჰფენდა იმას, რა შეხედულებები გააჩნდა გიორგი ენუქიძეს და უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილის პოზიციიდან გათავისუფლება ხომ არ იყო მოტივირებული გიორგი ენუქიძის ამ შეხედულებებით.

ქვემოთ ჩვენ დავაციტირებთ უზენაესო სასამართლოს იმ გადაწყვეტილებას, სადაც მხარე პირდაპირ ამტკიცებდა იმას, რომ მისი ორგანიზაციის ხელმძღვანელის პოზიციიდან გათავისუფლება იყო დისკრიმინაციული მოტივით, თუმცა უზენაესმა სასამართლომ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა არარელევანტურად მიიჩნია, ვინაიდან ორგანიზაციის წევრებს/პარტნიორებს მაინც ჰქონდათ მოსარჩელის ორგანიზაციის ხელმძღვანელობაზე და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის პოზიციიდან გათავისუფლების უფლება, იმის მიუხედავად, ამგვარი გათავისუფლება იყო თუ არა დისკრიმინაციული. უზენაესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ დისკრიმინაციის აკრძალვა არ წარმოადგენს დაბრკოლებას პარტნიორებისათვის/წევრებისათვის, თანამდებობიდან გაათავისუფლოს მათი ორგანიზაციის ხელმძღვანელი (წარმომადგენელი). ამგვარად, გიორგი ენუქიძე მოკლებული იყო შესაძლებლობას, თბილისის საქალაქო, სააპელაციო სასამართლოების და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს წინაშე წარედგინა მტკიცებულებები, რაც ადასტურებდა მისი უსინათლოთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარის პოზიციიდან გათავისუფლების დისკრიმინაციულობას. ასეთი მტკიცებულებების წარდგენის შემთხვევაში, მას სასამართლო არარელევანტურად მიიჩნევდა და დისკრიმინაციის არსებობის მიუხედავად, მისი გათავისუფლების ფაქტს მაინც კანონიერად ცნობდა. ამგვარად, სადავო ნორმები უკვე გავრცელდა გიორგი ენუქიძეზე და „საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, მოსარჩელე უფლებამოსილია, იდავოს გასაჩივრებული ნორმების კონსტიტუციურობაზე.

გ)სარჩელში მითითებული საკითხი არის საკონსტიტუციო სასამართლოს განსჯადი;

დ) სარჩელში მითითებული საკითხი არ არის გადაწყვეტილი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ;

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინებით არ მიიღო არსებითად განსახილველად სარჩელი საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. აღნიშნული განჩინების მეორე თავის მე-10 პუნქტში აღნიშნულია: „აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე მხარე სადავო რეგულაციის არაკონსტიტუციურობის სამტკიცებლად მიუთითებს არასამეწარმეო იურიდიული პირის დირექტორის თანამდებობაზე, განსაზღვრული ვადით, გარანტირებულად ყოფნის აუცილებლობაზე. იგი მიიჩნევს, რომ დირექტორს უნდა ჰქონდეს უფლება, ორგანიზაციის პარტნიორებს შეუთანხმდეს კონკრეტულ ვადაზე, რომლის განმავლობაშიც, სადავო ნორმის საფუძველზე, ვერ მოხდება მისი თანამდებობიდან განთავისუფლება, თუმცა იგი საერთოდ არ ასაბუთებს, რატომ მოითხოვს საქართველოს კონსტიტუცია დირექტორის თანამდებობაზე კონკრეტული ვადით გარანტირებულად განწესებას და რატომ ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის მოთხოვნებს, ნებისმიერ დროს მისი თანამდებობიდან განთავისუფლება იმ შემთხვევაში, როცა დირექტორსა და საზოგადოების პარტნიორებს შორის დაიკარგება ნდობაზე დამყარებული ურთიერთობა და საფრთხის ქვეშ დგება საზოგადოების ფინანსური, რეპუტაციული თუ სხვა ინტერესები. იმავდროულად, იგი არც რომელიმე კონკრეტული საფუძვლით დირექტორის თანამდებობიდან განთავისუფლების არაკონსტიტუციურობაზე მიუთითებს. საკონსტიტუციო სასამართლო არ გამორიცხავს, ცალკეულ საგამონაკლისო შემთხვევაში, შესაბამისი დასაბუთებული სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში შეაფასოს დირექტორის თანამდებობიდან განთავისუფლების კონკრეტული საფუძველი, რომელიც შესაძლოა, ეწინააღმდეგებოდეს საქართველოს კონსტიტუციის მოთხოვნებს (მაგ., თანამდებობიდან განთავისუფლების დისკრიმინაციული საფუძველი).

№1784 კონსტიტუციური სარჩელისაგან განსხვავებით, ეს სარჩელი ეხება არა დირექტორის ნებისმიერი დროს გათავისუფლების კონსტიტუციურობას, არამედ მის გათავისუფლებას დისკრიმინაციული საფუძვლით, კერძოდ კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტში ჩამოთვლილი ნებისმიერი დაცული ნიშნის გამო, მათ საფუძველზე ორგანიზაციის წევრების მიერ ორგანიზაციის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის გათავისუფლებას. N1/19/1784 განჩინებით საკონსტიტუციო სასამართლომ დასაშვებად მიიჩნია დისკრიმინაციული საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში სადავო ნორმების კონსტიტუციურობის შეფასება. ეს სარჩელი კი, №1784 კონსტიტუციური სარჩელისაგან განსხვავებით, შემოიფარგლება მხოლოდ დისკრიმინაციული საფუძვლით დირექტორის გათავისუფლების კონსტიტუციურობის შემოწმების მოთხოვნით. ამგვარად, ამ კონკრეტულ სარჩელში დასმული საკითხი არ არის გადაწყვეტილი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ. №1784 კონსტიტუციური სარჩელი რაც არ იქნა არსებითად განსახილველად მიღებული, საერთოდ არ ეხებოდა დირექტორის დისკრიმინაციული ნიშნით გათავისუფლების კონსტიტუციურობის შემოწმებას და სწორედ ამის გამოც, საკონსტიტუციო სასამართლომ სარჩელი არ მიიღო არსებითად განსახილველად. შესაბამისად, დისკრიმინაციული მოტივით დირექტორის გათავისუფლების კონსტიტუციურობის საკითხი არ არის გადაწყვეტილი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ.

ე) სარჩელში მითითებული საკითხი რეგულირდება კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით

ვ) კანონით არ არის დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა აღნიშნული ტიპის დავისათვის და შესაბამისად, არც მისი არასაპატიო მიზეზით გაშვების საკითხი დგება დღის წესრიგში;

ზ) კონსტიტუციური სარჩელით გასაჩივრებულია კანონი, შესაბამისად, სადავო ნორმების კონსტიტუციურობაზე მსჯელობა შესაძლებელია იერარქიულად მაღალი ნორმატიული აქტის გასაჩივრების გარეშე.

5. მოთხოვნის არსი და დასაბუთება

1.სადავო ნორმის ნორმატიული შინაარსი

საერთო სასამართლოების პრაქტიკის მიხედვით (იხილეთ ზემოთ მითითებული სასამართლოს გადაწყვეტილებები), საწარმოს ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის გადაყენების სათანადო საფუძვლებზე მითითება არ ხდება. ამის მიზეზია ის, რომ ხელმძღვანელსა და იურიდიული პირის წევრებს შორის არსებობს განსაკუთრებული ნდობა. ორგანიზაციის წევრები ხელმძღვანელს ანიჭებენ ფართო უფლებამოსილებას, რათა დამოუკიდებლად იმოქმედოს ორგანიზაციის მიზნების მისაღწევად ამ ორგანიზაციის სახელით და მისი ხარჯებით. დირექტორსა და ორგანიზაციის წევრებს (პარტნიორებს) შორის არსებული განსაკუთრებული ურთიერთობიდან გამომდინარე, საქართველოს საერთო სასამართლოები დაუშვებლად მიიჩნევენ იმას, რომ პარტნიორებს მოეთხოვოთ იმის დასაბუთება, რატომ შეუწყვიტეს დირექტორს სასამსახურო ხელშეკრულება, როცა პარტნიორებმა დაკარგეს ის განსაკუთრებული ნდობა, რაც მათ დირექტორის მიმართ ჰქონდათ. პარტნიორების დასაბუთების ვალდებულებისაგან გათავისუფლება აჩენს იმის რისკს, რომ დირექტორის გათავისუფლება მოხდეს არა იმის გამო, რომ მას პარტნიორები არ ენდობიან როგორც მენეჯერს, არამედ იმიტომ, რომ მას აქვს კონკრეტული პოლიტიკური შეხედულება, არის ამა თუ იმ პოლიტიკური პარტიის მხარდამჭერი, ან სრულიად არაპოლიტიკურია, არ არის ამა თუ იმ პოლიტიკური პარტიის წევრი, მაგრამ არის კონკრეტული პოლიტიკური მოძღვრების მიმდევარი (ლიბერალი, კონსერვატორი, სოციალისტი, კომუნისტი), რაც არ წარმოადგენს ხელისშემშლელ ფაქტორს დირექტორის მოვალეობის შესასრულებლად. მეტიც, დირექტორი შესაძლოა იმიტომ გათავისუფლდეს დაკავებული თანამდებობიდან, რომ იყოს ამა თუ იმ რელიგიის მიმდევარი, აღმოაჩნდეს შეზღუდული შესაძლებლობა. ის, რომ პარტნიორებს არ ევალებათ, მატერიალურ-სამართლებრივად დაასაბუთონ, რატომ ათავისუფლებენ დირექტორს, აჩენს იმის შესაძლებლობას, რომ დირექტორი გათავისუფლდეს დისკრიმინაციული საფუძვლით, ისეთი შეხედულების ან ნიშნის გამო, რაც კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტშია მითითებული და რასაც კავშირი არა აქვს დირექტორის მიერ თავისი ფუნქციის ჯეროვნად შესრულებასთან. მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლების მითითებისგან, პარტნიორთა/წევრთა სრული გათავისუფლება, ნოყიერ ნიადაგს უქმნის მხოლოდ და მხოლოდ რელიგიური სიძულვილის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების ნიშნით, ქსენოფობიური ან ჰომოფობიური მოტივით, შშმ პირების მიმართ არსებული სტერეოტიპების საფუძველზე, დირექტორის გათავისუფლებას, რაც შეუთავსებელია კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან.

აქვე უნდა ითქვას, ის. რომ სამოქალაქო კოდექსის და მეწარმეთა შესახებ კანონის პარალელურად მოქმედებს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონი. ეს უკანასკნელი საერთო სასამართლოებისათვის, კონკრეტულად კი სამოქალაქო საქმეების განმხილველი სასამართლოებისათვის (მოსამართლეებისათვის) ისევე სავალდებულოდ შესასრულებელია, როგორც სამოქალაქო კოდექსი და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი. როგორც „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის პირველ მუხლშია აღნიშნული ამ კანონის მიზანია დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრა და ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირისთვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი უფლებებით თანასწორად სარგებლობის უზრუნველყოფა, რასის, კანის ფერის, ენის, სქესის, ასაკის, მოქალაქეობის, წარმოშობის, დაბადების ადგილის, საცხოვრებელი ადგილის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, რელიგიის ან რწმენის, ეროვნული, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილების, პროფესიის, ოჯახური მდგომარეობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, შეზღუდული შესაძლებლობის, სექსუალური ორიენტაციის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების ან სხვა ნიშნის მიუხედავად. ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-10 პუნქტის თანახმად, თანასწორი მოპყრობის უფლება ვრცელდება დასაქმების, შრომის, შრომის ანაზღაურებისა და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებზე; საჯაროდ ხელმისაწვდომი საქონლისა და მომსახურების მიღებაზე (საცხოვრებლის ჩათვლით).

„დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონმა გარკვეულწილად შეზღუდა სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ხელშეკრულების დადების თავისუფლების პრინციპი, რაც თავის თავში მოიაზრებდა კონტრაჰენტის თავისუფლად არჩევის უფლებას .სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილე ვერ ეტყვის უარს სხვა პირს ხელშეკრულების დადებაზე საჯაროდ ხელმისაწვდომ საქონელსა და მომსახურებასთან მიმართებაში ამ პირის რასის, კანის ფერის, ენის, სქესის, ასაკის, მოქალაქეობის, წარმოშობის, დაბადების ადგილის, საცხოვრებელი ადგილის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, რელიგიის ან რწმენის, ეროვნული, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილების, პროფესიის, ოჯახური მდგომარეობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, შეზღუდული შესაძლებლობის, სექსუალური ორიენტაციის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების ან სხვა ნიშნის გამო. ამგვარად, ანტიდისკრიმინაციულმა კანონმა შეზღუდა კონტრაჰენტის თავისუფლად არჩევის შესაძლებლობა საჯაროდ ხელმისაწვდომ საქონლისა და მომსახურების შეძენასთან მიმართებაში.

საერთო სასამართლოების პრაქტიკა ადასტურებს იმას, რომ საწარმოს დირექტორის თანამდებობაზე საქმიანობა არ წარმოადგენს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-10 პუნქტის „ა.გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ დასაქმებას და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებს, როცა უთანასწორო მოპყრობა აკრძალულია. ამის მიუხედავად, რამდენად შესაძლებელია საწარმოს დირექტორის საქმიანობა გაიგივებული იქნეს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-10 პუნქტის „გ.დ.“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ „საჯაროდ ხელმისაწვდომ მომსახურებასთან,“ როცა დისკრიმინაცია ასევე აკრძალულია. მართლაც, დირექტორი არ არის საწარმოს დასაქმებული პირი, არ იმყოფება შრომით ურთიერთობაში საწარმოსთან და ანტიდისკრიმინაციული კანონის ის დებულება, რაც ითხოვს თანაბარ მოპყრობას შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტაზე, არ ვრცელდება პარტნიორთა მიერ დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების შემთხვევაზე. მეორე მხრივ, საერთო სასამართლოსვე პრაქტიკით, დირექტორთან საწარმოს ურთიერთობა დავალების ხელშეკრულებაა და დირექტორი ანაზღაურების სანაცვლოდ ასრულებს მომსახურებას საწარმოს სასარგებლოდ. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ეს მომსახურება საჯაროდ ხელმისაწვდომი შეიძლება იყოს. თუმცა აქ საკითხი ასე დგას, რამდენად ვრცელდება „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-10 პუნქტის „გ.დ.“ ქვეპუნქტი პარტნიორების მიერ დირექტორის გათავისუფლების შემთხვევაზე, დირექტორის საჯაროდ ხელმისაწვდომი მომსახურება რამდენად არის ის, რაზეც თანაბარი მოპყრობის ვალდებულებას აწესებს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-10 პუნქტის „გ.დ.“ ქვეპუნქტი? უფრო ფართოდ, რომ დავსვათ საკითხი, რამდენად ვრცელდება „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონი მთლიანობაში პარტნიორების მიერ დირექტორების გათავისუფლების შემთხვევაზე?

საქმის განმხილველმა სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსთან და „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის სადავო ნორმებთან ერთად, რომ გამოიყენოს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონი, შემდეგი სურათი გვექნება: სასამართლო დიდი ალბათობით ვერ დაადგენს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის და სამოქალაქო კოდექსის დარღვევას, როცა პარტნიორთა სხდომის მოწვევის პროცედურული მოთხოვნები დაცულია. ამის მიუხედავად, „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონი, ამ ურთიერთობაში მისი გამოყენების შემთხვევაში, აიძულებს სასამართლოს დაინტერესდეს რატომ, რა მატერიალური საფუძვლის არსებობის გამო მოხდა, დირექტორის გათავისუფლება, ხომ არ იყო ეს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის პირველი მუხლით გათვალისწინებული კონკრეტული ნიშნის საფუძველზე ადამიანის გათავისუფლება. რამდენად იყო გათავისუფლება მოტივირებული ლეგიტიმური მიზნით, ამ მიზნის მისაღწევად გამოყენებული საშუალებები რამდენად იყო გამოსადეგი, აუცილებელი და პროპორციული (მაგალითისათვის იხილეთ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 18 მარტის საქმე N 2/21362-24-ზე მიღებული გადაწყვეტილება, სადაც არათანასწორი მოპყრობის შესამოწმებლად თანაზომიერების ტესტის ყველა კომპონენტი იქნა გამოყენებული იმის დასადგენად, რამდენად ჰქონდა ადგილი დისკრიმინაციას),

თუკი სასამართლო დარწმუნდება იმაში, რომ მართალია, დაცული იყო სამოქალაქო კოდექსის და „,მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მოთხოვნები, მაგრამ დარღვეული იქნა „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის მოთხოვნები პარტნიორთა მიერ დირექტორის გათავისუფლებისას, სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 363² მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, მოპასუხეს დაავალებს დისკრიმინაციული ქმედების შეწყვეტას ან/და მისი შედეგების აღმოფხვრას, ან მორალური ან მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას. ამგვარად, სადავო ნორმები შესაძლოა კონსტიტუციური იყოს იმ შემთხვევაში, თუ მათთან ერთად, გამოიყენება „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონი. დავის საგანის მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია დავადგინოთ როგორია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა პარტნიორების მიერ დირექტორების გათავისუფლების სამართლებრივ ურთიერთობასთან დაკავშირებით „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის გამოყენების საკითხთან დაკავშირებით.

1. უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა დირექტორის გათავისუფლებისას ანტიდისკრიმინაციული კანონის გამოყენების თაობაზე

თავდაპირველად უნდა მივუთითოთ ლიბერთი ბანკის საქმეზე, რომლის მიხედვითაც, სადავო ნორმის შინაარსის განსაზღვრისას საკონსტიტუციო სასამართლო, სხვადასხვა ფაქტორებთან ერთად, მხედველობაში იღებს მისი გამოყენების პრაქტიკას. საერთო სასამართლოები, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, იღებენ საბოლოო გადაწყვეტილებას კანონის ნორმატიულ შინაარსთან, მის პრაქტიკულ გამოყენებასთან და, შესაბამისად, მის აღსრულებასთან დაკავშირებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საერთო სასამართლოების მიერ გაკეთებულ განმარტებას აქვს დიდი მნიშვნელობა კანონის რეალური შინაარსის განსაზღვრისას. საკონსტიტუციო სასამართლო, როგორც წესი, იღებს და იხილავს საკანონმდებლო ნორმას სწორედ იმ ნორმატიული შინაარსით, რომლითაც იგი საერთო სასამართლომ გამოიყენა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 4 მარტის N1/2/552 გადაწყვეტილება საქმეზე ლიბერთი ბანკი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-16).

უნდა დავადგინოთ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს, საბოლოო ინსტანციის სასამართლოს, პრაქტიკა იმასთან დაკავშირებით, როდესაც პარტნიორები/წევრები ათავისუფლებენ დირექტორს, პარტნიორების ამ გადაწყვეტილებას საერთო სასამართლოები ამოწმებენ მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსით და „მეწარმეთა შესახებ“ კანონით თუ იმავდროულად, ასევე „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონითაც.

