საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ
| დოკუმენტის ტიპი | კონსტიტუციური სარჩელი |
| ნომერი | N1936 |
| კოლეგია/პლენუმი | I კოლეგია - გიორგი თევდორაშვილი, |
| ავტორ(ებ)ი | საქართველოს სახალხო დამცველი |
| თარიღი | 20 იანვარი 2026 |
თქვენ არ ეცნობით კონსტიტუციური სარჩელის/წარდგინების სრულ ვერსიას. სრული ვერსიის სანახავად, გთხოვთ, ვერტიკალური მენიუდან ჩამოტვირთოთ მიმაგრებული დოკუმენტი
1. სადავო ნორმატიული აქტ(ებ)ი
1. „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონი
2. საქართველოს კანონი საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი
3. საქართველოს კანონი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი
2. სასარჩელო მოთხოვნა
| სადავო ნორმა | კონსტიტუციის დებულება |
|---|---|
| „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტი: „სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვა“ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ქვეპუნქტი: „განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის, მათ შორის, დაარღვიონ ამ კანონის 111 მუხლის მოთხოვნები“ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტი: „დაუშვებელია ტრანსპორტის ან ხალხის სავალი ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვა, თუ ამას არ მოითხოვს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა რაოდენობა. ასევე დაუშვებელია ტრანსპორტის ან ხალხის სავალი ნაწილის ავტომანქანებით, სხვადასხვა კონსტრუქციით ან/და საგნით გადაკეტვა.” „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის„ვ“ ქვეპუნქტი: „მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს, ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას, აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას, მისი მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება ან/და მისი მოწყობა შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას არ უკავშირდება.” „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი: „მონაწილეობა მიიღონ იმგვარ შეკრებაში ან მანიფესტაციაში, რომელიც ამ კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნით შეწყდა.“ | საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტი: „აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო.“ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი: „ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება.“ |
| საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ნაწილი: „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“, „ბ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 60 დღემდე ვადით. ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით.“ | საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტი: „დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა, არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენება“ საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტი: „აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო.“ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი: „ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება.“ |
| საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-10 ნაწილი: „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 ან 112 მუხლით გათვალისწინებული შესასრულებლად სავალდებულო მითითების შეუსრულებლობა, რამაც საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ორგანოების, საწარმოების, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების ნორმალური მუშაობის, ტრანსპორტის ან ხალხის (ქვეითთა) შეუფერხებელი გადაადგილების ან ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევა გამოიწვია, ან „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 და მე-8 მუხლებით გათვალისწინებული შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების წესის დარღვევა, ანდა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „გ“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებითა და 111 მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით. ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით. | საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტი: „დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა, არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენება“ საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტი: „აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო.“ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი: „ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება.“ |
| საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-5 ნაწილი: (2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია) „5. „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით, მე-11 მუხლით (გარდა მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა1“, „ა2“ და „ზ“ ქვეპუნქტებისა) და 111 მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს სამართალდამრღვევის დაჯარიმებას 5 000 ლარის ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.“ | საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტი: „დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა, არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენება“ საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტი: „აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო.“ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი: „ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება.“ |
| საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის 1-ლი, მე-2, მე-3 და მე-4 ნაწილები: „1. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ან მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე ქმედების ჩადენა − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე. 2. იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე. 3. ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედება, ჩადენილი არასრულწლოვანის მიერ, − ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე. 4. შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა ამ შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზატორის მიერ, რამაც მძიმე შედეგი გამოიწვია, – ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ოთხ წლამდე.“ | საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტი: „დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა, არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენება“ საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტი: „აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო.“ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი: „ყველას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში, აქვს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლება.“ |
| საქართველოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილები და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის 1-ლი, მე-2, მე-3 და მე-4 ნაწილები. | საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტი: „ადამიანის თავისუფლება დაცულია.“ |
3. საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის სამართლებრივი საფუძვლები
საქართველოს კონსტიტუციის მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი და 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი.