2023 წლის 29 მაისს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიიღო განჩინება საქმე №ას-1282-2022-ზე (https://www.supremecourt.ge/ka/fullcase/72459/1)

ამ განჩინებაში უზენაესი სასამართლო ციტირებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, სადაც აღნიშნულია: „დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელე იყო ვალდებული, სასამართლოსთვის მიეთითებინა ფაქტები, რაც ქმნიდა მის მიმართ დისკრიმინაციის საფუძველს. ამგვარი მტკიცების ტვირთი მოსარჩელემ ვერ დაძლია. ამასთან, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა სამსახურში აღდგენასთან კავშირში (რელევანტურ არგუმენტაციად) ვერ შეფასდებოდა, რადგან, როგორც სასამართლომ აღნიშნა, დირექტორი ნებისმიერ დროს შეიძლება გათავისუფლდეს დაკავებული თანამდებობიდან.“

სააპელაციო სასამართლოს ეს გადაწყვეტილება გასაჩივრდა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში. კასატორი აცხადებდა, რომ სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო დაედგინა დისკრიმინაციის ფაქტი (დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლებამდე მოსარჩელე სხვა დავას აწარმოებდა მოპასუხის წინააღმდეგ და ამ სხვა დავაზე დადგინდა მოპასუხის მიერ იმ ორგანიზაციის დისკრიმინაციის ფაქტი, სადაც მოსარჩელე დირექტორის სტატუსით საქმიანობდა. სასამართლოს მიერ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის შემდეგ მოპასუხემ მოსარჩელე გაათავისუფლა დირექტორის თანამდებობიდან. კასატორი უზენაესი სასამართლოსაგან ითხოვდა დაედგინა მიზეზობრივი კავშირი, სასამართლო გადაწყვეტილებით დადასტურებულ დისკრიმინაციის ჩადენის ფაქტსა და მის გათავისუფლებას შორის). ამ საკითხზე უზენაესი სასამართლოს პოზიცია გადმოცემულია 27-ე პუნქტში, სადაც აღნიშნულია: „საბოლოოდ, პალატა ასკვნის, რაკი დირექტორი არ წარმოადგენს ჩვეულებრივად დასაქმებულ პირს, შრომის კანონმდებლობით დასაქმებულთა დაცვის მიზნით დადგენილი ნორმები დირექტორის მიმართ არ მოქმედებს და დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, საწარმოს შეუძლია, ნებისმიერ დროს შეწყვიტოს მასთან ხელშეკრულება, არ არსებობს ბრძანების ბათილად ცნობის, დირექტორის თანამდებობაზე აღდგენისა თუ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის წინაპირობები.“

უზენაესმა სასამართლომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ძალაში იმის გამო კი არ დატოვა, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია დისკრიმინაციის ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები და დისკრიმინაცია ვერ დაადასტურა, არამედ რასაც უზენაესი სასამართლო აცხადებს არის ის, რომ სააპელაციო სასამართლოს საერთოდაც არ ევალებოდა დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა (უზენაესი სასამართლო პირდაპირ ამბობს: არ არსებობდა დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის წინაპირობები). სრულიად სხვა ნორმატიული შინაარსი ექნებოდა სადავო ნორმებს, რომ უზენაეს სასამართლოს სააპელაციო სასამართლოს მსგავსად რომ ეთქვა, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ წარადგინა დისკრიმინაციის დამადასტურებელი მტკიცებულება. ამის საპირისპიროდ, უზენაესმა სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიცია, რომლის მიხედვითაც, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა სამსახურში აღდგენასთან კავშირში რელევანტურ არგუმენტაციად ვერ შეფასდებოდა, რადგან, როგორც სასამართლომ აღნიშნა, დირექტორი ნებისმიერ დროს შეიძლება გათავისუფლდეს დაკავებული თანამდებობიდან. ამ გადაწყვეტილებით, როცა პარტნიორები დირექტორს ათავისუფლებენ, ვინაიდან დირექტორის მიმართ შრომის კანონმდებლობა არ მოქმედებს, არ არსებობს დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის წინაპირობა.

უზენაესი სასამართლოს ავტორიტეტული განმარტებით, როცა ხდება ორგანიზაციის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის გათავისუფლება, სადავო ნორმები, იმით რომ სასამართლოებისაგან ითხოვენ იმას, რომ არ შეამოწმონ, დირექტორის გათავისუფლების მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი, გამორიცხავს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონის გამოყენებას და შესაბამისად, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენას, დისკრიმინაციის შედეგის აღმოფხვრას, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას. თუნდაც მოსარჩელე მხარეს ჰქონდეს დისკრიმინაციის დამადასტურებელი მტკიცებულებები (№ას-1282-2022-ზე საქმეზე მოსარჩელეს ხელთ ჰქონდა 2018 წელს მიღებული გადაწყვეტილება, რაც ადასტურებდა მოპასუხის მხრიდან დისკრიმინაციას. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ თქვა, რომ ეს გადაწყვეტილება არ ქმნიდა დისკრიმინაციის ჩადენის სათანადო ვარაუდის საფუძველს, ხოლო პირველმა და საკასაციო ინსტანციის სასამართლომ თქვეს, რომ როდესაც ადგილი აქვს პარტნიორების მიერ დირექტორის გათავისუფლებას, არ არსებობს დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის საფუძველი. აღსანიშნავია ის, გარემოება, რომ საკასაციო საჩივარში კასატორი ითხოვდა მის გათავისუფლებასა და სხვა საქმეზე მოპასუხის მიერ ჩადენილ დისკრიმინაციას, რაც დადასტურებული იყო დირექტორის პოზიციიდან კასატორის გათავისუფლებამდე, სასამართლოს 2018 წელს მიღებული გადაწყვეტილებით, კავშირის დადგენას). სადავო ნორმებს მართლაც აქვთ იმგვარი ნორმატიული შინაარსი, რაც ითვალისწინებს დირექტორის გათავისუფლებას, მისი რელიგიის, პოლიტიკური თუ სხვა შეხედულებების, შეზღუდული შესაძლებლობის ან მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული სხვა ნიშნის საფუძველზე. ამასთან სადავო ნორმებს იმგვარი ნორმატიული შინაარსიც გააჩნია, რაც სასამართლოებს უკრძალავს დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენას და მასზე სათანადო რეაგირებას. ამგვარად, სადავო ნორმების ამგვარი ნორმატიული შინაარსი შეფასებადია კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან.

3.კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართება

საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ყველა ადამიანი სამართლის წინაშე თანასწორია. აკრძალულია დისკრიმინაცია რასის, კანის ფერის, სქესის, წარმოშობის, ეთნიკური კუთვნილების, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, სოციალური კუთვნილების, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის ან სხვა ნიშნის მიხედვით.

კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით დაცული სფერო არ შემოიფარგლება მხოლოდ მასში მითითებული ნიშნების საფუძველზე დისკრიმინაციის აკრძალვით. "კონსტიტუცია კრძალავს კანონის წინაშე არსებითად თანასწორთა უთანასწოროდ (ან პირიქით) გონივრული და ობიექტური დასაბუთების გარეშე მოპყრობის ნებისმიერ შემთხვევას. თუმცა სამართლებრივი ურთიერთობის ბუნებიდან გამომდინარე, კანონის წინაშე თანასწორობის უფლების დაცვის ხარისხი განსხვავებულია და მისი მასშტაბის დადგენა უნდა მოხდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში" (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 მარტის N2/1/473 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ბიჭიკო ჭონქაძე და სხვები საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის წინააღმდეგ“, II -1).

მიუხედავად მისი უნივერსალური ბუნებისა, კანონის წინაშე თანასწორობა არ გულისხმობს აბსოლუტურ გათანაბრებას. “მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის არსის გაგებისათვის პრინციპული მნიშვნელობა აქვს კანონის წინაშე თანასწორობის განსხვავებას გათანაბრებისგან. ამ პრინციპის ფარგლებში სახელმწიფოს ძირითადი მიზანი და ფუნქცია ადამიანების სრული გათანაბრება ვერ იქნება, რადგან ეს თავად თანასწორობის იდეასთან, უფლების არსთან მოვიდოდა წინააღმდეგობაში. თანასწორობის იდეა ემსახურება შესაძლებლობების თანასწორობის უზრუნველყოფას ანუ ამა თუ იმ სფეროში ადამიანების თვითრეალიზაციისათვის ერთნაირი შესაძლებლობების გარანტირებას“ (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 27 დეკემბრის N1/1/493 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებები: „ახალი მემარჯვენეები“ და „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-1).

ამგვარად, „კანონის წინაშე თანასწორობის უფლება არ გულისხმობს, ბუნებისა და შესაძლებლობების განურჩევლად, ყველა ადამიანის ერთსა და იმავე პირობებში მოქცევას. მისგან მომდინარეობს მხოლოდ ისეთი საკანონმდებლო სივრცის შექმნის ვალდებულება, რომელიც ყოველი კონკრეტული ურთიერთობისათვის არსებითად თანასწორთ შეუქმნის თანასწორ შესაძლებლობებს, ხოლო უთანასწოროებს პირიქით" (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 მარტის N2/1/473 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ბიჭიკო ჭონქაძე და სხვები საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის წინააღმდეგ“, II -2). შესაბამისად, საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი მოთხოვნების შეზღუდვა სახეზე იქნება იმ შემთხვევაში, თუ ნორმა არსებითად თანასწორ პირებს მიანიჭებს განსხვავებულ შესაძლებლობებს, აღჭურავს განსხვავებული უფლებებით (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-38).

მართალია, საქართველოს უსინათლოთა კავშირის მიერ მოსარჩელის მიმართ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მხრიდან დადასტურდა დისკრიმინაცია სხვა (არაპოლიტიკური) შეხედულებების ნიშნით, რაც პირდაპირ არის გათვალისწინებული კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით, თუმცა ეს ის შემთხვევაა, როცა სადავო ნორმები ზღუდავს თანასწორ მოპყრობაზე უფლებას, კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ყველა სხვა ნიშნითაც. კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით პირდაპირ დაცული ნებისმიერი ჯგუფი არაფრით უკეთეს მდგომარეობაში არ არის მოსარჩელესთან მიმართებაში. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სადავო ნორმებით, ადამიანი დირექტორის პოზიციიდან შეიძლება გაათავისუფლონ მხოლოდ და მხოლოდ რასის, კანის ფერის, სქესის, წარმოშობის, ეთნიკური კუთვნილების, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, სოციალური კუთვნილების, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის ან სხვა ნიშნის მიხედვით. პარტნიორთა/წევრების კრებას არ ევალება მიზეზის დასახელება, თუ რატომ ხდება პირის გათავისუფლება, რაც აჩენს იმის შესაძლებლობას, რომ პირი სწორედ კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ნიშნების საფუძველზე გაათავისუფლონ.

მეტიც, შესაძლოა ორგანიზაციის წევრებმა არც კი გამოიჩინონ დახვეწილობა და დელიკატურობა, მათ სხდომაზე პირდაპირ გამოთქვან მოსაზრება, რომ დირექტორის გათავისუფლების მიზეზი მისი რელიგიური კუთვნილება, საცხოვრებელი ადგილი ან ეთნიკური წარმომავლობაა. შესაძლოა ეს განცხადება დაფიქსირდეს კრების სხდომის ოქმშიც. დავის შემთხვევაში კი სასამართლოს პასუხი ოქმში დაფიქსირებულ პოზიციასთან დაკავშირებით იქნება ის, რაც საბოლოო ინსტანციის სასამართლოს, საქართველოს უზენაეს სასამართლოს ჰქონდა საქმე №ას-1282-2022-ზე განჩინების 27-ე პუნქტში: „რაკი დირექტორი არ წარმოადგენს ჩვეულებრივად დასაქმებულ პირს, შრომის კანონმდებლობით დასაქმებულთა დაცვის მიზნით დადგენილი ნორმები დირექტორის მიმართ არ მოქმედებს და დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, საწარმოს შეუძლია, ნებისმიერ დროს შეწყვიტოს მასთან ხელშეკრულება, არ არსებობს ბრძანების ბათილად ცნობის, დირექტორის თანამდებობაზე აღდგენისა თუ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის წინაპირობები.“

კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი მოქმედებს საზოგადოებრივი ცხოვრების ნებისმიერ სფეროში. კონსტიტუციის სხვა დებულებებისაგან განსხვავებით, კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით დაცული სფერო არ მიჯნავს საზოგადოებრივ ურთიერთობებს უფლებრივი კუთვნილების თვალსაზრისით, იგი უზრუნველყოფს პირთა შორის თანასწორობის შენარჩუნებას ნებისმიერ სამართალურთიერთობაში (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 4 თებერვლის N2/1/536 გადაწყვეტილება საქმეზე ლევან ასათიანი, ირაკლი ვაჭარაძე, ლევან ბერიანიძე, ბექა ბუჩაშვილი და გოჩა გაბოძე საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის წინააღმდეგ II-58). ამის საპირისპიროდ, სადავო ნორმებმა თანასწორობის უფლება გამორიცხეს ისეთ სამართალურთიერთობაში და საზოგადოებრივი ცხოვრების ისეთ სფეროში, როგორიც პარტნიორების მიერ დირექტორის გათავისუფლებაა. მართლაც, უზენაესი სასამართლოს ზემოთ ხსენებული განჩინება იმას, გვეუბნება, რომ პარტნიორების მიერ დირექტორის გათავისუფლებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობის სფერო ისეთია (არ წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის სფეროს), რომ არ არსებობს დისკრიმინაციის დადგენის წინაპირობები

მართალია, მოსარჩელეს უსინათლოთა კავშირთან მიმართებაში მეტი შანსი ექნებოდა, ედავა იმის თაობაზე, რომ მისი გათავისუფლება მოხდა მისი სხვა (არაპოლიტიკური) შეხედულებების გამო, მაგრამ მომავალში შესაძლებელია მოსარჩელე ისეთ ვითარებაში აღმოჩნდეს, რომ ორგანიზაციის პარტნიორებისათვის მიუღებელი აღმოჩნდეს მისი რელიგია, საცხოვრებელი ადგილი, თუნდაც პოლიტიკური შეხედულებები ან ეთნიკური წარმომავლობა და ამის გამო გაათავისუფლონ დირექტორის თანამდებობიდან. ამის გამო, მოსარჩელე სადავოდ ხდის სადავო ნორმების შესაბამისობას არა მხოლოდ „სხვა შეხედულებებთან,“ არამედ კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ ყველა ნიშანთან მიმართებაში. ზემოთ შეხედულებებზე და იმ ფაქტზე მითითება რომ მოსარჩელეს მართლაც ეკავა ორგანიზაციის დირექტორის პოზიცია, საჭირო გახდა იმისათვის, რომ დასაბუთებულიყო, რომ ადგილი არ ჰქონდა actio popularis სარჩელს და მოსარჩელე მართლაც უფლებამოსილი იყო, ედავა გასაჩივრებული ნორმის კონსტიტუციურობაზე. სარჩელი actio popularis-ად შესაძლოა მიჩნეულიყო, მოსარჩელეს რომ არ მიეთითებინა, რომ მას წარსულში მართლაც ეკავა ორგანიზაციის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის პოზიცია და ის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს მისი შეხედულებების გამო, მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე უფლებამოსილ სუბიექტად იქნება მიჩნეული და სარჩელი არსებითად განსახილველად იქნება მიღებული, არაფერი უშლის ხელს საკონსტიტუციო სასამართლოს იმაში, რომ სადავო ნორმა შეაფასოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ ყველა ნიშნებთან მიმართებაში, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო ნორმა ითვალისწინებს არა მხოლოდ არაპოლიტიკური შეხედულებების ნიშნით განსხვავებულ მოპყრობას, არამედ ყველა იმ ნიშნით განსხვავებულ მოპყრობას, რაც კონსტიტუციის მე-11 მუხლით არის გათვალისწინებული.

ამასთან დაკავშირებით, აღსანიშნავია საკონსტიტუციო სასამართლოს 2020 წლის 4 ივნისის N1/19/1265,1318 განჩინება საქმეზე ნოე კორსავა და გიორგი გამგებელი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. ამ საქმეში ერთი მოსარჩელე ცნობილი იქნა დამნაშავედ 0,00000126 გრამი მეტამფეტანმინის შენახვისათვის (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2020 წლის 4 ივნისის N1/19/1265,1318 განჩინება საქმეზე ნოე კორსავა და გიორგი გამგებელი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ I-5), ხოლო მეორე მოსარჩელე 0,0003 გრამი მეტამეტამინის შენახვისათვის (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2020 წლის 4 ივნისის N1/19/1265,1318 განჩინება საქმეზე ნოე კორსავა და გიორგი გამგებელი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ I-6). საკონსტიტუციო სასამართლოს ეჭვექვეშ არ დაუყენებია, რომ ორივე მოსარჩელეს ჰქონდა უფლება, ედავა გასაჩივრებული ნორმის კონსტიტუციურობაზე, ვინაიდან ორივე მოსარჩელე მსჯავრდებული იყო ისეთი ოდენობის მეტამფეტამნის შეძენა-შენახვისათვის, რაც უვარგისი იყო გამოყენებისათვის. ამის მიუხედავად, მოსარჩელეთა მოთხოვნის საფუძველზე, საკონსტიტუციო სასამართლომ არაკონსტიტუციურად სცნო სადავო ნორმის ის ნორმატიული შინაარსი, რაც ითვალისწინებდა მოსახმარად გამოუსადეგარი ოდენობის ნარკოტიკული საშუალების შენახვისათვის და არა მხოლოდ მოსახმარად გამოუსადეგარი მეტამფეტამნის შენახვისათვის სასჯელის ზომად თავისუფლების აღკვეთის გამოყენება (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2020 წლის 4 ივნისის N1/19/1265,1318 განჩინება საქმეზე ნოე კორსავა და გიორგი გამგებელი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ III-2). ამ შემთხვევაში, საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის დაბრკოლება არ აღმოჩნდა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეები მხოლოდ მეტამფეტამინის შენახვისათვის იყვნენ მსჯავრდებულები და არა სხვა ნარკოტიკული საშუალებებისათვის, თუმცა ამ საქმეში მნიშვნელოვანია ის, რომ სამართლებრივი შედეგი ყველა ნარკოტიკულ საშუალებასთან მიმართებაში იყო ერთნაირი - თავისუფლების აღკვეთის გამოყენება ისეთივე არაკონსტიტუციური იყო ისეთი ოდენობის მეტამფეტამნის შენახვისათვის, რომელიც უვარგისი იყო გამოყენებისათვის, როგორც ნებისმიერი სხვა ნარკოტიკული საშუალებისათვის, რომელიც ასევე უვარგისი იყო გამოყენებისათვის.

ასევე საყურადღებოა საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის N2/2/558 გადაწყვეტილება საქმეზე ილია ჭანტურაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. ამ საქმეში საკონსტიტუციო სასამართლომ განიხილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლის მე-9 ნაწილის შესაბამისობა სამართლიანი სასამართლოს უფლებასთან იმ ნაწილში, რაც უკავშირდებოდა სასამართლოს უპატივცემულობისთვის პირის სხდომიდან გაძევებას და დაჯარიმებას. ამ საქმეში მოსარჩელეს წარმოადგენდა ადვოკატი, რომელიც სასამართლოს უპატივცემულობის გამო დაჯარიმებული იქნა 50 ლარის ოდენობით (იხილეთ საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის N2/2/558 გადაწყვეტილება საქმეზე ილია ჭანტურაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ I-6). ამ საქმეში მოსარჩელე იყო მხოლოდ და მხოლოდ ადვოკატი, რომელიც წარმოადგენს სამოქალაქო პროცესის მონაწილეს, რომლის მიმართაც ვრცელდებოდა სასამართლოს უპატივცემულობის დამდგენი დებულებები და ამ თვალსაზრისით სახეზე არ იყო action popularis სარჩელი. გასაჩივრებული ნორმები ერთნაირად ეხებოდა როგორც პროცესის მონაწილეს, ისე სხდომაზე დამსწრეს (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის N2/2/558 გადაწყვეტილება საქმეზე ილია ჭანტურაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-8). იმის მიუხედავად, რომ მოსარჩელე იყო პროცესის მონაწილე, საკონსტიტუციო სასამართლომ შეაფასა, სასამართლოს უპატივცემულობისათვის როგორც პროცესის მონაწილის გაძევების და დაჯარიმების კონსტიტუციურობა, ისე სხდომის დამსწრის გაძევების და დაჯარიმების კონსტიტუციურობა (საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის N2/2/558 გადაწყვეტილება საქმეზე ილია ჭანტურაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-9). ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეს არ წარმოადგენდა სხდომაზე დამსწრე პირი, არ აღმოჩდა დაბრკოლება, action popularis სარჩელის აკრძალვის პრინციპიდან გამომდინარე, საკონსტიტუციო სასამართლოს ემსჯელა დამსწრის გაძევების კონსტიტუციურობაზეც (იხილეთ საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის N2/2/558 გადაწყვეტილება საქმეზე ილია ჭანტურაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II თავი 48-51 პუნქტები). ამის მიზეზი იყო ის, რომ სადავო ნორმა გაძევების და დაჯარიმების ღონისძიებასთან მიმართებაში ერთმანეთისაგან არ განასხვავებდა პროცესის მონაწილეს და სასამართლო სხდომის დამსწრეს. ამ საქმეში გასაჩივრებული სადავო ნორმაც ერთმანეთისაგან არ განსხვავებს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ რომელიმე ნიშანს. პარტნიორებს ერთნაირი შესაძლებლობა გააჩნიათ დირექტორი გაათავისუფლონ მიუხედავად მისი შეზღუდული შესაძლებლობის, პოლიტიკური თუ სხვა შეხედულებების, თუ ნებისმიერი სხვა დაცული (პირდაპირ გათვალისწინებული თუ გაუთვალისწინებელი) ნიშნისა. ამიტომ საჭიროა საკონსტიტუციო სასამართლომ შეაფასოს, რამდენად კონსტიტუციურია პარტნიორების მიერ დირექტორის გათავისუფლება კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ნებისმიერი დაცული (კლასიკური თუ არაკლასიკური) ნიშნის საფუძველზე.

ამ შემთხვევაშიც, მოსარჩელე გათავისუფლდა დირექტორის თანამდებობიდან სავარაუდოდ მისი შეხედულებების გამო (დაუმორჩილებლობისათვის). ის გარემოება, რომ მოსარჩელე დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლდა საკუთარი შეხედულებების გამო, აძლევს მას საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას და არ არსებობს მისი სარჩელის action popularis საფუძვლით არსებითად განსახილველად მიუღებლობის საფუძველი. ამასთან სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღების შემდეგ, არც მოსარჩელე იზღუდება მოითხოვოს ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობა კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ ყველა ნიშანთან მიმართებაში და არც საკონსტიტუციო სასამართლოა შეზღუდული დააკმაყოფილოს ეს მოთხოვნა. ამის მიზეზია ის, რომ სადავო ნორმა ისევე ითვალისწინებს შეხედულებების ნიშნით არათანასწორ მოპყრობას, როგორც კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ნებისმიერი სხვა ნიშნით. ნორმის მოქმედების სამართლებრივი შედეგები ერთნაირად შემზღუდველია კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტში ჩამოთვლილ ყველა ნიშანთან მიმართებაში. სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობა მხოლოდ არაპოლიტიკური შეხედულებების ნაწილში, ვერ მოემსახურება მოსარჩელის მიერ დასმული პრობლემის სრულყოფილად გადაჭრას (იხილეთ მოსამართლე გიორგი კვერენჩხილაძის განსხვავებული აზრის მეორე პუნქტი საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 13 ივლისის N1/8/696 გადაწყვეტილებაზე საქმეზე ლაშა ბახუტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ) სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს არა მარტო სასამართლოსადმი, მათ შორის საკონსტიტუციო სასამართლოსადმი, ფორმალურ ხელმისაწვდომობას, არამედ ასევე მოითხოვს, რომ საქმის განმხილველ სასამართლოს ჰქონდეს უფლების დარღვევის ფაქტზე რეაგირების ეფექტური საშუალება. ამ უკანასკნელის არარსებობის შემთხვევაში, სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობა იქნება თეორიული და ფიქციური და არა რეალური მექანიზმი უფლებების დასაცავად (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 28 ივნისის N1/466 გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-14).

სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობა მხოლოდ არაპოლიტიკური შეხედულებების ნიშნით დისკრიმინაციასთან მიმართებაში, არა მხოლოდ პრობლემის ნაწილობრივი გადაწყვეტა იქნება, რაც დააზიანებს საკონსტიტუციო სასამართლოს, როგორც უფლებების დაცვის ეფექტიანი საშუალებას, არამედ თავად გახდება დისკრიმინაციის და უსამართლობის წყარო, როცა საერთო სასამართლოებს ექნებათ, მხოლოდ არაპოლიტიკური დისკრიმინაციის სარჩელების განხილვის შესაძლებლობა დირექტორის გათავისუფლების შემთხვევებთან მიმართებაში და არ მოახდენენ რეაგირებას, როცა დირექტორის გათავისუფლება მოტივირებულია მისი რელიგიის ან ეთნიკური წარმომავლობის სიძულვილის გამო. არაპოლიტიკური შეხედულებების ნიშანი კლასიკურია, იმ თვალსაზრისით, რომ ის სახელდებით არის კონსტიტუციაში მოხსენიებული, თუმცა მას არავითარი უპირატესობა არ გააჩნია ისეთ ნიშანთან როგორიცაა თუნდაც პოლიტიკური ან რელიგიური შეხედულებები, მით უმეტეს, ადამიანის ეთნიკური წარმომავლობა. კლასიკურ ნიშნებს შორის არ არსებობს რაიმე იერარქია და ასეთი რამე რომც არსებობდეს, შეუძლებელია იმის დასაბუთება, რომ არაპოლიტიკურ შეხედულებებს ამგვარი უპირატესობა გააჩნიათ სხვა, კონსტიტუციით დაცულ ნიშნებთან მიმართებაში, განსაკუთრებით კი ისეთებთან, რომელიც თანდაყოლილია და რომლის შეცვლაც ადამიანის ნებაზე არ არის დამოკიდებული.

ამგვარად, სადავო ნორმა იმდენად განუსაზღვრელ შესაძლებლობას აძლევს პარტნიორთა/წევრების კრებას, რომ ითვალისწინებს დირექტორის გათავისუფლებას მხოლოდ და მხოლოდ მისი რასის, კანის ფერის, სქესის, წარმოშობის, ეთნიკური კუთვნილების, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, სოციალური კუთვნილების, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის ან სხვა ნიშნის მიხედვით. ადამიანი შეიძლება იმის გამო გათავისუფლდეს, რომ არა აქვს პარტნიორების/წევრების მოსაწონი რელიგია, საცხოვრებელი ადგილი, სოციალური კუთვნილება ან სხვა ნიშანი. სადავო ნორმებით შესაძლოა ადგილი ჰქონდეს განსხვავებულ მოპყრობას პირთა შემდეგ კატეგორიას შორის: დირექტორის თანამდებობას ინარჩუნებენ იმ რელიგიის წარმომადგენლები, რომლებიც მოსაწონია ორგანიზაციის წევრებისათვის/პარტნიორებისათვის და თავისუფლდებოდნენ პირები, რომლებიც ამ რელიგიას არ განეკუთვნებიან. დირექტორის თანამდებობას ინარჩუნებენ ერთი პოლიტიკური თუ არაპოლიტიკური შეხედულებების მქონე პირები და თავისუფლდებიან სხვები, რომელსაც არ გააჩნიათ ამგვარი შეხედულებები ან გააჩნიათ საპირისპირო შეხედულებები. ამგვარად, თითოეულ ნიშანთან მიმართებაში, სადავო ნორმებით ადგილი აქვს განსხვავებულ მოპყრობას, რაც მოითხოვს შესაფერისი კონსტიტუციური სტანდარტებით შეფასებას.

შეიძლება ითქვას, რომ კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან (ყოფილი მე-14 მუხლი) დაკავშირებით საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკა ყველაზე მდიდარია. ამის მიუხედავად, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ განხილულ ყველა საქმეში, განურჩევლად იმისა, დადგინდა თუ არა დისკრიმინაცია, უთანასწორო მოპყრობის განმახორციელებელი სახელმწიფო იყო. ეს საქმე გამოირჩევა იმით, რომ დისკრიმინაციის განმახორციელებელი არა უშუალოდ სახელმწიფოა, არამედ კომერციული ან არაკომერციული კერძო სამართლის იურიდიული პირის წევრები/პარტნიორები/მოწილეები არიან. ეს გარემოება გავლენას ვერ მოახდენს სახელმწიფოს კონსტიტუციურ-სამართლებრივ პასუხისმგებლობაზე, ვინაიდან კერძო პირებს, ორგანიზაციის პარტნიორებს/წევრებს სხვა კერძო პირის დისკრიმინაცია სახელმწიფოსაგან - პარლამენტისგან აქვს დელეგირებული. საქართველოს პარლამენტმა სადავო ნორმების მიღებით ნება დართო, მწვანე შუქი მისცა, ლეგალური გახადა ერთი კერძო სუბიექტის მიერ მეორის დისკრიმინაცია. მეტიც, ამ შემთხვევაში სახელმწიფოსაგან სახეზეა ნეგატიური ვალდებულების - თავი შეიკავოს დისკრიმინაციისაგან - დარღვევა. საქმე იმაშია, რომ, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, დისკრიმინაციის მიზეზია სახელმწიფოს მიერ მიღებული კანონი, რომელიც კერძო პირებს სხვა არჩევანს არ უტოვებს, გარდა იმისა, რომ დირექტორი თანამდებობიდან გაათავისუფლონ. სადავო ნორმა ბათილად აცხადებს ნებისმიერ კერძოსამართლებრივ შეთანხმებას, რომელიც ზღუდავს პარტნიორების შესაძლებლობას, თანამდებობიდან გაათავისუფლონ დირექტორი. ეს ნიშნავს იმას, რომ კერძო პირის დირექტორის დისკრიმინაცია მთლიანად პარლამენტის მიერ არის ორკესტრირებული. ნეგატიური ვალდებულების დარღვევა გამოიხატება იმაში, რომ პარლამენტმა (სახელმწიფომ) მიიღო სადავო ნორმა, რომელიც კერძო პირებს დისკრიმინაციული მოპყრობის გარდა სხვა გამოსავალს არ უტოვებს. სახელმწიფოს თავად, უშუალოდ ეკრძალება ადამიანის დისკრიმინაცია. აქედან ის დასკვნა გამომდინარეობს სახელმწიფო ვერ მოახდენს კერძო პირზე იმ უფლებამოსილების დელეგირებას, რაც მას თავად არ გააჩნია. როცა სახელმწიფოს ეკრძალება ადამიანის დისკრიმინაცია. ის ვერ მისცემს კერძო პირს სხვა ადამიანის დისკრიმინაციის უფლებას. სახელმწიფოს სხვაზე ვერ მოახდენს იმ უფლების დელეგირებას, რაც თავად არ გააჩნია.

სახელმწიფოსაგან ნეგატიური ვალდებულების შესრულება გამოიხატება დისკრიმინაციული კანონის მიღებისაგან თავის შეკავებაში, ხოლო ასეთი კანონის მიღების შემთხვევაში მის გაუქმებაში. ამ სარჩელით არ არის მოთხოვნილი დისკრიმინაციის აღმოსაფხვრელად სახელმწიფოსათვის პოზიტიური ვალდებულების დაკისრება, რაიმე საკანონმდებლო ღონისძიების მიღების გზით დისკრიმინაციის აღმოფხვრა, მათ შორის კერძო პირებს შორის ურთიერთობაში. პირიქით დავის საგანია ნეგატიური ვალდებულების შესრულება - კერძო პირებს შორის ურთიერთობაში დისკრიმინაციის გამომწვევი საკანონმდებლო ღონისძიების გაუქმება.

აშშ-ს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში საქმეზე Reitman v. Mulkey, 387 U.S. 369 (1967) (https://supreme.justia.com/cases/federal/us/387/369/). აღნიშნულია, რომ სახელმწიფო არღვევს კონსტიტუციას, როდესაც მონაწილეობს კერძო სფეროში არსებულ დისკრიმინაციაში. სახელმწიფო კონსტიტუციას არღვევს არა მხოლოდ მაშინ, როცა კერძო პირს ავალებს სხვა ადმაიანის დისკრიმინაციას, არამედ მაშინაც, როცა ის ახალისებს კერძო პირის ამგვარ ქმედებას. Burton v. Wilmington Parking Authority, 365 U.S. 715 (1961) საქმეში დელევერის შტატის კანონი არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი იმის გამო, რომ შტატის სასამართლომ ის იმგვარად განმარტა, რომ ნებას რთავდა რესტორანს არ მიეყიდა საჭმელი და სასმელი შავკანიანი ადამიანისათვის. Reitman v. Mulkey საქმეში განსახილველი კანონი დელევერის შტატის კანონის ანალოგიური იყო. ამ კანონით ცოლ-ქმარს უარი ეთქვა ბინის დაქირავებაზე იმის გამო, რომ ისინი შავკანიანები იყვნენ. კალიფორნიის შტატის კანონი კერძო პირებს უფლებას აძლევდა ამ მოტივით უარი ეთქვათ ბინის გაქირავებაზე. ეს კანონი არაკონსტიტუციურად სცნო კალიფორნიის უზენაესმა სასამართლომ და ეს გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომაც. ამ ორი სასამართლოს პოზიცია იყო ის, რომ სახელმწიფომ, აღნიშნული კანონის მიღებით აქტიური ნაბიჯები გადადგა საიმისოდ, რომ კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობაში დისკრიმინაცია შესაძლებელი გამხდარიყო. კალიფორნიის უზენაესი სასამართლოს მტკიცებით, საკანონმდებლო ღონისძიებით სახელმწიფომ კერძო პირს ნება დართო, მოეხდინა სხვა ადამიანის დისკრიმინაცია, ამით, სახელმწიფო, გახდა დისკრიმინაციის ჩამდენი პირის პარტნიორი. სახელმწიფოს მიერ მიღებული კანონი არ ემსახურებოდა სხვა მიზანს, გარდა იმისა, რომ თანხმობა მიეცა კერძო სფეროში მიზანმიმართული დისკრიმინაციისათვის. კალიფორნიის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით სადავო კანონი ეწინააღმდეგება ფედერალური კონსტიტუციის მე-14 შესწორებით დადგენილ თანასწორობის უფლებას.

აშშ-ს უზენაესი სასამართლო Reitman v. Mulkey საქმეში იმ აზრისაა, რომ ფაქტების ცოდნისა და ადგილობრივ კონტექსტთან სიახლოვის გათვალისწინებით, კალიფორნიის შტატის უზენაესმა სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ სახელმწიფო მონაწილეობდა კერძო სფეროში არსებულ დისკრიმინაციაში და ეს მონაწილეობა არაკონსტიტუციურობის ხარისხს აღწევდა. ეს მოსაზრება აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ თავისი პრეცედენტული სამართლით დაასაბუთა. აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ გაიხსენა თავისი გადაწყვეტილება საქმეზე McCabe v. Atchison, Topeka & Santa Fe R. Co., ამ საქმეში აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ თანასწორობის უფლების საწინააღმდეგოდ მიიჩნია კანონი, რომელიც მანქანის გამყიდველს უფლებას აძლევდა, მანქანა მიეყიდა თეთრკანიანებისთვის და არ მიეყიდა შავკანიანებისათვის. ამ საქმეში აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ განაცხადა: მანქანის გამყიდველები შავკანიანი მოქალაქეების დისკრიმინაციისას მოქმედებენ სახელმწიფოს მიერ კანონით მინიჭებული უფლების ფარგლებში. კანონით ამ უფლების მინიჭება კი წინააღმდეგობაში მოდის კონსტიტუციასთან, ვინაიდან სახელმწიფოს მიერ მიღებული კანონი ნებას რთავს და ახდენს კერძო ურთიერთობაში არსებული დისკრიმინაციის ლეგალიზებას, რაც წინააღმდეგობაში მოდის კონსტიტუციის მე-14 შესწორებასთან. აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ ასევე მიუთითა თავის გადაწყვეტილებაზე Nixon v. Condon საქმეში, სადაც პარტიას შტატის კანონი უფლებას აძლევდა მის პრაიმერიზში აეკრძალა შავკანიანების მონაწილეობა. პარტია უზენაესი სასამართლოს წინაშე თავს იმით იმართლებდა, რომ კერძო, ნებაყოფლობით გაერთიანებას წარმოადგენდა და მასზე თანასწორობის დაცვის მოთხოვნა არ ვრცელდებოდა. უზენაესმა სასამართლომ კი ჩათვალა, რომ ამ პარტიას სახელმწიფომ ეს დისკრიმინაციული უფლებამოსილება კანონით, კონსტიტუციის მე-14 შესწორებით დაცული თანასწორობის უფლების საწინააღმდეგოდ, მიანიჭა.

Peterson v. City of Greenville, 373 U. S. 244, and in Robinson v. Florida, 378 U. S. 153, საქმეში აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ არაკონსტიტუციურად სცნო კანონი, რომელიც არა მხოლოდ აძლევდა კერძო მესაკუთრეებს უფლებას, ჰქონოდათ რასობრივად სეგრეგირებული რესტორნები, არამედ სხვის საკუთრებაში შეჭრისთვის სჯიდა შავკანიანს, რომელიც უნებართვოდ შევიდოდა იმ რესტორანში, სადაც მომსახურებაზე მას მანამდე უარი უთხრეს.

პარტნიორების მიერ დირექტორის გადაყენება არის კერძო სამართლებრივი ურთიერთობა. ამ ურთიერთობაში საერთოდ არ მონაწილეობს სახელმწიფო. ამის მიუხედავად, დისკრიმინაციის აკრძალვა არ შემოიფარგლება მხოლოდ საჯარო სამართლით და ასევე ვრცელდება კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობაზე, მეტიც, კერძო სამართლებრივ ურთიერთობაში დისკრიმინაციას მიმართება აქვს კონსტიტუციით აღიარებულ თანასწორობის უფლებასთან, აშშ-ს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა ამის დასტურია. დისკრიმინაციის აკრძალვა მხოლოდ საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობაზე რომ ვრცელდებოდეს, ადამიანები მოკლებულნი იქნებოდნენ უძრავი და მოძრავი მატერიალური ან არამატერიალური ქონების შეძენის შესაძლებლობას, ამის შედეგად ღირსეული ცხოვრების პირობებს. საბაზრო ეკონომიკის პირობებში კერძო ფიზიკური ან იურიდიული პირები აწვდიან ფართო საზოგადოებას საქონელს (ბინა, საკვები, ტანსაცმელი და ა,შ) და მომსახურებას (ტრანსპორტით გადაყვანა) კერძო სამართლებრივი გარიგებების (ნასყიდობა, ქირავნობა, იჯარა და ა.შ) მეშვეობით. მეტიც, სახელმწიფო კერძო სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილეობს, როგორც კერძო სამართლის სუბიექტი. კერძო-სამართლებრივ ურთიერთობაში დისკრიმინაცია დასაშვები, რომ იყოს, ადამიანი ვერ შეიძენდა საცხოვრებელს, ბინას, საკვებს და საარსებოდ აუცილებელ სხვა საგნებს

ამ სარჩელის ფარგლებში, დავის საგანს წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ თავისი ნეგატიური ვალდებულების შეუსრულებლობა, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მიიღო სადავო ნორმები, რომლითაც კერძო პირებს ნება დართო, მოეხდინა სხვა ადამიანის დისკრიმინაცია. თუკი სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულება - აქტიური ქმედებებით მიაღწიოს თანასწორობას, როცა უთანასწორობა სახელმწიფოს ქმედებისაგან დამოუკიდებელი მიზეზებით არის წარმოშობილი - შეფასებადია კონსტიტუციის მე-11 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტებით, ნეგატიური ვალდებულების შეუსრულებლობას (როცა უთანასწორობა სახელმწიფოს მიერ მიღებული კანონის თუ სხვა ღონისძიების უშუალო შედეგია) მიმართება გააჩნია მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან, რაც ამ საქმეში სადავოდ არის გამხდარი.