4. განმარტებები სადავო ნორმ(ებ)ის არსებითად განსახილველად მიღებასთან დაკავშირებით
კონსტიტუციური სარჩელის დასაშვებობა:
მიგვაჩნია, რომ კონსტიტუციური სარჩელი:
ა) ფორმით და შინაარსით შეესაბამება „საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 311-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნებს;
ბ) შეტანილია უფლებამოსილი სუბიექტის - საქართველოს სახალხო დამცველის მიერ (საქართველოს კონსტიტუციის მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო სახალხო დამცველის სარჩელის საფუძველზე იხილავს ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობას კონსტიტუციის მეორე თავით აღიარებულ ადამიანის ძირითად უფლებებთან მიმართებით);
გ) სარჩელში მითითებული საკითხი არის საკონსტიტუციო სასამართლოს განსჯადი;
დ) სარჩელში მითითებული საკითხი არ არის გადაწყვეტილი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ;
ე) სარჩელში მითითებული საკითხი რეგულირდება საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით; მე-17 მუხლის პირველი პუნქტით, 21-ე მუხლის პირველი პუნქტითა და მე-13 მუხლის პირველი პუნქტით;
ვ) კანონით არ არის დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა;
ზ) სადავო კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტის კონსტიტუციურობაზე სრულფასოვანი მსჯელობა შესაძლებელია ნორმატიული აქტების იერარქიაში მასზე მაღლა მდგომი იმ ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობაზე მსჯელობის გარეშე, რომელიც კონსტიტუციური სარჩელით გასაჩივრებული არ არის.
5. მოთხოვნის არსი და დასაბუთება
საქართველოს სახალხო დამცველის მიერ პრობლემურად იქნა შეფასებული 2024-2025 წლების განმავლობაში მიღებული საკანონდებლო ცვლილებები, რომელიც „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში განხორციელდა. აღნიშნულმა ცვლილებებმა შეცვალა შეკრება მანიფესტაციები ჩატარების წესები და მარეგულირებელი ჩარჩო, რომელიც შეკრების მონაწილეთა/ორგანიზატორთა უფლებამოსილებებს, შეკრების ჩატარებასთან დაკავშირებულ შინაარსობრივ აკრძალვებს, მის საფუძველზე გათვალისწინებულ ადმინისტრაციული პასუხიმგებლობის ზრდასა და სისხლისსამართლებრივი პასუხიმგებლობის შემოღებას ითვალისწინებდა.
საქართველოს სახალხო დამცველის 2024 წლის საპარლამენტო ანგარიშში აღნიშნულია, რომ საანგარიშო პერიოდში განხორციელებული საკანონდებლო ცვლილებები, რომელთა მიღებამაც მნიშვნელოვნად შეასუსტა [გამოხატვისა და შეკრების] უფლების დაცვის ეროვნული სტანდარტი[1] უნდა გაუქმდეს.[2]
რაც შეეხება 2025 წელს განხორციელებულ საკანონმდებლო ცვლილებებს, სახალხო დამცველმა ორჯერ მიმართა ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისს (OSCE/ODIHR) და დაჩქარებული დასკვნის მომზადება მოითხოვა.[3] ეუთო/ოდირის მიერ მომზადებული დასკვნები ძალზედ კრიტიკულია და საკანონმდებლო ცვლილებების გაუქმების რეკომენდაციას გასცემს.
აგრეთვე, სახალხო დამცველმა ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეებზე თბილისის საქალაქო[4] და სააპელაციო[5] სასამართლოში სასამართლოს მეგობრის (Amicus Curiae) მოსაზრებები წარადგინა, რომლებიც სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვის გამო შეკრების მონაწილეთა ადმინისტრაციული სანქცირებასა და შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების გარკვეულ წესების დარღვევას და მათთან დაკავშირებულ საერთაშორისო სტანდარტების მიმოხილვას შეეხებოდა.