4.ტელენეტის საქმის სტანდარტი

ამ საქმეში მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა იმას, რომ „სადავო ნორმის მოქმედების შედეგად, გადასახადის გადამხდელთა ნაწილის მიმართ დასაბეგრი ქონების ღირებულება განისაზღვრება საბალანსო ღირებულებით, ნაწილის მიმართ კი საბაზრო ფასით. მოსარჩელე მხარის აზრით, დიფერენცირებულ მდგომარეობაში არიან პირები, რომელთა მიმართ საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია, ქონების დასაბეგრი ღირებულება საბაზრო ფასით განსაზღვროს იმ პირებთან მიმართებით, რომლებიც ქონებას აღრიცხავენ გადაფასების მეთოდის გამოყენებით, შესაბამისად, ამოირიცხებიან სადავო ნორმის სუბიექტთა წრიდან და საგადასახადო ორგანო აღარ არის უფლებამოსილი, მათთან მიმართებით დასაბეგრი ქონების ღირებულება განსაზღვროს საბაზრო ფასით“(საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-39). მიგვაჩნია, რომ ტელენეტის საქმეში დადგენილი სტანდარტი ყველაზე შესაფერისია ამ სარჩელის დავის საგანის გადასაწყვეტად იმის გათვალისწინებით, რომ პარტნიორთა კრებას, საგადასახადო სამსახურის მსგავსად ენიჭება განუსაზღვრელი დისკრეცია, რაც აჩენს დისკრიმინაციული მოპყრობის საფრთხეს. ორივე შემთხვევაში, დაბეგვრის სახის არჩევა და დირექტორის თანამდებობიდან გადაყენება არ წარმოადგენს იმ პირის არჩევანს, ვინც დისკრიმინაციის რისკის წინაშე დგება (დასაბეგრი ქონების მესაკუთრე და დირექტორი, რომელიც თანამდებობიდან გადააყენეს პარტნიორებმა) (იხილეთ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-43).

სადავო ნორმით, შესადარებელი ჯგუფები არიან არსებითად თანასწორი. ყველა ადამიანს ერთნაირი სამართლებრივი ინტერესი გააჩნია შეინარჩუნოს ორგანიზაციის დირექტორის თანამდებობა განურჩევლად რასის, კანის ფერის, სქესის, წარმოშობის, ეთნიკური კუთვნილების, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, სოციალური კუთვნილების, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის ან სხვა ნიშნისა. ამგვარად, არსებითად თანასწორ პირებს შორის ხორციელდება განსხვავებული მოპყრობა.

პირის დირექტორის პოზიციიდან გათავისუფლება აშკარად არის არაკეთილმოსურნე მოპყრობა. დირექტორის პოზიციიდან გათავისუფლება დაკავშირებულია ანაზღაურების დაკარგვასთან, პიროვნული განვითარების რეალიზების შესაძლებლობის წართმევასთან. ის გარემოება, რომ ადამიანს არ უსაბუთებენ, თუ რის გამო მოხდა მისი გათავისუფლება, ამ ადამიანს ურთულებს ახალი სამსახურის მოძიებას. პოტენციური დამსაქმებელი ყოველთვის ინტერესდება, რატომ მოხადა ადამიანის წამოსვლა წინა სამსახურიდან. სათანადო საფუძვლის გარეშე გათავისუფლებულ დირექტორს არა აქვს (ვერც ექნება) პასუხი ამ კითხვაზე, ეს კი უარყოფით გავლენას ახდენს ხელახალი დასაქმების პერსპექტივაზე. ცხადია, სადავო ნორმით ადგილი აქვს გათავისუფლებული დირექტორის არახელსაყრელ მდგომარეობაში ჩაყენებას. ამ სარჩელით დასაბუთებულია ის, რომ არახელსაყრელ მდგომარეობაში ჩაყენება ხდება დაცული ნიშნის გამო. მაგალითად, სადავო ნორმა ითვალისწინებს არახელსაყრელ მდგომარეობაში ჩაყენებას, დირექტორის გათავისუფლებას იმის გამო, რომ მას გარკვეული შეხედულებები გააჩნია. ამით ხელსაყრელ მდგომარეობაში დგება ის პირი, რომელიც იმავე პოზიციაზე ინიშნება იმის გამო, რომ არ გააჩნია გადაყენებული დირექტორის შეხედულებები ან გააჩნია საპირისპირო შეხედულებები. ეს კი სხვა არაფერია თუ არა არსებითად თანასწორ პირთა შორის განსხვავებული მოპყრობა, დიფერენცირება, რაც კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით დაცულ სფეროში შეჭრას წარმოადგენს.

დიფერენცირებულად მოპყრობის გონივრულობის მასშტაბი განსხვავებული შეიძლება იყოს თითოეულ ინდივიდუალურ შემთხვევასთან მიმართებით. „ცალკეულ შემთხვევაში ის შეიძლება გულისხმობდეს ლეგიტიმური საჯარო მიზნების არსებობის დასაბუთების აუცილებლობას... სხვა შემთხვევებში ხელშესახები უნდა იყოს შეზღუდვის საჭიროება თუ აუცილებლობა. ზოგჯერ შესაძლოა საკმარისი იყოს დიფერენციაციის მაქსიმალური რეალისტურობა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 27 დეკემბრის №1/1/493 გადაწყვეტილება „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებები: ახალი მემარჯვენეები და საქართველოს კონსერვატიული პარტია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).

„დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, სადავო ნორმების შეფასებისას სასამართლო იყენებს რაციონალური დიფერენცირების ან შეფასების მკაცრ ტესტს. საკითხი, თუ რომელი მათგანით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ, წყდება სხვადასხვა ფაქტორების, მათ შორის, ჩარევის ინტენსივობისა და დიფერენცირების ნიშნის გათვალისწინებით. კერძოდ, თუ არსებითად თანასწორ პირთა დიფერენცირების საფუძველია კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტში ჩამოთვლილი რომელიმე ნიშანი ან სადავო ნორმა ითვალისწინებს უფლებაში მაღალი ინტენსივობით ჩარევას - სასამართლო გამოიყენებს შეფასების მკაცრ ტესტს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება №2/4/603 საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“, II-8). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია, გაირკვეს სადავო ნორმით დადგენილი დიფერენცირება ემყარება თუ არა საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლში ჩამოთვლილ რომელიმე ნიშანს ან/და ხომ არ არის მაღალი ინტენსივობის.

როგორც ზემოთ უკვე მივუთითეთ დიფერენცირება შესაძლებელია მოხდეს როგორც კონსტიტუციაში ჩაწერილი, კლასიკური ნიშნით, ისე სხვა ნიშნებით, რაც კონსტიტუციაში პირდაპირ არ არის მოხსენიებული. ასეთ პირობებში, მოსარჩელე თავად დაექვემდებარა დიფერენცირებას ისეთი კლასიკური ნიშნით, როგორიცაა შეხედულებები, რაც პირდაპირ არის ჩაწერილი კონსტიტუციაში. ამასთან სადავოდ არის გამხდარი ყველა კლასიკური ნიშნით დიფერენცირება. ეს უკვე საკმარისი პირობაა იმისათვის, რომ სარჩელის შემოწმება მოხდეს მკაცრი ტესტით. მოსარჩელე მხარე საჭიროდ არ თვლის, დაასაბუთოს დიფერენცირების ინტენსივობა.

სადავო ნორმით სახეზეა პარტნიორთა/წევრების კრებისათვის მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილება, ნებისმიერ დროს, ნებისმიერი საფუძვლით, თანამდებობიდან გაათავისუფლონ დირექტორი. შესაბამისი სუბიექტისათვის დისკრეციული უფლებამოსილების მინიჭება გულისხმობს, მისთვის გარკვეულ საკითხში მოქმედების თავისუფლების მინიჭებას, უფლებამოსილების განსაზღვრას, გარკვეული საკითხის გადაწყვეტის ორი ან მეტი ალტერნატივიდან შეარჩიოს ერთ-ერთი მისი შეხედულებისამებრ. აღსანიშნავია, რომ დისკრეციის ფარგლებში მოქმედების არსებული შესაძლო ვარიანტები, ზოგადად. ყოველთვის შეესაბამება ლეგალურობის მოთხოვნებს, თუმცა დისკრეციული გადაწყვეტილების მიღებაზე უფლებამოსილი სუბიექტის ამოცანას წარმოადგენს ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევას შეუსაბამოს ოპტიმალური გადაწყვეტა კეთილსინდისიერად, მიუკერძოებლად, ყოველგვარი დისკრიმინაციისა და თვითნებობის გარეშე (mutatis mutandis საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-52).

დისკრეცია, თავისი არსით, გულისხმობს ქცევის წესის მკაცრი განსაზღვრის ნაცვლად, სუბიექტის უფლებამოსილებას, თავად განსაზღვროს ოპტიმალური ქცევა (mutatis mutandis საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-53). დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში საქმიანობის განხორციელებისას ყოველთვის არსებობს შეცდომის დაშვების, ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების, თვითნებური, მიკერძოებული მოქმედების მეტი რისკი. მიღებული გადაწყვეტილების კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენება და მისი მიმღების სუბიექტის პასუხისმგებლობის განსაზღვრა გაცილებით მეტ სირთულესთანაა დაკავშირებული, როდესაც ის საქმიანობას ახორციელებს მოქმედების თავისუფლების პირობებში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დისკრეციას, მის პოზიტიურ ასპექტებთან ერთად, ყოველთვის თან ახლავს ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების მომეტებული რისკი და აუცილებელია, დისკრეციის მინიჭება ხდებოდეს მკაცრად განსაზღვრული კრიტერიუმების, პირობების შესაბამისად, რაც მინიჭებულ უფლებამოსილებას მოაქცევს სამართლებრივ ჩარჩოში და უზრუნველყოფს სამართლიანი ბალანსის დაცვას დისკრეციის მიზნებსა და მისი ბოროტად გამოყენების რისკს შორის (mutatis mutandis საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-55).

სადავო ნორმა პარტნიორებს/წევრებს ანიჭებს უფლებამოსილებას, სათანადო საფუძვლის მითითების გარეშე გაათავისუფლოს დირექტორი, აღნიშნული მოცემულობის გარდა, სადავო ნორმები ან მასთან დაკავშირებული სხვა საკანონმდებლო აქტები არ განსაზღვრავს რაიმე სახის კრიტერიუმს, სახელმძღვანელო პრინციპს, რომელიც უნდა გაითვალისწინოს წევრების კრებამ აღნიშნული დისკრეციის ფარგლებში გადაწყვეტილების მიღებისას. მეტიც, პარტნიორთა კრებამ ნებაყოფლობით, რომ თავი შეიზღუდოს, წესდებაში იმ საფუძვლების განსაზღვრისას რომლის არსებობის შემთხვევაშიც დასაშვები იქნება დირექტორის გათავისუფლება და რომლის არ არსებობის შემთხვევაშიც დირექტორის გათავისუფლება იქნება შეუძლებელი, მაგალითად წესდებაში ჩაწეროს, რომ დაუშვებელია დირექტორის გათავისუფლება კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევით, საერთო სასამართლოები მოახდენენ ამ თვითშეზღუდვის იგნორირებას და მოპასუხე მხარეს გაათავისუფლებენ, კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევის მტკიცების ვალდებულებისაგან. ამასთან, მითითებული პრობლემა შეუძლებელს ხდის დირექტორის მიერ მის მდგომარეობაზე რაიმე ზეგავლენის მოხდენას (mutatis mutandis საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-56).

ამასთან, სადავო ნორმა არ იძლევა რაიმე დამცავ მექანიზმს, რაიმე სახის გარანტიას, რომელიც დირექტორს დაიცავდა პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებიდან მომდინარე დისკრიმინაციული ტენდენციებისგან. ამავე დროს, არ არსებობს კრიტერიუმები, რომლებიც აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრების შემთხვევაში სასამართლოს მისცემდა უშუალოდ ნორმით დადგენილ დისკრეციასთან დაკავშირებით სახელმძღვანელო, ფუნდამენტურ სამართლებრივ პრინციპებს პარტნიორთა კრების კონკრეტული გადაწყვეტილების კანონმდებლობასთან შესაბამისობის დადგენისათვის (mutatis mutandis საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 28 დეკემბრის N2/7/667 გადაწყვეტილება საქმეზე „სს „ტელენეტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-57). მეტიც, პარტნიორთა კრებამ რომ შეიმუშავოს დირექტორის გათავისუფლების ანტიდისკრიმინაციული დებულებები, სადავო ნორმები უტოვებს პარტნიორთა კრებას იმის შესაძლებლობას, რომ დირექტორი ამ ანტიდისკრიმინაციული დებულებების იგნორირების გზით გაათავისუფლოს. დავის შემთხვევაში საერთო სასამართლოები ხელმძღვანელობენ სადავო ნორმებით, ხოლო ანტიდისკრიმინაციული წესების დამდგენ დებულებებს ბათილად აცხადებენ, სადავო ნორმის საფუძველზე. მკაცრი ტესტით შეფასება მოითხოვს იმის განსაზღვრას, რა ლეგიტიმურ მიზანს ემსახურება სადავო ნორმით დადგენილი განსხვავებული მოპყრობა.

5. ლეგიტიმური მიზანი

საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, თანაზომიერების პრინციპის უპირველესი მოთხოვნაა, რომ გასაჩივრებული საკანონმდებლო ღონისძიება ემსახურებოდეს ღირებული საჯარო ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას. სასამართლოს განმარტებით, „ლეგიტიმური მიზნის არარსებობის პირობებში, ადამიანის უფლებაში ნებისმიერი ჩარევა თვითნებურ ხასიათს ატარებს და უფლების შეზღუდვა საფუძველშივე გაუმართლებელი, არაკონსტიტუციურია“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის №3/1/531 გადაწყვეტილება „ისრაელის მოქალაქეები - თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15).

ლეგიტიმური მიზნების დასადგენად მნიშვნელოვანია მოვიშველიოთ 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, სადაც აღნიშნულია:

„იმ შემთხვევაში, თუ დირექტორის ქმედებები ეწინააღმდეგება საზოგადოების ინტერესებს, საფრთხეს უქმნის მის რეპუტაციას ან იწვევს პარტნიორთა ნდობის დაკარგვას, ეს უკანასკნელნი უნდა იყვნენ აღჭურვილი ქმედითი ბერკეტებით, დროულად მოახდინონ რეაგირება არაეფექტიან/არასანდო მართვაზე. პარტნიორებსა და საზოგადოების დირექტორს შორის ნდობის ფაქტორის დაკარგვამ შესაძლოა, კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენოს დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების მთელი რიგი სპექტრი, კომპანიის საქმიანობასთან დაკავშირებული სამართლებრივი, ეკონომიკური, მენეჯერული თუ სხვა საკითხების ჭრილში, ცალკეულ შემთხვევაში, გაართულოს თანამშრომლობა და გადაწყვეტილებების მიღების პროცესი, შეარყიოს მართვის სტაბილურობა, ეფექტიანობა და, საბოლოოდ, უკიდურეს შემთხვევაში, საფრთხე შეუქმნას კომპანიის სიცოცხლისუნარიანობასაც კი. შეუძლებელია, კომპანიამ ეფექტიანად იმოქმედოს, თუ მისი მმართველი ორგანოს მიმართ მესაკუთრეებს რწმენა არ ექნებათ. ამ შემთხვევაში, სამართლებრივი ბარიერების არსებობამ, იმგვარი შეზღუდვების დაწესებამ, რომლებიც დროში აჭიანურებს დირექტორის თანადებობიდან განთავისუფლებას, შესაძლოა, შეუქცევადი ზიანი მიაყენოს საზოგადოებას.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-6).

იმავდროულად, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ისიც, რომ დირექტორისადმი ნდობის დაკარგვა ყოველთვის არ ექვემდებარება ობიექტურ დადასტურებას, იგი უმეტესად უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორებს, რომელთა ობიექტურად დასაბუთება, როგორც წესი, რთული, ცალკეულ შემთხვევაში კი, შეუძლებელია. ნდობის დაკარგვა შესაძლოა, გამოწვეული იყოს რთულად დასაბუთებადი, ერთ კონკრეტულ დარღვევასთან დაუკავშირებელი ისეთი გარემოებებით, როგორებიცაა პირის ქმედებები, ქცევის კონტექსტი, კომუნიკაციის ფორმა, სტილი და ა.შ. აღნიშნულ შემთხვევებში, ნდობის დაკარგვის ობიექტური დასაბუთების მოთხოვნა საფრთხეს შეუქმნის ორგანიზაციის ინტერესებს და მის ეფექტიან მართვას, ვიანიდან შეფერხდება საზოგადოების მენეჯერული რგოლის დროული ჩანაცვლება უნდობლობის პირობებში (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-7).

ამდენად, კომპანიის დირექტორის ნებისმიერ დროს განთავისუფლების შესაძლებლობა უზრუნველყოფს მენეჯერული რგოლის მუდმივ პასუხისმგებლობასა და ანგარიშვალდებულებას საზოგადოების პარტნიორების წინაშე, ორგანიზაციის მოქნილ რეაგირებას რისკებზე, კრიზისზე, ინტერესთა კონფლიქტსა თუ არაეფექტიან მმართველობაზე. იმავდროულად, აღნიშნული მექანიზმი მუდმივად აძლევს სტიმულს დირექტორს, თავიდან აიცილოს ნებისმიერი ქმედება, რომელიც შესაძლოა, აღქმულ იქნეს ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-8).

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის აშკარაა იმ რეგულირების ლეგიტიმური მიზნები, რომელიც ნებისმიერ დროს დირექტორის თანამდებობიდან განთავისუფლების შესაძლებლობას ითვალისწინებს. ამ თვალსაზრისით, სადავო წესი ემსახურება ორგანიზაციის პარტნიორების ინტერესების დაცვას. აღნიშნული მექანიზმი უზრუნველყოფს ორგანიზაციის ფინანსური თუ რეპუტაციული რისკების წარმოშობის პრევენციასა და მისი სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნებას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-9).

მოსარჩელე მხარეს სურს ყურადღება გაამახვილოს საკონსტიტუციო სასამართლოს არგუმენტაციის შემდეგ ნაწილზე: „იმავდროულად, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ისიც, რომ დირექტორისადმი ნდობის დაკარგვა ყოველთვის არ ექვემდებარება ობიექტურ დადასტურებას, იგი უმეტესად უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორებს, რომელთა ობიექტურად დასაბუთება, როგორც წესი, რთული, ცალკეულ შემთხვევაში კი, შეუძლებელია.“ სუბიექტური ფაქტორი, რის გამოც დირექტორის გათავისუფლება ხდება შეიძლება იყოს სიძულვილი დირექტორის ეთნიკური წარმომავლობა (მაგალითად, დირექტორის დანიშვნის შემდეგ, პარტნიორებისათვის ცნობილი გახდა, რომ დირექტორის ზოგიერთი წინაპარი იყო ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელი) ან მისი რელიგიის მიმართ (საუბარია შემთხვევაზე, როცა დირექტორი რელიგიურ მრწამსის გაცხადებას ახდენს სამსახურისგან თავისუფალ დროს, მისი პირადი ცხოვრების უფლების ფარგლებში და სამუშაო საათებში ინარჩუნებს რელიგიურ ნეიტრალიტეტს). სწორედ იმის გამო, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ დაუშვა ის, რომ დირექტორის გათავისუფლებას საფუძვლად შეიძლება დაედოს სუბიექტური ფაქტორები, ასეთი სუბიექტური ფაქტორია, სიძულვილი კონკრეტული რელიგიის და ეთნიკური წარმომავლობის მიმართ. საკონსტიტუციო სასამართლომ გიორგი ენუქიძის საქმეში მიღებულ აღნიშნულ განჩინებაში მიუთითებს, რომ

„დირექტორის პირდაპირი და უმთავრესი ვალდებულებაა კომპანიის ეფექტიანი მართვა და მესამე პირებთან წარმომადგენლობა. თავის მხრივ, საზოგადოების ეფექტიანი მართვის პროცესში, დირექტორის როლი სცილდება მხოლოდ იურიდიული თუ ფინანსური ხასიათის გადაწყვეტილებების მიღებას, არამედ მნიშვნელოვანია, მისი მხრიდან, ეფექტიანი მენეჯმენტის, მართვის სწორი სტრატეგიის შემუშავება-განხორციელება, რათა საზოგადოების საქმიანობა მუდმივ თანხვედრაში იყოს მის მიზნებთან და პასუხობდეს თანამედროვე ბაზრის გამოწვევებსა და ცვლილებებს. იმავდროულად, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რომელიც პირდაპირ გავლენას ახდენს ორგანიზაციის ეფექტიან ფუნქციონირებაზე, მისი რეპუტაცია, საზოგადოების, მომხმარებლების, პარტნიორების წინაშე ღირსეული პოზიციონირებაა. ამ კონტექსტში კი, დირექტორის როლი გადამწყვეტია – იგი წარმოადგენს ორგანიზაციის სახეს, რომლის პიროვნული თვისებები, ხედვა, მართვის, კომუნიკაციის უნარები და ეთიკური სტანდარტები პირდაპირ ზეგავლენას ახდენს საზოგადოებისადმი ჩამოყალიბებულ აღქმაზე და გადამწყვეტ როლს ასრულებს ორგანიზაციის მიზნების მიღწევასა და სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნებაში. სწორედ დირექტორის სტატუსისა და როლის გათვალისწინებით მოქმედებს მის მიმართ მთელი რიგი ფიდუციური ვალდებულებები, რომელთა ფარგლებში, საზოგადოების დირექტორი მოვალეა, საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, ზრუნავდეს ისე, როგორც იზრუნებს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის, ნებისმიერი გადაწყვეტილების მიღებისას, იმოქმედოს საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების შესაბამისად.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-4).

ეფექტიანი მენეჯმენტის, მართვის სწორი სტრატეგიის შემუშავება-განხორციელება, საზოგადოების წინაშე ღირსეული პოზიციონერებმა, საზოგადოების საქმეების კეთილსინდისიერად გაძღოლა არავითარ კავშირში არ არის იმასთან, თუ როგორი რელიგიური მრწამსი გააჩნია ადამიანს და როგორი ეთნიკური წარმომავლობა ჰქონდათ დირექტორის აღმავალი ხაზის ნათესავებს. შესაძლოა დირექტორი იყოს რელიგიური უმცირესობის წარმომადგენელი და მისი წინაპრები იყვნენ ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლები და ამის მიუხედავად, ის შესაძლოა ჯეროვნად ასრულებდეს მის ფიდუციურ ვალდებულებებს. შესაბამისად, ისეთი სუბიექტური ფაქტორი, როგორიცაა პარტნიორების სიძულვილი კონკრეტული რელიგიის და ეთნიკური ჯგუფის მიმართ არ ემსახურება ისეთი ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას როგორიცაა ორგანიზაციის ფინანსური თუ რეპუტაციული რისკების წარმოშობის პრევენცია და ორგანიზაციის სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნება (იხილეთ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-9) ასევე საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული დემოკრატიული და სამართლებრივი სახელმწიფოს ნორმა-პრინციპიდან გამომდინარე, ამგვარი დისკრიმინაციული მოტივი არც პარტნიორების ინტერესის დაცვის საშუალებად უნდა იქნეს მიჩნეული. დემოკრატიულ და სამართლებრივ სახელმწიფოში პარტნიორებს არ შეიძლება ჰქონდეთ ისეთი ინტერესი, რომ არ დაუშვან მათი ორგანიზაციის დირექტორის პოზიციაზე პირი, რომელიც არის კონკრეტული რელიგიური და ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელი.

საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად: „მოპასუხის მიერ დასახელებული ნებისმიერი ლეგიტიმური მიზანი ვერ დაედება საფუძვლად პირის კონსტიტუციური უფლების შეზღუდვას. კონსტიტუციური უფლების ერთ-ერთი განსაკუთრებული მახასიათებელი ისაა, რომ უფლება შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ იმ მიზნის გახორციელებისთვის, რომელსაც აქვს უნარი, გაამართლოს თავად ამ უფლების შეზღუდვა. ხოლო მიზნები, რომლებიც უნარიანია, გაამართლოს კონსტიტუციური უფლებების შეზღუდვა, მომდინარეობს დემოკრატიული ღირებულებებისგან, რაზეც სახელმწიფო და საზოგადოება არის დაფუძნებული. ამდენად, ლეგიტიმური მიზანი, რომელიც per se ნებას რთავს სახელმწიფოს, შეზღუდოს პირის კონსტიტუციურ უფლებები, ამავე დროს, წარმოადგენს ადამიანის უფლებების დაცვის უმნიშვნელოვანეს გარანტს, არ მოხდეს ამ უკანასკნელის უფლებების შეზღუდვა არარელევანტური მიზნებისა თუ მიზეზების გამო. თუ არ არსებობს შესაფერისი ღირებული მიზანი, ზედმეტია იმ საშუალებების შეფასება, რითიც ეს მიზანი მიიღწევა ან რამდენად აღმატებულია მიზნიდან გამომდინარე სიკეთე იმ ნეგატიურ ეფექტზე, რომელიც შეზღუდული უფლებიდან გამომდინარეობს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 4 აგვისტოს №2/4/570 გადაწყვეტილება საქმეზე ნუგზარ ჯაყელი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-17).

დირექტორის გათავისუფლება მისი რელიგიური და ეთნიკური წარმომავლობის გამო ეწინააღმდეგება დემოკრატიულ ღირებულებებს, ეს სიძულვილი ან შიში ვერ დაედება საფუძვლად ადამიანის უფლებების შეზღუდვას, მათ შორის ვერ გაამართლებს თანასწორობის უფლების შეზღუდვას და განსხვავებულ მოპყრობას. მართალია, დირექტორის გათავისუფლების ლეგიტიმურ მიზნად დასახელდა პარტნიორთა უფლებების დაცვა, თუმცა პარტნიორთა ინტერესები ვიწროდ უნდა განიმარტოს და მასში არ უნდა იგულისხმებოდეს სიძულვილი დირექტორის ეთნიკური და რელიგიური კუთვნილების მიმართ. პარტნიორთა ინტერესებში იგულისხმება დირექტორის მიერ ფიდუციური ვალდებულების შესრულების ინტერესი და არა იმგვარი ინტერესი, რაც დემოკრატიულ ღირებულებებს ეწინააღმდეგება. სუბიექტური ფაქტორები იძლევა ამგვარი სიძულვილისათვის გზის მიცემის და დირექტორის გათავისუფლების შესაძლებლობას, რაც განსაკუთრებით საშიშია იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოს არ ევალება დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა, პარტნიორებს საერთოდ არ ევალებათ მატერიალურ-სამართლებრივ გარემოებაზე მითითება. დირექტორი ვერ იდავებს დისკრიმინაციაზე. ეს გარემოება კი დირექტორის გათავისუფლებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობაში საერთოდ ანულებს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის შინაარსს. მას თეორიულ და ილუზორულ ღირებულებადაც კი არ აქცევს, არამცთუ პრაქტიკულ და ეფექტიან ინსტრუმენტად.

საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულია სოციალური ნიშანი. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2015 წლის 8 ოქტომბრის N2/4/532,533 გადაწყვეტილებით საქმეზე ირაკლი ქემოკლიძე და დავით ხარაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ მეორე თავის 133-ე მუხლში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები მიიჩნია სოციალური კუთვნილების ნიშნად, რაც ასევე კლასიკური ნიშანია. მოსარჩელე არის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი და მას ახასიათებს ეს კლასიკური ნიშანიც. სიძულვილისა და შიშის გარდა კიდევ ერთი მოტივი, რაც წინააღმდეგობაში მოდის დემოკრატიულ ფასეულობებთან და ვერ გამოდგება ლეგიტიმურ მიზნად, არის სიბრალულის გრძნობა. შესაძლოა პარტნიორებმა, დანიშვნის შემდეგ, აღმოაჩინონ, რომ მათ დირექტორს გააჩნია შეზღუდული შესაძლებლობა ან დანიშვნის შემდეგ გაუჩნდა დირექტორს შეზღუდული შესაძლებლობა. პარტნიორებმა სიბრალულის მოტივით შესაძლოა ჩათვალონ, რომ დირექტორის მოვალეობასთან დაკავშირებული დატვირთვები მძიმე სატარებელი იქნება შშმ პირისათვის. ასეთ შემთხვევაში ანტიდისკრიმინაციული კანონმდებლობა აძლევს ადამიანს შესაძლებლობას, დაასაბუთოს, რომ თუნდაც გონივრული მისადაგების პრინციპის გარეშე, მას შესწევს უნარი, ფიდუციური ვალდებულების დაცვით, საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, ზრუნავდეს ისე, როგორც იზრუნებს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი სხვა პირი. ანტიდისკრიმინაციული კანონმდებლობა აძლევს ადამიანს ამგვარი არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას. სადავო ნორმები გამორიცხავს იმის შესაძლებლობას, ამგვარი მტკიცებულებები წარუდგინოს პირმა სასამართლოს და საბოლოო ჯამში, დირექტორის გათავისუფლება შესაძლოა მხოლოდ და მხოლოდ ისეთი სუბიექტური ფაქტორის გავლენით მოხდეს, როგორიცაა პარტნიორების დაუსაბუთებელი, აუხსნელი სიბრალული დირექტორის შეზღუდული შესაძლებლობის მიმართ.

„დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3³ პუნქტის თანახმად, „სახელმწიფო, „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, გონივრული მისადაგების უზრუნველსაყოფად იღებს ყველა შესაძლო ზომას. გონივრულ მისადაგებაზე უსაფუძვლო უარი აგრეთვე ჩაითვლება დისკრიმინაციად.“ „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, გონივრული მისადაგება არის პრინციპი, რომელიც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში იმ აუცილებელი და შესაბამისი ცვლილების განხორციელებას გულისხმობს, რაც არ იწვევს არაპროპორციულ ან გადამეტებულ ტვირთს ან ვალდებულებას და უზრუნველყოფს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის უფლებებისა და თავისუფლებების რეალიზებას სხვებთან თანაბარ პირობებში; ხშირად, შეზღუდულ შესაძლებლობის მქონე პირის მიერ დირექტორის მოვალეობის შესრულება სამუშაოს აღწერაში გარკვეულ ცვლილებებთან არის დაკავშირებული, ამ ცვლილებებმა მძიმე ტვირთი არ უნდა დააკისროს ორგანიზაციას. ტვირთში არ იგულისხმება მხოლოდ ფინანსური ხარჯები, აქ ასევე იგულისხმება საზოგადოების საქმეების ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად გაძღოლის შესაძლებლობაც. დისკრიმინაციაზე სასამართლოში დავა შესაძლებელს ხდის იმის განსაზღვრას, გონივრული მისადაგების პირობებში, რამდენად აქვს პირს იმის უნარი, სათანადოდ გაუძღვეს საზოგადოების საქმეებს. სადავო ნორმები პარტნიორებს უფლებას აძლევს, უარი უთხრას დირექტორს გონივრულ მისადაგებაზე და ამის გამო მოხდეს დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლება. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე დირექტორს, რომელიც გონივრულ მისადაგებაზე უარის გამო დისკრიმინაციის მსხვერპლია, სადავო ნორმები უკრძალავს იმის შესაძლებლობას, დაასაბუთოს, რომ გონივრული მისადაგების შემთხვევაში, ის ჯეროვნად გაუძღვებოდა საზოგადოების საქმეებს.

შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენციის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, „კანონმდებლობისა და წინამდებარე კონვენციის განხორციელების სტრატეგიის შემუშავებასა და განხორციელებაში, ასევე შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებთან დაკავშირებულ სხვა საკითხებზე გადაწყვეტილების მიღების პროცესში, მონაწილე სახელმწიფოები მჭიდროდ ითანამშრომლებენ და აქტიურად ჩართავენ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს, მათ შორის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვებს, მათი წარმომადგენლობითი ორგანიზაციების საშუალებით.” ამგვარად, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა წარმომადგენლობით ორგანიზაციებს ეკისრებათ ისეთი მნიშვნელოვანი ფუნქცია, როგორიც არის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებთან დაკავშირებული სახელმწიფო პოლიტიკის შემუშავებაში მონაწილეობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 363² მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, სასამართლო მოპასუხეს დაავალებს დისკრიმინაციული ქმედების შეწყვეტას ან/და მისი შედეგების აღმოფხვრას, ან მორალური ან მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას. შშმ ორგანიზაციაში შშმ პირის მიერ ხელმძღვანელი თანამდებობის დაკავება არის იმის შესაძლებლობა, რომ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირმა მონაწილეობა მიიღოს სახელმწიფო პოლიტიკის შემუშავების პროცესში. იმ პირობებში, როცა დირექტორის გათავისუფლება ხდება მისი შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიის და ეთნიკური წარმომავლობის გამო და დირექტორის თანამდებობაზე საქმიანობა ამ პირისათვის არის შესაძლებლობა - მონაწილეობა მიიღოს მის შესახებ სახელმწიფო პოლიტიკის ფორმირების პროცესში - ასეთ შემთხვევაში გამართლებულია პირის აღდგენა დირექტორის თანამდებობაზე და დისკრიმინაციის ამ გზით აღმოფხვრა. როცა დირექტორის თანამდებობაზე სამსახური არ არის დაკავშირებული დირექტორის პიროვნებასთან დაკავშირებით სახელმწიფო პოლიტიკის ფორმირების პროცესთან, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის შემთხვევაში, აუცილებელი არ არის დირექტორის თანამდებობაზე აღდგენა. საკმარისი იქნება გათავისუფლებულ დირექტორს აუნაზღაურდეს მატერიალური და მორალური ზიანი. მტრულ გარემოში, სადაც პარტნიორები განწყობილნი არიან სიძულვილით ადამიანის ეთნიკური წარმომავლობის ან რელიგიის მიმართ, როდესაც არც დირექტორის მიერ საკუთარ თავთან დაკავშირებით გადაწყვეტილებაში მონაწილეობის მიღების ინტერესი არ იკვეთება, თავად დირექტორის უსაფრთხოების ინტერესი მოითხოვს ამგვარი არასათემო ორგანიზაციისაგან და მისი წევრების უმრავლესობისგან დისტანცირებას. ამის მიუხედავად, ასეთ შემთხვევაში დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენას უნდა მოჰყვეს ფულადი ანაზღაურება სიძულვილით მოტივირებული გადაწყვეტილებით წარმოშობილი როგორც მატერიალური, ისე მორალური ზიანისათვის. მხოლოდ ანტიდისკრიმინაციული კანონმდებლობის გამოყენება უზრუნველყოფს ამგვარ შედეგს, რაც იმავდროულად, კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტიდან გამომდინარეობს და დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის გარდაუვალ შედეგს წარმოადგენს. სადავო ნორმები, იმ ნორმატიული შინაარსით, რაც უზენაესმა სასამართლომ შექმნა, ამგვარი ტიპის დავებზე გამორიცხავს დისკრიმინაციის დადგენის და ამის შედეგად, როგორც დისკრიმინაციის შედეგების აღმოფხვრის, ისე მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას.

კონსტიტუციით გარანტირებულ კლასიკურ ნიშანს წარმოადგენს წოდებრივი მდგომაროება. თანამედროვე სამყაროში არ არსებობს ფორმალური წოდებები და ძნელი წარმოსადგენია ამ ნიშნით მოხდეს დისკრიმინაცია. თუმცა გასათვალისწინებელია ის, რომ დისკრიმინაცია შემოიფარგლება მხოლოდ ობიექტურად არსებულ ფაქტორებით. ხშირად ის სუბიექტური აღქმების შედეგია და, სრულიად დასაშვებია ადამიანმა დისკრიმინაცია განიცადოს „არაფორმალური წოდებრივი მდგომაროების ნიშნით.“ შესაძლოა პარტნიორებმა ამ ნიშნითაც გაათავისუფლონ დირექტორი. ნებისმიერ ვარიანტში არ არსებობს რაიმე ღირებული ლეგიტიმური მიზანი, რაც დირექტორის ამ საფუძვლით გათავისუფლებას გაამართლებს და სასამართლოს ასეთ შემთხვევაში უნდა ჰქონდეს დისკრიმინაციის დადგენის შესაძლებლობა, როცა წოდებრივი კუთვნილებით ხდება დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლება.

ქონებრივი მდგომაროება არის კიდევ ერთი კლასიკური ნიშანი. ეს ნიშანი შესაძლოა ორი საპირისპირო ფორმით გამოვლინდეს უთანასწორო მოპყრობაში: დირექტორი შესაძლოა თანამდებობიდან გაათავისუფლონ სიმდიდრის ან სიღარიბის გამო. პარტნიორები თავად უნდა ზრუნავდნენ, ადეკვატური გასამრჯელოს გადახდის გზით, მათ მიერ შერჩეული დირექტორის სოციალური პირობების გაუმჯობესებაზე, საიმისოდ, რომ მან ჯეროვნად შეასრულოს თავისი ფუნქციები. არავითარი გამართლება არ გააჩნია დირექტორის გათავისუფლებას დანიშვნის შემდეგ მისი სოციალური მდგომარეობის გაუარესების გამო. იმავდროულად, თუკი დირექტორად დანიშვნის შემდეგ, პირი გამდიდრდა და ეს არ არის გამოწვეული ორგანიზაციის ფინანსების მითვისებით ან სხვა სავარაუდოდ უკანონო ქმედებებით, კვლავაც არავითარი გამართლება არ გააჩნია ამ ნიშნით განსხვავებულ მოპყრობას. აქაც არ არსებობს ღირებული ლეგიტიმური მიზანი.

მოსარჩელე მხარე დეტალურად არ შეჩერდება რასის, კანის ფერის, სქესის ნიშნით დიფერენცირებაზე. ეს არის ის ნიშნები, რაც ყველა შემთხვევაში ცნობილი უნდა იყოს პარტნიორებისათვის პირის დანიშვნამდე (სქესი, რასა, კანის ფერი ვიზუალურად ხილვადი ნიშანია და არ იცვლება დროის განმავლობაში). თუკი პარტნიორებს მტრული დამოკიდებულებ აქვს ამ ჯგუფის წარმომადგენლების მიმართ, ისინი არ დანიშნავენ პირს დირექტორის თანამდებობაზე. ესეც დისკრიმინაციაა, რაც სცილდება სადავო ნორმის რეგულირების სფეროს, ვინაიდან სადავო ნორმა არ არეგულირებს პირის დირექტორად დანიშვნის/არ დანიშვნის საკითხს, არამედ არეგულირებს დირექტორის გათავისუფლების სამართლებრივ ურთიერთობას. ამის მიუხედავად, შესაძლებელია პირის დირექტორად დანიშვნისას წევრებს არ ჰქონდეთ მტრობა ადამიანის კანის ფერის, რასის, სქესის მიმართ, თუმცა დროთა განმავლობაში, შეიცვალოს ორგანიზაციის წევრების პერსონალური შემადგენლობა, საერთო კრებაში უმრავლესობა მოიპოვონ იმ პირებმა, რომლებსაც გააჩნიათ სიძულვილი დირექტორის რასის, კანის ფერის, სქესის მიმართ და მხოლოდ ამის გამო გაათავისუფლონ პირი დირექტორის თანამდებობიდან. ამგვარი უთანასწორო მოპყრობაც არ ემსახურება რაიმე ღირებული ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას. ეს ისეთივე დისკრიმინაციაა, როგორც ადამიანის უთანასწორო მოპყრობა მისი წარმომავლობის ნიშნით, რაზეც ზემოთ გვქონდა საუბარი. ლეგიტიმური მიზნის არ არსებობის გამო, ამ შემთხვევაში სადავო ნორმები არღვევს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებს.

კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტი კრძალავს დისკრიმინაციას „სხვა ნიშნით,“ რაც პირდაპირ არ არის სახელდებით მოხსენიებული. „სხვა ნიშნით“ დიფერენცირებისას გამოიყენება მკაცრი შეფასების ტესტი, თუკი დიფერენცირება ინტენსიურია. მოსარჩელე მხარე კვლავაც არ თვლის საჭიროდ შეაფასოს დიფერენცირების ინტენსივობა, ვინაიდან მკაცრი ტესტი იქნება გამოყენებული თუ რაციონალური ტესტი, ორივე შემთხვევაში უნდა არსებობდეს ღირებული ლეგიტიმური მიზანი. „სხვა ნიშანი“ შეიძლება იყოს აივ სტატუსი. დირექტორის გათავისუფლება მისი ამ სტატუსის გამო არის სტერეოტიპებით მოტივირებული მიდგომა, რაც არ წარმოადგენს ღირებულ ლეგიტიმურ მიზანს, ვინაიდან ეწინააღმდეგება დემოკრატიულ ღირებულებებს და ასეთ შემთხვევაშიც თანაზომიერების მოთხოვნები ვერ იქნება დაკმაყოფილებული იმის გამო, რომ არ არსებობს ღირებული ლეგიტიმური მიზანი.

შესაძლოა ორგანიზაციის მიზანი იყოს პოლიტიკური ნეიტრალიტეტის დაცვა, დირექტორის სხვა, არაპოლიტიკური შეხედულებები წინააღმდეგობაში აღმოჩნდეს პარტნიორების უმრავლესობის ხედვასთან. მესამე პირებთან და ფართო საზოგადოებასთან დირექტორის კომუნიკაცია მოითხოვს ქართული ან უცხოური ენის სათანადოდ ფლობას. დირექტორის სამსახურის და საცხოვრებელი ადგილის ერთმანეთისაგან მკვეთრი დაშორება, ხელს უშლიდეს პირს დირექტორის ფუნქციების სათანადოდ შესრულებაში. ამგვარად, ისეთი ლეგიტიმური მიზნები, როგორიცაა ორგანიზაციის პარტნიორების ინტერესების დაცვა, ორგანიზაციის ფინანსური თუ რეპუტაციული რისკების წარმოშობის პრევენცია და ორგანიზაციის სიცოცხლისუნარიანობის უზრუნველყოფა ჩაითვალოს ღირებულად პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, ენის, საცხოვრებელი ადგილის ნიშნით დიფერენცირების გასამართლებლად.

ამასთან შეზღუდული შესაძლებლობა, ეთნიკური წარმომავლობა, რელიგია, არც ერთ შემთხვევაში არ არის ფაქტორი, რომელსაც, რაიმე შემთხვევაში შეუძლია გაამართლოს დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლება. ისევე როგორც სქესი, აშკარა ეთნიკური მახასიათებელი, რასა და კანის ფერი არ ამართლებს უარს დირექტორის თანამდებობის დასაკავებლად ან მის გათავისუფლებას. შესაბამისად, არ არსებობს რაიმე ლეგიტიმური მიზანი, რამაც დემოკრატიულ სახელმწიფოში შესაძლოა გაამართლოს პირის დირექტორის თანამდებობიდან დისტანცირება მხოლოდ და მხოლოდ მისი რასის, კანის ფერის, სქესის, წარმომავლობის, რელიგიის, შეზღუდული შესაძლებლობის, წოდებრივი და ქონებრივი მდგომარეობის გამო. თანაზომიერების ტესტის შემდგომ ეტაპზე გადასვლის გარეშე ამ ნიშნებით დიფერენცირება, რაც დირექტორის თანამდებობიდან გადაყენებაში გამოიხატება, უნდა ჩაითვალოს დისკრიმინაციად და შესაბამისად, კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევად, ღირებული ლეგიტიმური მიზნის არ არსებობის გამო. წინა აბზაცში მითითებულ ნიშნებთან მიმართებაში მოსარჩელე მხარე აგრძელებს თანაზომიერების ტესტის შემდგომი საფეხურების გამოყენებას.

6.გამოსადეგობა

კონსტიტუციური უფლების მზღუდავი სადავო რეგულირების გამოსადეგობაზე მსჯელობისას საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რამდენად არსებობს ლოგიკური კავშირი „დასახელებულ ლეგიტიმურ მიზანსა და სადავო ნორმებით დადგენილ უფლების შეზღუდვის ფორმას შორის – რამდენად იძლევა სადავო ნორმები დასახელებული ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 მაისის №3/3/600 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე კახა კუკავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-48).

საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რომელიც პირდაპირ გავლენას ახდენს ორგანიზაციის ეფექტიან ფუნქციონირებაზე, არის დირექტორის რეპუტაცია, საზოგადოების, მომხმარებლების, პარტნიორების წინაშე ღირსეული პოზიციონირებაა. ამ კონტექსტში კი, დირექტორის როლი გადამწყვეტია – იგი წარმოადგენს ორგანიზაციის სახეს, რომლის პიროვნული თვისებები, ხედვა .. პირდაპირ ზეგავლენას ახდენს საზოგადოებისადმი ჩამოყალიბებულ აღქმაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-4). თუკი გაერთიანება პოზიციონირებს, როგორც აპოლიტიკური მიზნების მქონე ორგანიზაცია, მაშინ, როცა დირექტორი, თუნდაც სამუშაო დროის შემდეგ ჩართულია პოლიტიკურ საქმიანობაში, გაერთიანების რეპუტაციის და საზოგადოების მხრიდან მისი აპოლიტიკურად აღქმის ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად ვარგის საშუალებას წარმოადგენს პოლიტიკური შეხედულებების გამოხატვისათვის ან პარტიული მოქმედებისათვის დირექტორის თანამდებობიდან გადაყენება. მოცემულ შემთხვევაში დიფერენცირება არ წარმოადგენს ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად გამოუსადეგარ საშუალებას.

გიორგი ენუქიძის საქმეში მიღებული განჩინების მიხედვით, საკონსტიტუციო სასამართლომ ასევე განაცხადა, რომ დირექტორის საქმიანობა მუდმივ თანხვედრაში უნდა იყოს საზოგადოების მიზნებთან, რაც მისმა წევრებმა განსაზღვრეს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-4). „იმ შემთხვევაში, თუ დირექტორის ქმედებები ეწინააღმდეგება საზოგადოების ინტერესებს, საფრთხეს უქმნის მის რეპუტაციას ან იწვევს პარტნიორთა ნდობის დაკარგვას, ეს უკანასკნელნი უნდა იყვნენ აღჭურვილი ქმედითი ბერკეტებით, დროულად მოახდინონ რეაგირება არაეფექტიან/არასანდო მართვაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-6). თუკი წევრებს და დირექტორს გააჩნიათ განსხვავებული ხედვები ორგანიზაციის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით ან წევრები თვლიან, რომ დირექტორის არაპოლიტიკური შეხედულებები სცილდება ორგანიზაციის მიზნებს, დირექტორის გათავისუფლება მისი „სხვა შეხედულებების“ გამო არის ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად გამოსადეგი დიფერენცირება.

ენის ჯეროვნად ცოდნა არის პარტნიორებთან, თანამშრომლებთან, მესამე პირებთან და ფართო საზოგადოებასთან კომუნიკაციის აუცილებელი საშუალება. აქ იგულისხმება როგორც სახელმწიფო ენის, ისე უცხო ენის ჯეროვნად ცოდნა. საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, დირექტორისათვის მნიშვნელოვანი პარტნიორების წინაშე ღირსეული პოზიციონირებაა. დირექტორი წარმოადგენს ორგანიზაციის სახეს, რომლის კომუნიკაციის უნარები და ეთიკური სტანდარტები პირდაპირ ზეგავლენას ახდენს საზოგადოებისადმი ჩამოყალიბებულ აღქმაზე და გადამწყვეტ როლს ასრულებს ორგანიზაციის მიზნების მიღწევასა და სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნებაში (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-4). თუკი დირექტორი არ ფლობს (ჯეროვნად არ ფლობს) სახელმწიფო ან საერთაშორისო ურთიერთობებში დამკვიდრებულ ენას, მას არა აქვს გარესამყაროსთან კომუნიკაციის უნარები და ამით ორგანიზაციის სიცოცხლისუნარიანობა საფრთხის ქვეშ დგება. შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში გამართლებულია ენობრივი კუთვნილების ნიშნით დიფერენცირება ღირებული ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად.

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საცხოვრებელი ადგილის ნიშნით დიფერენცირება კი გულისხმობს განსახლების სხვადასხვა გეოგრაფიულ ტერიტორიაზე მცხოვრებ პირთათვის განსხვავებული უფლებების დადგენას” (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 მარტის №2/1/473 გადაწყვეტილება საქმეზე “საქართველოს მოქალაქე ბიჭიკო ჭონქაძე და სხვები საქართველოს ენერგეტიკის მინისტრის წინააღმდეგ”, II-8). როგორც აღინიშნა, „დირექტორის პირდაპირი და უმთავრესი ვალდებულებაა კომპანიის ეფექტიანი მართვაა. დირექტორი მოვალეა, საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, ზრუნავდეს ისე, როგორც იზრუნებს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი.“(საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-4). ეფექტიან მართვაზე გავლენას ახდენს ის შემთხვევა, როცა დირექტორის საცხოვრებელი და სამუშაო ადგილები მდებარეობს ერთმანეთისაგან მკვეთრად დაშორებულ გეოგრაფიულ ერთეულში. ასეთ პირობებში დირექტორს არა აქვს ხშირი კონტროლი მისი მენეჯმენტის ქვეშ მყოფ პირებთან, რაც უარყოფით გავლენას ახდენს ორგანიზაციის სწორ მართვაზე. ასეთ პირობებში წევრების მიერ დირექტორის განსხვავებული მოპყრობა ისეთი პირის გადაყენება რომელიც ცხოვრობს სამუშაო ადგილიდან მოშორებით და დირექტორის პოზიციაზე ისეთი პირის დანიშვნა, რომელიც სამუშაო ადგილთან ახლოს ცხოვრობს ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად ვარგისი საშუალებაა.

ამგვარად, პარტნიორების მიერ დირექტორის გადაყენებით დიფერენცირება პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, ენობრივი კუთვნილების და საცხოვრებელი ადგილის ნიშნით არის ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის გამოსადეგი საშუალება

7. აუცილებლობა

„გამოსადეგობასთან ერთად შემზღუდველი ღონისძიება უნდა წარმოადგენდეს შეზღუდვის აუცილებელ (ყველაზე ნაკლებად მზღუდველ) საშუალებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის №3/4/550 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-26). წინააღმდეგ შემთხვევაში, მიიჩნევა, რომ სადავო რეგულირება იმაზე მეტად ზღუდავს უფლებას, ვიდრე ობიექტურად აუცილებელია ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 11 დეკემბრის N3/11/1689 გადაწყვეტილება საქმეზე ალექსანდრე ახალაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-18).

სასამართლოს იურისპრუდენციის მიხედვით, „საშუალების აუცილებლობას ობიექტური გარემოებები იწვევს და მას სხვა ალტერნატივა არ გააჩნია. საშუალებისადმი ასეთი მიდგომა გამორიცხავს შეზღუდვის ხელოვნურობას. აუცილებლობით გამოწვეული შეზღუდვა აუცილებელი საშუალების გამოყენებით გამართლდება. მხოლოდ ასეთი შეზღუდვა შეიძლება პასუხობდეს პრაქტიკული გონიერების მოთხოვნებს და სუბიექტის მზაობას, უფლების შეზღუდვა მიიჩნიოს, როგორც გარდაუვალი აუცილებლობა“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის №1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს „გორგოტა“, გივი აბალაკის ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ“, II-30).

აუცილებლობის ეტაპზე დგინდება, საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გამოკვლევის გზით, რამდენად უკეთ ბალანსდება დაპირისპირებული ინტერესები. აუცილებლობის მოთხოვნებს ჩვეულებრივ არ აკმაყოფილებს ბლანკეტური შეზღუდვები, რომლებიც ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით არ ითვალისწინებს გამონაკლისებს დადგენილი შეზღუდვიდან (იხილეთ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2020 წლის 18 დეკემბრის N1/3/1312 გადაწყვეტილება საქმეზე კონსტანტინე გამსახურდია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-46)

იმისათვის, რომ დირექტორმა დავა მოიგოს. მან უნდა დაამტკიცოს მისი გადაყენების პროცედურის დარღვევის ფაქტი. კერძოდ: მოწვეული იყო თუ არა ყრილობა წესდებით დადგენილი წევრის მიერ და წესდებით დადგენილ ვადაში და შემთხვევებში, გადაწყვეტილებაუნარიანი იყო თუ არა კრება (ქვორუმი), კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება შეტანილ იყო თუ არა დღის წესრიგში და დღის წესრიგის შესახებ ცნობილი იყო თუ არა წინასწარ კრებაზე მოწვეული პირებისათვის, კრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებას მხარი დაუჭირა თუ არა წესდებით გათვალისწინებულმა დელეგატებმა და ყრილობაზე მოუსმინეს თუ არა და ქონდა თუ არა განმარტების მიცემის შესაძლებლობა იმ პირს, ვის საკითხსაც კრება იხილავდა, თავის უფლებამოსილების ფარგლებში. დირექტორმა საქმის განმხილველ სასამართლოს რომ წარუდგინოს რაიმე მატერიალურ-სამართლებრივი გარემოების დამდასტურებელი მტკიცებულება, რაზეც დირექტორი ამყარებს თავის სასარჩელო მოთხოვნას, სასამართლო არათუ ამ მტკიცებულებას არ გამოიკვლევს, გადაწყვეტილებაში არც კი ახსენებს იმ გარემოებას, რასაც ეს მტკიცებულება ადასტურებს. საქმის განხილვისას მოსარჩელე დირექტორი მოკლებულია შესაძლებლობას, დისკრიმინაციის შესახებ რაიმე ინფორმაცია მიაწოდოს სასამართლოს. დირექტორის გადაყენების გამო სასამართლო დავებში არ არსებობს დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის წინაპირობები.

დირექტორის მიმართ დღეს არსებულ შეზღუდვასთან მიმართებაში - სარჩელში მიუთითოს მისი გადაყენების პროცედურული მოთხოვნების დამდასტურებელი ფაქტობრივი გარემოებები და წარმოადგინოს ამ გარემოების დამდასტურებელი მტკიცებულებები და იმავდროულად თავი შეიკავოს მატერიალურ-სამართლებრივი გარემოებების დასახელებისაგან - ნაკლებად მზღუდავ საშუალებას შეიძლება წარმოადგენდეს დირექტორის ვალდებულება- პროცედურულ დარღვევებთან ერთად - წარადგინოს დისკრიმინაციის დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 363³ მუხლის თანახმად, „სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა.“ ეს ჩანაწერი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიდგომის მსგავსია იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ უნდა მოხდეს დისკრიმინაციის საქმეებზე მტკიცების ტვირთის განაწილება. კერძოდ: „მოსარჩელე მხარე ვალდებულია, წარმოაჩინოს, საკუთრივ განსხვავებული მოპყრობის ფაქტი მის მიერ იდენტიფიცირებულ პირთა ჯგუფების მიმართ...“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2020 წლის 4 ივნისის N1/1/1404 საქმეზე ნანა სეფაშვილი და ია რეხვიაშვილი საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს იუსტიციის მინისტრის წინააღმდეგ II-46). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 მაისის საქმე №ას-123-2024 განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 39-ე მუხლში აღნიშნულია: დასაქმებულმა უნდა მიუთითოს ფაქტები, თუ რაში მდგომარეობდა მის მიმართ (ვისთან შედარებით) არათანაბარი მოპყრობა და რატომ იყო აღნიშნული მოპყრობა მისთვის დისკრიმინაციული (დაცული ნიშანი) (იხ. სუსგ №ას-1042-2018, 28.02.2019 წ; №ას-79-2022, 13.05.2022წ). (https://www.supremecourt.ge/ka/fullcase/72630/1).

ამგვარად, დირექტორის გათავისუფლების შემთხვევაში „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის შესახებ“ საქართველოს კანონის გამოყენების შემთხვევაში, დირექტორს, პროცესუალური ვალდებულების დარღვევის გარდა დაეკისრებოდა შემდეგი ვალდებულება: მიეთითებინა ვისთან შედარებით მოეპყრნენ მას უთანასწოროდ, რა ნიშნის საფუძველზე მოხდა უთანასწორო მოპყრობა და რამდენად არიან არსებითად თანასწორები შესადარებელი ჯგუფები. ეს გარემოებები მოსარჩელემ უნდა დაასაბუთოს კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის გზით. თუკი ამ ტვირთს მოსარჩელე მხარე წარმატებით არ ატარებს, სასამართლო დაადგენს, რომ დისკრიმინაციას ადგილი არ ჰქონია და დისკრიმინაციის არ ჩადენის გარემოების დადასტურების ტვირთს არ გადააკისრებს მოპასუხე მხარეს. დირექტორის მიერ დისკრიმინაციის მტკიცების ტვირთი არის ნაკლებად მზღუდავი საშუალება, ვიდრე ის შემთხვევა, როცა მას, სადავო ნორმებით, მხოლოდ მისი გადაყენების სხდომის მოწვევისა და ჩატარების პროცედურული მოთხოვნების დამტკიცების ვალდებულება ეკისრება.

ამის შემდეგ, უნდა დავადგინოთ, რამდენად უზრუნველყოფს ამგვარი ნაკლებად მზღუდავი ალტერნატივა ლეგიტიმური მიზნის იმავე ეფექტიანობით მიღწევას, როგორც სადავო ნორმით გათვალისწინებული ბლანკეტური შეზღუდვა. შესაძლოა გაერთიანების მიზანი მართლაც იყოს პოლიტიკური ნეიტრალიტეტის დაცვა, თუმცა ისიც შეიძლება მოხდეს, რომ გაერთიანებას ჰყავდეს რამდენიმე დირექტორი, ერთი დირექტორი მხარს უჭერდეს ერთ პარტიას (სამუშაოსაგან თავისუფალ დროს მონაწილეობას იღებს საარჩევნო კამპანიაში, პარტიის სასარგებლოდ გაიღებს შემოწირულობას), მეორე დირექტორი იდენტური სახის მხარდაჭერას უწევს სხვა პარტიას. გაერთიანების წევრებს ამის გამო შეუძლიათ განსხვავებულად მოეპყრონ ორ დირექტორს, ერთი თანამდებობიდან გაათავისუფლონ, მეორე არა. ასეთი მოპყრობა გაერთიანების თავისუფლებით გამართლებული იქნება იდეოლოგიური ორგანიზაციის შემთხვევაში, როდესაც არასამთავრობო ორგანიზაცია არის სოციალ-დემოკრატიული იდეოლოგიის მიმდევარი, მას შეუძლია თანამდებობიდან გაათავისუფლოს დირექტორი, რომელიც მხარს უჭერს ლიბერალური იდეოლოგიის პარტიას და არ გაათავისუფლოს დირექტორი, რომელიც მხარს უჭერს სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას. ასეთ შემთხვევაში ადგილი არ ექნება დისკრიმინაციას. სრულიად სხვა ვითარება გვაქვს სათემო ორგანიზაციებთან, ისეთთან, როგორიცაა უსინათლოთა კავშირი, რომლის წევრი შეიძლება იყოს ნებისმიერი უსინათლო პირი მიუხედავად, მისი პოლიტიკური შეხედულებისა. ამ შემთხვევაში, გაერთიანების თავისუფლება - გაათავისუფლოს ერთი პოლიტიკური შეხედულების მქონე დირექტორი პარტიის მხარდაჭერისათვის და არ გაათავისუფლოს მეორე დირექტორი, რომელიც სხვა პარტიას უცხადებს მხარდაჭერას, ვერ გაამართლებს განსხვავებულ მოპყრობას. განსხვავებით იდეოლოგიური ორგანიზაციისაგან, სათემო ორგანიზაციის შემთხვევაში ასეთი მოპყრობა უნდა ჩაითვალოს დისკრიმინაციად. შესაბამისად, როცა პოლიტიკური შეხედულებების ნიშნით განსხვავებული მოპყრობა წინააღმდეგობაში მოდის გაერთიანების თავისუფლებასთან, იდეოლოგიური ორგანიზაციის შემთხვევაში სასწორის პინა უნდა გადაიხაროს გაერთიანების თავისუფლების სასარგებლოდ, სათემო ორგანიზაციის შემთხვევაში პოლიტიკური შეხედულებების ნიშნით თანაბარი მოპყრობის სასარგებლოდ.

„დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონი აძლევს მოსამართლეს სავარაუდო დისკრიმინაციის შემთხვევაში ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით დაპირისპირებული ინტერესების აწონ-დაწონვის შესაძლებლობას. „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, პირდაპირი დისკრიმინაცია არის ისეთი მოპყრობა ან პირობების შექმნა, რომელიც პირს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი უფლებებით სარგებლობისას ამ კანონის პირველი მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო პირობებში მყოფ პირებს, გარდა ისეთი შემთხვევისა, როდესაც ამგვარი მოპყრობა ან პირობების შექმნა ემსახურება საზოგადოებრივი წესრიგისა და ზნეობის დასაცავად კანონით განსაზღვრულ მიზანს, აქვს ობიექტური და გონივრული გამართლება და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში, ხოლო გამოყენებული საშუალებები თანაზომიერია ასეთი მიზნის მისაღწევად. ამგვარად, მოსამართლეს აქვს შესაძლებლობა უთანასწორო მოპყრობის შემთხვევაში გაარკვიოს, რა ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას ემსახურება ეს მოპყრობა, რამდენად გამოსადეგი, აუცილებელი და პროპორციულია ღონისძიება. ის რომ სავარაუდო დისკრიმინაციის საქმეებში ხდება თანაზომიერების ტესტის გამოყენება, ამაზე მეტყველებს მოსარჩელესთან დაკავშირებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 18 მარტის საქმე N 2/21362-24-ზე მიღებული გადაწყვეტილება, რაც თან ერთვის ამ სარჩელს.

ამგვარად, სადავო ნორმის არ არსებობის შემთხვევაში, საერთო სასამართლოებს ექნებოდათ შესაძლებლობა, საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით სათანადო ბალანსი დაემყარებინათ დაპირისპირებულ ინტერესებს შორის, კერძოდ პოლიტიკური შეხედულებების ნიშნით განსხვავებული მოპყრობის შემთხვევაში დაედგინათ, მოპასუხე მხარე, რომელმაც დირექტორი გაათავისუფლა იყო, იდეოლოგიური ორგანიზაცია თუ სათემო ორგანიზაცია, ამგვარმა ორგანიზაციამ დირექტორი გაათავისუფლა თუ არა ორგანიზაციის იდეოლოგიასთან შეუსაბამო პარტიის მხარდაჭერის გამო. სათემო ორგანიზაციის შემთხვევაში საერთო სასამართლომ უნდა გაარკვიოს, ხომ არ გაათავისუფლა ამგვარმა ორგანიზაციამ რამდენიმედან მხოლოდ ერთ-ერთი დირექტორი, პარტიისათვის განხორციელებული შემოწირულობის გამო. მაშინ როცა ამ ორგანიზაციის სხვა დირექტორმა, განაცხორციელა შემოწირულობა სხვა პარტიისათვის, თუმცა ის თანამდებობიდან არ გათავისუფლებულა. ამით, სახეზე იქნება განსხვავებული მოპყრობა, რომლის გამართლება, სავარაუდოდ მოპასუხეს გაუჭირდება. სათემო ორგანიზაციას, რომლის წევრებიც არიან სხვადასხვა პოლიტიკური პარტიის მხარდამჭერები, აქვს მხოლოდ ორი არჩევანი იყოს სრულიად აპოლიტიკური (ყველა დირექტორს აუკრძალოს პარტიის მიმართ მხარდაჭერა, თუნდაც სამსახურისაგან თავისუფალ დროს და ეს აკრძალვა თანმიმდევრულად და თანასწორად აღასრულოს) ან მისცეს მის დირექტორებს საკუთარი სახსრებით სხვადასხვა პოლიტიკური პარტიის მხარდაჭერის შესაძლებლობა. სათემო ორგანიზაციის მიერ პოლიტიკური ნიშნით მისი დირექტორების განსხვავებული მოპყრობა დისკრიმინაციაა, განსხვავებით იდეოლოგიური ორგანიზაციისაგან. საერთო სასამართლოები უკეთეს პოზიციაში არიან, სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობის შემთხვევაში, შეაფასონ საქმის ინდივიდუალური გარემოებები და დაადგინონ იყო თუ არა დირექტორის გათავისუფლება დისკრიმინაციული.

რაც შეეხება არაპოლიტიკური შეხედულებების გამო განსხვავებულ მოპყრობას, როცა დირექტორის გათავისუფლება ხდება იმის გამო მას გააჩნია განსაზღვრული შეხედულებები და ორგანიზაცია დირექტორის პოზიციაზე ინარჩუნებს პირს, რომელსაც ეს შეხედულებები არ გააჩნია. ამასთან დაკავშირებით გვსურს კიდევ ერთხელ გავიმეოროთ ის საფუძვლები, რის გამოც საკონსტიტუციო სასამართლომ დირექტორის გადაყენება გაამართლა. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით დირექტორი უნდა მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის, ნებისმიერი გადაწყვეტილების მიღებისას, იმოქმედოს საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების შესაბამისად.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-4). თუკი წევრები თვლიან, რომ დირექტორის ქმედება არ მოდის შესაბამისობაში საზოგადოების საუკეთესო ინტერესებთან, წევრები დასაბუთების გარეშე ათავისუფლებენ დირექტორს. ბუნებრივია, თუკი წევრებს და დირექტორებს გააჩნიათ განსხვავებული შეხედულებები გაერთიანების განვითარებასთან დაკავშირებით, დირექტორის შეხედულებები არ მოდის შესაბამისობაში ორგანიზაციის წევრების ინტერესებთან, ითვლება რომ დირექტორი ეწინააღმდეგება საწარმოს მიზნებს და ის თანამდებობიდან უნდა წავიდეს. საკითხავია, რა უნდა ჩაითვალოს საზოგადოების მიზნების საწინააღმდეგო მოქმედებად. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2025 წლის 18 მარტის საქმე N 2/21362-24-ზე სხვა, არაპოლიტიკური შეხედულებების გამო დისკრიმინაციად მიჩნეული იქნა მოსარჩელის წევრობიდან გარიცხვა საგამოძიებო ორგანოსათვის მიმართვის გამო. იქნებოდა თუ არა მიჩნეული დისკრიმინაციად მოსარჩელეს, დირექტორის სტატუსით რომ მიემართა საგამოძიებო ორგანოსათვის დანაშაულის ჩადენის შესახებ, ჩაითვლებოდა თუ არა ამგვარი მოქმედება გაერთიანების ინტერესების წინააღმდეგ მოქმედებად?

პირველ რიგში, უნდა ითქვას, ის, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 376-ე მუხლის პირველი ნაწილი თანახმად, დანაშაულის შეუტყობინებლობა იმის მიერ, ვინც ნამდვილად იცის, რომ მზადდება ან ჩადენილია მძიმე დანაშაული, −ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორიდან ექვს წლამდე. სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის თანახმად, მითვისება ან გაფლანგვა ჩადენილი წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ; რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია (მითვისებული და გაფლანგულია 150 ლარზე მეტი ოდენობის თანხა, სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის შენიშვნის მე-3 ნაწილის მიხედვით), სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ოთხიდან შვიდ წლამდე. ამგვარად, ეს დანაშაული წარმოადგენს მძიმე დანაშაულს, ვინაიდან თავისუფლების აღკვეთის ვადა ხუთ წელზე მეტია (სისხლის სამართლის კოდექსის მე-12 მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, მძიმე დანაშაულს წარმოადგენს ისეთი განზრახი დანაშაული, რისთვისაც სისხლის სამართლის კერძო ნაწილით სასჯელის მაქსიმალური ზომა არის ხუთ წელზე მეტი, მაგრამ არ აღემატება 10 წელს). თუკი ორგანიზაციაში ხდება თანხების მითვისება ან გაფლანგვა სხვა მენეჯმენტის მიერ სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, მითვისებული ან გაფლანგული თანხის ოდენობა აღემატება 150 ლარს და ეს ფაქტი ცნობილია საწარმოს ერთ-ერთი დირექტორისათვის, როგორც ეს მოსარჩელის შემთხვევაში მოხდა, სისხლის სამართლის კოდექსის 376-ე მუხლის პირველი ნაწილი ასეთი დირექტორისაგან, რომელიც თავად არ მონაწილეობდა თანხის გაფლანგვაში ან მითვისებაში, ითხოვს ინფორმაცია მიწოდოს სამართალდამცავ ორგანოებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში მას დაეკისრება სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა - თავისუფლების აღკვეთა ორიდან ექვს წლამდე. ერთი მხრივ, სისხლის სამართლის კოდექსის 376-ე მუხლის პირველი ნაწილი ითხოვს დირექტორისაგან, სამართალდამცავ ორგანოებს მიწოდოს ინფორმაცია ორგანიზაციაში თანხების მითვისებისა ან გაფლანგვის თაობაზე, მეორე მხრივ, სადავო ნორმა აძლევს იმ პირებს, რომლებმაც სავარაუდოდ გაფლანგეს ან მიითვისეს ორგანიზაციის კუთვნილი თანხები, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, თანამდებობიდან გადააყენოს დირექტორი, რომელმაც სამართალდამცავ ორგანოებს საწარმოს კუთვნილი თანხების მითვისებისა ან გაფლანგვის შესახებ შეატყობინა. სადავო ნორმა, სამსახურის დაკარგვის შიშით, თუნდაც სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის რისკის აღების სანაცვლოდ, აიძულებს დირექტორს, ხელი აიღოს განზრახვაზე - სამართალდამცავ ორგანოებს მიწოდოს ინფორმაცია საწარმოს კუთვნილი თანხების მითვისებისა და გაფლანგვის თაობაზე. ამით დირექტორი, თავისი დუმილით, ხდება იმ დანაშაულის თანამონაწილე, საიდანაც მას არავითარი სარგებელი არ მიუღია გარდა იმისა, რომ დანაშაულის შეუტყობინებლობით არ გააღიზიანა დანაშაულში ჩართული პარტნიორები/წევრები და ამით, შეინარჩუნა დირექტორის თანამდებობა.

ამასთან დირექტორის მიერ საწარმოს კუთვნილი თანხების მითვისების ან გაფლანგვის შესახებ სამართალდამცავებისათვის ინფორმაციის მიწოდება, როცა საჩივრის ავტორი დირექტორი თავად არ არის ჩართული ამ დანაშაულის ჩადენაში, არათუ საწარმოს ინტერესების წინააღმდეგ მოქმედებაა, არამედ, პირიქით, ფიდუციური ვალდებულების შესრულებაა. დირექტორის ეს ქმედება ემსახურება საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გიორგი ენუქიძის საქმეში მიღებულ განჩინებაში დასახელებული ისეთი ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას, როგორიცაა საწარმოს სიცოცხლისუნარიანობის უზრუნველყოფა. ამ მოსაზრების დასასაბუთებლად, პირველ რიგში, უნდა გავიაზროთ, მითვისებისა და გაფლანგვის დანაშაულის არსი. სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მითვისება ნიშნავს მიმთვისებლის მიერ სხვისი იმ ნივთის ან ქონებრივი სიკეთის მართლსაწინააღმდეგოდ დაუფლებას, რომელიც ამ მიმთვისებელი პირის მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა. რაც შეეხება გაფლანგვას, ამასთან დაკავშირებით, არსებობს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაც, რომლის მიხედვითაც, გაფლანგვა ნიშნავს:

„(ა) დამნაშავეს გააჩნდეს უფლებამოსილება, ჰქონდეს ქონება მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში; (ბ) დამნაშავე ქონების მართლზომიერ მფლობელობას ახორციელებდეს ქონების მესაკუთრესთან სამართლებრივი ურთიერთობის ერთ-ერთი ისეთი გამოხატულებით, როგორიცაა სამსახურებრივი მოვალეობა; (გ) დამნაშავეს გააჩნდეს ფაქტობრივი შესაძლებლობა, განახორციელოს ამ ქონების განკარგვის უფლებამოსილება; და (დ) დამნაშავე ითვალისწინებდეს, რომ თავისი მოქმედებით ზიანს აყენებს ქონების მესაკუთრეს და სურდეს ამ ზიანის დადგომა.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის N3/1/740,764 გადაწყვეტილება საქმეზე გიორგი უგულავა, ნუგზარ კაიშაური, დავით წიფურია, გიზო ღლონტი, გიორგი ლობჟანიძე და არჩილ ალავიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-49) საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის ფარგლებში, დანაშაულის ჩამდენ პირს, მასზე მინიჭებული უდავო უფლებამოსილებით „სხვისი ქონება“, რომლის გაფლანგვაც ბრალად აქვს შერაცხული, მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში უნდა გააჩნდეს. აღნიშნული უფლებამოსილება, კუმულატიურად, გულისხმობს დანაშაულის ჩამდენი პირის ფაქტობრივ შესაძლებლობას, სხვადასხვა მართლზომიერი ან არამართლზომიერი განზრახვით, განახორციელოს ქმედებები ამ ქონების განკარგვით, სარგებლობით, გასხვისებით ან სხვა მიზნობრივი ან არამიზნობრივი მოტივებით(საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის N3/1/740,764 გადაწყვეტილება საქმეზე გიორგი უგულავა, ნუგზარ კაიშაური, დავით წიფურია, გიზო ღლონტი, გიორგი ლობჟანიძე და არჩილ ალავიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-46).

მოცემულ შემთხვევაში, შესაძლოა ორგანიზაციას ჰყავდეს რამდენიმე დირექტორი (როგორც ეს უსინათლოთა კავშირში მოხდა), ერთ-ერთმა დირექტორს სამსახურებრივად მინდობილი ჰქონდეს ქონება (ფული). ამ დირექტორმა შესაძლოა სამეთვალყურეო საბჭოსთან ან პარტნიორებთან შეთანხმებით ეს ფული მიითვისოს - პირად საბანკო ანგარიშზე გადარიცხოს ან არამიზნობრივად გაფლანგოს ეს ფული მისი მესამე პირებისათვის გადაცემის გზით. ყველა შემთხვევაში ზიანი ადგება იურიდიულ პირს, იმ სუბიექტს, რომელსაც ეს ქონება ეკუთვნოდა. იურიდიულმა პირმა თავისი ქონება მართლზომიერად მიანდო დირექტორს, რომელმაც ეს ქონება არამართლზომიერად პირად მფლობელობაში მოაქცია ან მესამე პირებზე გაასხვისა. ასეთ პირობებში მეორე დირექტორს, რომელსაც აქვს ინფორმაცია ქონების მითვისების ან გაფლანგვის შესახებ, ევალება ეს ინფორმაცია მიაწოდოს საგამოძიებო ორგანოებს. ეს ქმედება წარმოადგენს ფიდუციური ვალდებულების შესრულებას, ვინაიდან როგორც ზემოთ ვთქვით ქონებრივი ზიანი მიადგა იურიდიულ პირს (მისი ქონება სხვა დირექტორმა და პარტნიორებმა მიიტაცეს პირადი სარგებლობის მიღების მიზნით, შემცირდა, იურიდიული პირის საკუთრებაში რიცხული ქონების მოცულობა, შესაბამისად, მისი სიცოცხლისუნარიანობა. ამ იურიდიული პირის კუთვნილი ქონება, სხვა კერძო პირების პირად სარგებლობაშია). დირექტორის მიერ იურიდიული პირის ქონების მითვისებისა ან გაფლანგვის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება არის ამ იურიდიული პირის ქონებრივი უფლებების დაცვის ძალისხმევის ნაწილი. საგამოძიებო ორგანოში შეტანილ საჩივარს მოჰყვება არა მხოლოდ დანაშაულის ჩამდენი სხვა დირექტორის, სამეთვალყურეო საბჭოს წევრების ან პარტნიორების დასჯა, არამედ იურიდიული პირისაგან მიტაცებული ქონების უკან დაზარალებული იურიდიული პირისათვის დაბრუნება ან მიყენებული ქონებრივი ზიანის ფულადი ანაზღაურება. მას შემდეგ, რაც გამამტყუნებელი განაჩენი დადგება, იურიდიულ პირს შეუძლია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309 ¹⁷ მუხლით, დადგენილი წესით მიმართოს სამოქალაქო იურისდიქციის სასამართლოს, წარუდგინოს სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენი და მოითხოვს ამ განაჩენში აღნიშნული ზიანის ანაზღაურება უშუალოდ იურიდიული პირისათვის გამარტივებული წესით. ამგვარად, დირექტორის ქმედება - შეატყობინოს სამართალდამცავებს იურიდიული პირის ქონების მითვისებისა და გაფლანგვის შესახებ, არა მხოლოდ ამ დირექტორის მოქალაქეობრივი ან სამსახურებრივი მოვალეობაა, არამედ ემსახურება იურიდიული პირის ქონებრივი ინტერესების დაცვასაც (იურიდიული პირის შემცირებული ქონებრივი ბალანსის დანაკლისის აღდგენას).

ვინაიდან სამართალდამცავი ორგანოებისათვის მიმართვა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრაქტიკით, კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული არაპოლიტიკური (სხვა) შეხედულების გამოხატვა და დისკრიმინაციისაგან დაცვის კლასიკური ნიშანია, ამ ნიშნით დიფერენცირება, რაც დირექტორის გათავისუფლებაში გამოიხატება, კონსტიტუციით აკრძალული დისკრიმინაციაა და ამ ნორმატიული შინაარსით, სადავო ნორმა აშკარად არაკონსტიტუციურია.

დირექტორის გათავისუფლების საქმეებზე, მოსარჩელის მხრიდან არაპოლიტიკური შეხედულებების ნიშნით დისკრიმინაციის ჩადენის თაობაზე სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, როგორია ეს შეხედულებები, მათი გამოხატვა რამდენად ემსახურება დირექტორის მიერ მისი ფიდუციური ვალდებულებების შესრულებას. თუკი შეხედულებები ეწინააღმდეგება ფიდუციური ვალდებულებების შესრულებას, დისკრიმინაციის ჩადენის თაობაზე წარდგენილ სარჩელს უარი უნდა ეთქვას დაკმაყოფილებაზე, თუკი შეხედულებები მიუთითებს ფიდუციური ვალდებულების შესრულებაზე და გაერთიანების ინტერესების სასარგებლოდ მოქმედებაზე, დისკრიმინაცია უნდა დადგინდეს. სადავო ნორმები ბლანკეტურად გამორიცხავს დისკრიმინაციის წინაპირობების დადგენის შესაძლებლობას ორგანიზაციის სიცოცხლისუნარიანობის ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის სახელით. ორგანიზაციის სიცოცხლისუნარიანობის მიღწევა შესაძლებელია დისკრიმინაციის თაობაზე სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში იმ გარემოების ინდივიდუალური გამოკვლევის გზით, დირექტორის მიერ გამოხატული შეხედულება, რამდენად უწყობს ხელს ფიდუციური ვალდებულების შესრულებას. დისკრიმინაციის წინაპირობების დადგენა, საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გამოკვლევა არის ნაკლებად მზღუდავი საშუალება სადავო ნორმებით დადგენილ აკრძალვასთან შედარებით, რომელიც ბლანკეტურად ზღუდავს გათავისუფლების ნებისმიერი მატერიალურ-სამართლებრივი გარემოების გამოკვლევას.

ენობრივი კუთვნილების ნიშნით დიფერენცირებაც მოითხოვს ინდივიდუალურ შეფასებას თანასწორობის დაცვისა და ორგანიზაციის სასიცოცხლო ინტერესების დასაბალანსებლად. შესაძლოა არსებობდეს შემთხვევა, როდესაც ზეპირი ან წერილობითი უნარების არქონის გამო დირექტორი ვერ ახერხებს როგორც საქართველოს მოქალაქეებთან ისე უცხოელებთან ჯეროვან კომუნიკაციას, რაც აუცილებელია საწარმოს ინტერესების დასაკმაყოფილებლად. ასეთ შემთხვევაში „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონი შეიცავს დირექტორის გათავისუფლების საფუძველს, ისე რომ ეს ქმედება არ მიიჩნევა დისკრიმინაციად. „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, დისკრიმინაციად არ მიიჩნევა ნებისმიერი განსხვავება, დაუშვებლობა და უპირატესობა განსაზღვრულ სამუშაოსთან, საქმიანობასთან ან სფეროსთან დაკავშირებით, რომელიც სპეციფიკურ მოთხოვნებს ემყარება. თუკი კონკრეტული ორგანიზაციის დირექტორობისათვის ქართული ენის ცოდნასთან ერთად მნიშვნელოვანია ინგლისური და ფრანგული ენის გამართულად ცოდნა, უცხოელ პარტნიორებთან ან საერთაშორისო ორგანიზაციებთან სათანადო კომუნიკაციისათვის და დანიშვნის შემდეგ დირექტორს ეს ცოდნა არ აღმოაჩნდება, რის გამოც მოხდება დირექტორის გათავისუფლება, ორგანიზაციას „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-8 პუნქტის საფუძველზე შეუძლია დაიცვას თავი. ამასთან სამშენებლო კომპანია დისკრიმინაციისაგან ვერ დაიცავს თავს, თუკი ის მისი დირექტორისაგან ინგლისური ენის ცოდნასთან ერთად მოითხოვს მკვდარი - ლათინური ენის გამართულად ცოდნას და უცოდინრობის შემთხვევაში გადააყენებს მას თანამდებობიდან. ლათინური ენის ცოდნა არ არის ის სპეციფიკური მოთხოვნა, რასაც დირექტორი სამშენებლო სფეროში უნდა აკმაყოფილებდეს. ეს მოთხოვა აშკარად თვითნებურია. აქაც სასამართლოს მიერ თანაბარ მოპყრობასა და საწარმოს სასიცოცხლო ინტერესების დაცვას შორის ბალანსის დაცვა საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გამოკვლევის გზით უნდა ხდებოდეს, მას შემდეგ, რაც დირექტორი სავარაუდო დისკრიმინაციის სარჩელით მიმართავს საერთო სასამართლოებს. ნორმის ბლანკეტური ბუნება, რაც გამორიცხავს დისკრიმინაციის წინაპირობების დადგენის შესაძლებლობას პარტნიორების მიერ დირექტორის გათავისუფლებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობაში, შეუძლებელს ხდის საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით, ინტერესთა აწონ-დაწონვის შესაძლებლობას. ინდივიდუალური შეფასება უდავოდ წარმოადგენს ნაკლებად მზღუდავ ალტერნატივას, რაც იმავე ეფექტურობით უზრუნველყოფს ისეთი ლეგიტიმური მიზნების მიღწევას, როგორიცაა პარტნიორების ინტერესების დაცვა, ორგანიზაციის ფინანსური თუ რეპუტაციული რისკების წარმოშობის პრევენცია და მისი სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნება, როგორც ბლანკეტური მიდგომა.

ინდივიდუალური შეფასების შესაძლებლობა არ გამოირიცხება მაშინაც, როცა დირექტორის გადაყენება ხდება საცხოვრებელი ადგილის ნიშნით დიფერენცირების შემთხვევაში. საწარმოს სპეციფიკის გათვალისწინებით, საჭიროა იმის გარკვევა, რამდენად არის აუცილებელი დირექტორის ხშირი ყოფნა სამუშაო ადგილზე საწარმოს ჯეროვანი ფუნქციონირების, მისი ფინანსური ინტერესების დასაცავად. აქაც გადამწყვეტია საქმის ინდივიდუალური გარემოებები, ცალკეულ შემთხვევაში შესაძლოა დადგინდეს დისკრიმინაცია საცხოვრებელი ადგილის ნიშნით, სხვა შემთხვევაში დირექტორის გათავისუფლება საცხოვრებელი ადგილის ნიშნით გამართლებულ დიფერენცირებას წარმოადგენდეს.

ამასთან საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გამოკვლევის შესაძლებლობა, აძლევს მოპასუხე მხარეს იმის დამტკიცების შესაძლებლობას, რომ დირექტორის გათავისუფლება მოხდა სხვა საფუძვლით და არა მისი რასის, კანის ფერის, სქესის, რელიგიის, ეთნიკური კუთვნილების თუ წარმომავლობის, შეზღუდული შესაძლებლობის გამო.

„დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის, მასთან მიმართებაში საერთო სასამართლოების პრაქტიკის, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის განმარტებების გამოყენებით, საერთო სასამართლოების მიერ დირექტორების გათავისუფლებისას იმის შეფასება მოხდა თუ არა პოლიტიკური ან სხვა შეხედულებების, ენობრივი კუთვნილების ან საცხოვრებელი ადგილის ნიშნით დიფერენცირება წარმოადგენს ნაკლებად მზღუდავ საშუალებას, ვიდრე სადავო ნორმით დადგენილი ბლანკეტური მოთხოვნა, რომელიც სრულად გამორიცხავს დირექტორის გათავისუფლების მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლებით დასაბუთების შესაძლებლობას. საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გამოკვლევა ანტიდისკრიმინაციული კანონმდებლობის გამოყენებით წარმოადგენს ისეთივე ეფექტიან საშუალებას, როგორც სადავო ნორმით დადგენილი ბლანკეტურად მზღუდავი ღონისძიება, ისეთი ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად, როგორიცაა პარტნიორების ინტერესების დაცვა, ორგანიზაციის სასიცოცხლო, რეპუტაციული და ფინანსური ინტერესების დაცვა.

აქვე უნდა ითქვას, ის, რომ სარჩელის დაკმაყოფილება არ არის დაკავშირებული საკანონმდებლო და სასამართლო ხელისუფლების მხრიდან რაიმე სისტემური რეფორმების ან ღონისძიების გატარებასთან. ასევე სარჩელის დაკმაყოფილება არ გამოიწვევს სასამართლოების გადატვირთვას. 2014 წლიდან მოქმედებს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ კანონი, რაც გამოიყენება ყველა საზოგადოებრივი ურთიერთობების მიმართ (როგორც საჯარო ხელისუფლების, ისე კერძო პირების მიმართ), გარდა დირექტორის გათავისუფლებასთან დაკავშირებული ურთიერთობისა. სარჩელის დაკმაყოფილება გამოიწვევს ამ კანონმდებლობის დირექტორის გათავისუფლებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებზე გავრცელებას. სახალხო დამცველის და საკონსტიტუციო სასამართლოს ძალისხმევით, თანასწორობის დაცვის სფერო უკვე კარგად ნაცნობია საერთო სასამართლოებისათვის, რომელსაც თავად აქვს შემუშავებული სათანადოდ განვითარებული მიდგომები ამ საკითხებთან დაკავშირებით. შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილება მნიშვნელოვან ტვირთად არ დააწვება საერთო სასამართლოებს, რომელსაც ერთ სარჩელად და ერთ წარმოებად მიმდინარე პროცედურის ფარგლებში კარგად ჩამოყალიბებული პრეცედენტული სამართლის შუქზე მოუწევს არა მარტო იმის დადგენა, დაიცვეს თუ არა პარტნიორებმა დირექტორის თანამდებობიდან გადაყენების პროცედურული მოთხოვნები, არამედ ისიც, რამდენად იმოქმედეს პარტნიორებმა თანასწორობის უფლების დაცვით.

ამ სარჩელის მიზნებისათვის მოსარჩელე მხარეს საჭიროდ მიაჩნია საკუთარი მოსაზრება გამოთქვას გიორგი ენუქიძის საქმეში მიღებულ განჩინებაში გამოხატულ შემდეგ პოზიციასთან დაკავშირებით: „იმავდროულად, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ისიც, რომ დირექტორისადმი ნდობის დაკარგვა ყოველთვის არ ექვემდებარება ობიექტურ დადასტურებას, იგი უმეტესად უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორებს, რომელთა ობიექტურად დასაბუთება, როგორც წესი, რთული, ცალკეულ შემთხვევაში კი, შეუძლებელია. ნდობის დაკარგვა შესაძლოა, გამოწვეული იყოს რთულად დასაბუთებადი, ერთ კონკრეტულ დარღვევასთან დაუკავშირებელი ისეთი გარემოებებით, როგორებიცაა პირის ქმედებები, ქცევის კონტექსტი, კომუნიკაციის ფორმა, სტილი და ა.შ. აღნიშნულ შემთხვევებში, ნდობის დაკარგვის ობიექტური დასაბუთების მოთხოვნა საფრთხეს შეუქმნის ორგანიზაციის ინტერესებს და მის ეფექტიან მართვას, ვინაიდან შეფერხდება საზოგადოების მენეჯერული რგოლის დროული ჩანაცვლება უნდობლობის პირობებში.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინება საქმეზე გიორგი ენუქიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ II-7).

ეს განმარტება საკონსტიტუციო სასამართლომ გააკეთა შრომის უფლების კონტექსტში, როდესაც ორგანიზაციას შესაძლოა დაკისრებოდა ტვირთი, დაესახელებინა დირექტორის გადაყენების მიზეზი. სრულიად განსხვავებული ვითარებაა დისკრიმინაციის თაობაზე დავის შემთხვევაში. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ეს მოსარჩელეს, გადაყენებულ დირექტორს, ეკისრება მტკიცების ტვირთი, დაასაბუთოს, რომ არსებითად თანასწორ სხვა სუბიექტებთან შედარებით უთანასწოროდ მოეპყრნენ მის მიერ დასახელებული ნიშნის საფუძველზე. რაც მოპასუხემ უნდა გაკეთოს, არის ის, რომ დაასაბუთოს, რომ დირექტორის გათავისუფლება არ წარმოადგენდა დისკრიმინაციას. მოპასუხეს შეუძლია მიუთითოს, რომ შესადარებელი პირები არ არიან არსებითად თანასწორნი, მოსარჩელეს არაკეთილმოსურნედ არ მოპყრობიან, მოსარჩელის გათავისუფლება გამოწვეული იყო ძნელად დასაბუთებადი სუბიექტური ფაქტორით, რასაც მის დისკრიმინაციასთან არ ჰქონდა კავშირი. ის, რომ დიფერენცირების და ნიშნის დასახელების ტვირთი მოსარჩელეზეა და მოპასუხემ მხოლოდ ის უნდა დაადასტუროს, რომ მოსარჩელის დირექტორის პოზიციიდან გათავისუფლება არ იყო დისკრიმინაცია, დღის წესრიგიდან ხსნის მოპასუხის ვალდებულებას, ახსნას ის სუბიექტური ფაქტორები, რაც დირექტორის მიმართ ნდობის დაკარგვის მიზეზი გახდა. მოპასუხე მხარე შემოიფარგლება იმის მტკიცებით, რომ ადგილი არ ჰქონდა დისკრიმინაციას (ან არა გვაქვს სახეზე დიფერენცირება ან ეს დიფერენცირება გამართლებულია თანაზომიერების ტესტით). ამგვარად, მოპასუხე მხარე არ დგას აუცილებლობის წინაშე, ახსნას სუბიექტური ფაქტორები, რამაც დირექტორის მიმართ ნდობის დაკარგვა გამოიწვია და რაც რთული დასასაბუთებელია, თუ შეუძლებელი არა. მოპასუხეს შეუძლია დაამტკიცოს, რომ ადგილი არ ჰქონია იმგვარ დისკრიმინაციას, როგორც ამას მოსარჩელე მხარე აღწერს, ისე, რომ არ მოუწიოს იმ სუბიექტური ფაქტორების აღწერა, რაც დირექტორის მიმართ ნდობის დაკარგვას დაედო საფუძვლად და რომლის დასაბუთებაც შეუძლებელია. დისკრიმინაციის დავებისათვის, სპეციფიკურია ის, რომ დიფერენცირების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეზეა და მოპასუხეს არ ეკისრება იმაზე მეტი ტვირთი, ვიდრე მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებების გაქარწყლებაა.

მაგალითად, როდესაც მოსარჩელე სადავოდ ხდის იმას, რომ დირექტორის პოზიციიდან მისი გათავისუფლება მოხდა მისი რელიგიური კუთვნილების გამო, რაც მოპასუხეს მოეთხოვება არის ის, რომ დაამტკიცოს, მას არავითარი სიძულვილი მოსარჩელის რელიგიის მიმართ არ გააჩნია. მოპასუხეს შეუძლია ეს გარემოება დაადასტუროს, მაგალითად, მოპასუხე ორგანიზაციაში დასაქმებული ამ რელიგიის წარმომადგენლებით, რომლებსაც მაღალი ანაზღაურება გააჩნიათ. ასეთ შემთხვევაში, საქმის მოსაგებად მოპასუხე მხარეს არ ევალება იმ სუბიექტური ფაქტორის დასახელება, რომლის გამოც დირექტორის მიმართ დაიკარგა ნდობა და რომლის დამტკიცებაც რთულია. რაც საქმის მოსაგებად მოპასუხემ უნდა დაასაბუთოს არის ის, რომ დირექტორის გათავისუფლება მისი რელიგიის მიმართ მტრული დამოკიდებულებით არ არის გამოწვეული. როგორც ვხედავთ, დირექტორის გათავისუფლება შეიძლება მოხდეს მისი ქცევის სტილის გამო, რომლის დასაბუთებაც რთულია, მაგრამ დისკრიმინაციის დავა არ ითხოვს მოპასუხისაგან დირექტორის მიმართ უნდობლობის გამომწვევი ქცევის სტილის თუ კომუნიკაციის ფორმის ახსნას. ასეთი შემთხვევაში მოპასუხემ უნდა გააქარწყლოს მოსარჩელის მტკიცება, რომ რელიგიის ან სხვა დაცული ნიშნის გამო გახდა დიფერენცირებული მოპყრობის მსხვერპლი. მოპასუხის მიერ იმის უარყოფა, რომ არ ჩაუდენია რელიგიის ნიშნით დიფერენცირება არ არის აუწეველი ტვირთი მისთვის. ამასთან კომუნიკაციის სტილისა და ფორმისგან განსხვავებით, რელიგიის ან სხვა დაცული ნიშნით დიფერენცირება ობიექტურად მტკიცებადია ფაქტორია და არა ისეთივე სუბიექტური ფაქტორი, როგორც კომუნიკაციის ფორმა ან სტილი.

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2021 წლის 7 დეკემბრის საქმე №ას-1361-2019-ზე მიღებულ განჩინების (https://www.supremecourt.ge/ka/fullcase/72330/1) მე-20 პუნქტში განაცხადა: „საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ შრომით-სამართლებრივ დავასთან დაკავშირებულ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ასეთი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს და დამსაქმებელს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას აკისრებს.“ თუკი შრომით სამართლებრივ დავაზე გათავისუფლების საფუძველი უნდა მიუთითოს მოპასუხე დამსაქმებელმა, დისკრიმინაციის დავაზე დიფერენცირების ფაქტს და დიფერენცირების ნიშანს ასახელებს მოსარჩელე. თუკი მოსარჩელე ამას წარმატებით ვერ განახორციელებს, დისკრიმინაციის ფაქტი ვერ დადგინდება და მოპასუხე საქმეს მოიგებს. ამის საპირისპიროდ, შრომით დავაზე გათავისუფლების საფუძვლის დასახელების ვალდებულება ეკისრება მოპასუხე დამსაქმებელს. თუკი დამსაქმებელი ვერ დაასაბუთებს გათავისუფლების საფუძველს, ის წააგებს საქმეს. შესაბამისად, დისკრიმინაციის საქმეში, შრომით-სამართლებრივი დავისაგან განსხვავებით, მოპასუხე თავისუფლდება სამუშაოდან დათხოვნის საფუძვლის დასახელებისაგან. ის მხოლოდ იმ ობიექტურად დასაბუთებად ფაქტს ამტკიცებს, რომ დისკრიმინაცია არ მომხდარა. დისკრიმინაცია რომ არ მომხდარა, ეს არ არის დაკავშირებული ისეთ სუბიექტურ ფაქტორებთან, რომლის ობიექტურად დასაბუთება შეუძლებელია. შესაბამისად, მოპასუხის მტკიცების ტვირთი მოცემულ შემთხვევაში გამარტივებულია და ამ სარჩელით სახეზეა 2025 წლის 7 ნოემბრის N1/19/1784 განჩინებისგან განსხვავებული მოცემულობა. მაგალითად, მოპასუხისათვის სრულიად ობიექტურად დასაბუთებადია ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის მტკიცების მიუხედავად, მისი რელიგიის ნიშნით დისკრიმინაცია არ მომხდარა. თანასწორობის უფლებასთან მიმართებაში ამ სარჩელის დაკმაყოფილება არ გამოიწვევს იმას, რომ პარტნიორებს დაეკისროთ დირექტორის მართლზომიერი გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულება, როგორც ეს შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებში ხდება.

დასკვნის სახით უნდა ითქვას, რომ სადავო ნორმით შერჩეული ბლანკეტური ღონისძიება, რაც გამორიცხავს საერთო სასამართლოების მიერ ნებისმიერი მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლის დასაბუთების აუცილებლობას დირექტორის გათავისუფლებისას, არ აკმაყოფილებს აუცილებლობის მოთხოვნებს. მოსარჩელის მოთხოვნით, სასამართლოს მიერ დისკრიმინაციის წინაპირობების დადგენა არის ნაკლებად მზღუდავი საშუალება, რომელსაც შეუძლია იმავე ეფექტიანობით უზრუნველყოს ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა, როგორც სადავო ნორმით დადგენილ ბლანკეტურ ღონისძიებას. ამგვარად, სადავო ნორმები ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებს.

8) მოთხოვნის ფორმულირება

საბოლოოდ, მოსარჩელე მხარე ითხოვს საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებაში არაკონსტიტუციურად იქნეს ცნობილი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 44-ე მუხლის მე-3 პუნქტი და სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლის პირველი ნაწილი იმ ნორმატიული შინაარსით, რაც ითვალისწინებს ორგანიზაციის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან სასამსახურო ხელშეკრულების მოშლას ნებისმიერი ნიშნით დისკრიმინაციული საფუძვლით. ვითხოვთ სადავო ნორმის, აღნიშნული ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად და შესაბამისად, ძალადაკარგულად ცნობას.

6. კონსტიტუციური სარჩელით/წარდგინებით დაყენებული შუამდგომლობები

შუამდგომლობა სადავო ნორმის მოქმედების შეჩერების თაობაზე: არა

შუამდგომლობა პერსონალური მონაცემების დაფარვაზე: არა

შუამდგომლობა მოწმის/ექსპერტის/სპეციალისტის მოწვევაზე: არა

შუამდგომლობა/მოთხოვნა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თაობაზე: არა

კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის შუამდგომლობა: არა