სახალხო დამცველის შეფასებით, კონკრეტული საკანონმდებლო რეგულაციები და მათი პრაქტიკაში გამოყენება შეუსაბამოა საქართველოს კონსტიტუციისა და ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციით დაწესებულ სტანდარტებთან.
საქართველოს სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვის უპირობო ბლანკეტური აკრძალვა, ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას. სხვადასხვა საშუალებით სახის დაფარვა, როგორც გამომხატველობითი ფუნქცია, დაცულია შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებით გათვალისწინებული საერთაშორისო სტანდარტებით. კანონმდებლობით გათვალისწინებული ბლანკეტური აკრძალვა ზღუდავს შეკრების შინაარსისა და ფორმის არჩევის თავისუფლებას, რომელიც შეკრების თავისუფლების სრულყოფილი რეალიზების განუყოფელი ნაწილია.
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი კრძალავს იმგვარ შეკრებაში ან მანიფესტაციაში მონაწილეობის მიღებას, რომელიც საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნით შეწყდა. სადავო ნორმა პრობლემურია, რადგან მოიცავს შეკრების შეწყვეტის ისეთ საფუძვლებს, რომელიც თავის მხრივ, მშვიდობიანი შეკრების დროს არ უნდა ქმნიდეს შეკრების შეწყვეტის ფორმალურ საფუძველს. აღნიშნული რეგლამენტაცია ფართოა და მისი ფორმულირება არ გამორიცხავს ისეთ შემთხვევებს, რომელიც არ უნდა ექვემდებარებოდეს მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობის შეწყვეტისა და შემდგომში მასში მონაწილეობის გაგრძელების უფლების შეზღუდვას.
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტი ითვალისწინებს დროებით კონსტრუქციების მოთხოვნის აკრძალვას, თუ ამ კონსტრუქციის მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს, ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას, აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას, მისი მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება ან/და მისი მოწყობა შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას არ უკავშირდება. სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ დროებითი კონსტრუქციის განთავსება შეკრება მანიფესტაციის კონკრეტულ ფორმას და მისი განხორციელების აუცილებელ საშუალებას წარმოადგენს და ის დაცულია, როგორც კონსტიტუციით ისე საერთაშირისო სამართლის მოთხოვნებით. სადავო ნორმა დროებითი კონსტრუქციის მოწყობის აკრძალვისათვის ითვალისწინებს სხვადასხვა საფუძვლებს, რომელიც ეწინააღმდეგება კონსტიტუციით დაწესებულ შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვის სტანდარტს. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ დროებითი კონსტრუქციის მოწყობის აკრძალვა და მისი აკრძალვისათვის დაწესებული საფუძვლები არის ძალზედ ფართო და განუსაზღვრელი, რაც უფლების თვითნებური შეზღუდვისა და მისი არასწორი ინტერპრეტაციის საფრთხეებს ქმნის.
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის, აგრეთვე, კანონის მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, დაუშვებელია ტრანსპორტის ან ხალხის სავალი ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვა, თუ ამას არ მოითხოვს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა რაოდენობა. სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმები ბუნდოვანია და მათი სადავო ნორმატიული შინაარსი ვერ აკმაყოფილებს კანონის განჭვრეტადობის მოთხოვნებს და ეწინააღმდეგება კონსტიტუციით გარანტირებულ შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებას.
შესაბამისად, „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „ე“, „ვ“, „ზ“ ქვეპუნქტები და მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტი ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტსა და 21-ე მუხლის პირველი პუნქტს.
გასათვალისწინებელია, ისიც, რომ შეკრებისა და მანიფესტაციის ჩატარების წესებთან დაკავშირებული შინაარსობრივი აკრძალვების და მათ მიერ უფლების შეზღუდვის ინტენსივობას ზრდის დაწესებული პასუხიმგებლობის ფორმები, რაც თავის მხრივ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მოთხოვნებს.
საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილებით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის უალტერნატივო და ყველაზე ინტენსიური ფორმის - ადმინისტრაციული პატიმრობის დაწესება, აგრეთვე, საგამონაკლისო წერით განსაზღვრული ჯარიმის ოდენობა არაკონსტიტუციურია და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით განსაზღვრულ სასჯელის პროპორციულობის მოთხოვნებს, რასაც „მსუსხავი ეფექტი“ აქვს და არათანაზომიერად ზღუდავს შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებას.
ასევე, სახალხო დამცველი პრობლემურად მიიჩნევს, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-5 ნაწილის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქციას. მიუხედავად იმისა, რომ სადავო ნორმა ფორმალურად ძალადაკარგულია, მას აქვს განგრძობადი ეფექტი და გამოყენებადია პრაქტიკაში, რაც მას კონსტიტუციით დაცული უფლებათა დარღვევის რესურს ანიჭებს. კერძოდ, სადავო ნორმით განსაზღვრული პასუხიმგებლობის შემადგენლობა და სანქციის ინტენსიურობა ეწინააღმდეგება სასჯელის პროპორციულობის, შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების მოთხოვნებს.
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-4 ნაწილებით დაწესებული სისხლისსამართლებრივი პასუხიმგებლობა, რომელიც ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ქმედების განმეორებით ჩადენისათვის შეკრების მონაწილის, მათ შორის არასრულწლოვანისა და ორგანიზატორის მიმართ დაწესებული თავისუფლების აღკვეთა არაკონსტიტუციურია. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ კონკრეტული ქმედებებისათვის, რომელიც მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების რეალიზაციის გამომხატველობით ფორმას წარმოადგენს სისხლისსამართლებრივი პასუხიმგებლობის დაწესება არ შეესაბამება საერთაშორისო სტანდარტებს. აგრეთვე, სადავო ნორმები ვერ აკმაყოფილებს პასუხიმგებლობის დამდგენ ნორმათა მიმართ დაყენებულ განსაზღვრულობისა და განჭვრეტადობის კონსტიტუციურ სტანდარტს და ზღუდავს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას, სანქციის ინტენსიურობა კი ეწინააღმდეგება სასჯელის პროპორციულობის პრინციპს.
აგრეთვე, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილებით გათვალსწინებული უალტერნატივო ადმინისტრაციული პატიმრობა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის პირველი, მე-2, მე-3 და მე-4 ნაწილებით გათვალისწინებული თავისუფლების აღკვეთა ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებულ თავისუფლების უფლებას.
გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლება
საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ხოლო, 21-ე მუხლის პირველი პუნქტი განამტკიცებს წინასწარი ნებართვის გარეშე საჯაროდ და უიარაღოდ შეკრების უფლებას, გარდა იმ პირებისა, რომლებიც არიან თავდაცვის ძალების ან სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვაზე პასუხისმგებელი ორგანოს შემადგენლობაში.
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ არაერთხელ გაუსვა ხაზი, დემოკრატიულ საზოგადოებაში გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების მნიშვნელობას: „გამოხატვის თავისუფლების უფლება დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტურ და ფუნქციურ ელემენტს წარმოადგენს, ის საზოგადოების განვითარების, ადამიანის უფლებების უზრუნველყოფისათვის აუცილებელ საფუძველს ქმნის. როგორც გამოხატვის ერთ-ერთი ფორმა, შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლება თავისუფალი და დემოკრატიული საზოგადოების, მისი თითოეული წევრის ინტერესებისა და მისწრაფებების რეალიზებას უწყობს ხელს. საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვანი საკითხების განხილვის მიზნით შეკრების (მანიფესტაციის) შესაძლებლობა დემოკრატიული მმართველობის განუყოფელი ნაწილია. ამ უფლებით თანაბარი და სრულფასოვანი სარგებლობის შესაძლებლობა საზოგადოების ღიაობის და დემოკრატიულობის ხარისხს განსაზღვრავს. ამასთან ერთად, შეკრების და მანიფესტაციის უფლება არ არის აბსოლუტური ხასიათის. ამ უფლების, ისევე როგორც გამოხატვის თავისუფლების სხვა ფორმების, შეზღუდვა დასაშვებია კონსტიტუციით გათვალისწინებული ლეგიტიმური საფუძვლის არსებობის, სხვა კონსტიტუციური უფლებებისა და პრინციპების უზრუნველყოფის მიზნით.“[6]
განსახილველ შემთხვევაში, გამომდინარე იქედან, რომ სადავო ნორმებით იზღუდება კონკრეტულ პირთა უფლება, შეკრების გზით გამოხატონ საკუთარი აზრი, სადავო ნორმებს თანაბარი მიმართება გააჩნია კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველ პუნქტთან და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტთან.
საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნული უფლებების ურთიერთმიმართებასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ:[7] „საქართველოს კონსტიტუციის 24-ე მუხლი გამოხატვის თავისუფლების სხვადასხვა ასპექტებს შეიცავს. აღნიშნული მუხლის პირველი პუნქტით დაცულია აზრის და ინფორმაციის გავრცელების უფლება „ზეპირად, წერილობით ან სხვაგვარი საშუალებით“, ის გამოხატვის თავისუფლების, აზრის გავრცელების შესაძლებლობის გარანტიებს შეიცავს. ამ მუხლით დაცულია ადამიანის შეხედულებები, მისი რწმენა, ინფორმაცია, ასევე ის საშუალებები, რომლებიც მათი გამოთქმისა და გავრცელებისათვის არის შერჩეული, მათ შორის არის პრესა, ტელევიზია, ინფორმაციის და აზრის გავრცელების სხვა საშუალებები. შეკრების (მანიფესტაციის) უფლება კონსტიტუციის 24-ე მუხლით დაცულ სფეროს იმდენად უკავშირდება, რამდენადაც ის აზრის გავრცელების ერთ-ერთ საშუალებას წარმოადგენს. ადამიანთა თავყრილობას (მსვლელობას), რომელიც მოკლებულია იდეას, არ ემსახურება აზრის, ინფორმაციის გაზიარებას ან გავრცელებას არაფერი აქვს საერთო კონსტიტუციით დაცულ შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლებასთან. შეკრებას (მანიფესტაციას) კონსტიტუციურ უფლებად მისი მიზანი და შინაარსი აქცევს, ეს განაპირობებს ბუნებრივ და არსებით კავშირს კონსტიტუციის 24-ე და 25-ე მუხლებს შორის. ამ მხრივ კონსტიტუციის 25-ე მუხლი, რომელიც ადამიანთა ჯგუფის მიერ აზრის გამოხატვის კოლექტიურ შესაძლებლობას იცავს, კონსტიტუციის 24-ე მუხლის გაგრძელებას წარმოადგენს. ამრიგად, საკანონმდებლო ნორმას, რომელიც შეკრების ან/და მანიფესტაციის ჩატარების ფორმით აზრის გამოხატვის შესაძლებლობას, შეკრების (მანიფესტაციის) ადგილს, მის შინაარსს ან ფორმას უკავშირდება, კონსტიტუციის 24-ე და 25-ე მუხლებთან თანაბარი მიმართება შეიძლება ჰქონდეს.“[8]
ამრიგად, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, შეკრების უფლება ინსტრუმენტულ უფლებას წარმოადგენს აზრისა და გამოხატვის რეალიზებისთვის. „შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლებას, როგორც გამოხატვის სპეციალურ ფორმას, ორი თანაბრად მნიშვნელოვანი უფლებისაგან განუყოფელი ასპექტი გააჩნია: შეკრება და მანიფესტაცია, როგორც აზრის გამოხატვის ფორმა (უფლების ფორმალური მხარე) და კონკრეტული აზრი, რომელსაც შეკრება ან მანიფესტაცია ემსახურება. ეს არის ინსტრუმენტული უფლება, რომელიც ამ უფლებით მოსარგებლე პირს (მისი პოლიტიკური, სოციალური, არტისტული, რელიგიური და ა.შ.) გრძნობებისა და შეხედულებების გამოხატვის შესაძლებლობას აძლევს. შეკრება და მანიფესტაცია შეიძლება იყოს პოლიტიკური საქმიანობის განუყოფელი ელემენტი, ემსახურებოდეს აზრის გამოხატვას, ინფორმაციის მიღებასა და გავრცელებას და ა.შ. სწორედ ამ შინაარსით არის კონსტიტუციის 25-ე მუხლით დაცული უფლება ინსტრუმენტული და ასეთ შემთხვევაში შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლების შეზღუდვის საფუძვლები შეიძლება იყოს იდენტური იმ უფლების შეზღუდვის საფუძვლებისა, რომლის რეალიზებასაც ის ემსახურება.“[9]
საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცულია ისეთი შეკრება ან მანიფესტაცია, რომელიც მიმართულია გარკვეული აზრის დაფიქსირების, სოლიდარობის, პროტესტის, მოთხოვნისა თუ დამოკიდებულების გამოხატვისაკენ. სწორედ შეკრების უფლება ანიჭებს ადამიანებს შესაძლებლობას, გაერთიანდნენ გარკვეული საკითხების ირგვლივ, დააფიქსირონ საზოგადოებრივი აზრი, გამოხატონ საკუთარი პრეტენზიები ანდა პროტესტის მეშვეობით გავლენა მოახდინონ პოლიტიკურ პროცესებზე. ამასთანავე, შეკრების უფლებას კრიტიკული მნიშვნელობა აქვს, მათ შორის, იმ იდეების და მიზნების წარმოჩენის და საჯარო დისკუსიის საგნად ქცევისთვის, რომელიც ხშირად არაპოპულარულია პირთა გარკვეული ჯგუფებისათვის ან სულაც უმცირესობის იდეებსა და მიზნებს წარმოადგენს. ამდენად, ვინაიდან შეკრებისა და მანიფესტაციის თავისუფლებას სასიცოცხლო დატვირთვა აქვს აქტიური სამოქალაქო საზოგადოების ფორმირებისა და ეფექტიანი დემოკრატიული მმართველობის ჩამოყალიბებისათვის, სახელმწიფოს მხრიდან ამ უფლების უგულებელყოფა, მისი გაუმართლებელი შეზღუდვა, დაუშვებელია.[10]
შეკრების უფლების სათანადო გარანტირების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ხაზს უსვამს ის გარემოება, რომ საკუთარ, ავტონომიურ შინაარსთან ერთად, მას ინსტრუმენტული ხასიათიც გააჩნია. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ გაუსვამს ხაზი შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებების მჭიდრო ურთიერთკავშირის შესახებ. შეკრება და მანიფესტაცია გამოხატვის ერთ-ერთ უმთავრეს ფორმას წარმოადგენს. ეს ორი კონსტიტუციური უფლება კი, ერთობლივად, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სხვა კონსტიტუციური უფლებების ეფექტიანი რეალიზებისათვის.[11]
აღსანიშნავია ისიც, რომ შეკრების კონსტიტუციურ უფლებას გააჩნია, როგორც პოზიტიური, ისე ნეგატიური ასპექტები, რაც სახელმწიფოსაგან მოითხოვს არა მხოლოდ უფლებაში გაუმართლებელი ჩარევისაგან თავის შეკავებას, არამედ კონკრეტული პოზიტიური ნაბიჯების გადადგმას, რათა შესაძლებელი იყოს შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლებით, ეფექტიანად სარგებლობა და მიღწეულ იქნეს შეკრების მონაწილეთა თუ მის მიღმა მყოფ პირთა ინტერესების მაქსიმალური გარანტირება.
აღსანიშნავია, რომ შეკრების თავისუფლების დაცვის კონტექსტში, პოზიტიური ვალდებულებების სათანადოდ შესრულების განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა სახელმწიფოს სწორედ მაშინ ეკისრება, როდესაც შეკრება საზოგადოების ფართო მასებში არაპოპულარული იდეების გაჟღერებას ემსახურება ან როდესაც იგი წარმოადგენს პროტესტს, ხელისუფლების რომელიმე გადაწყვეტილების თუ მართვის პოლიტიკის მიმართ.[12]
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განცხადებით,კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, შეზღუდვად შესაძლოა ჩაითვალოს, არა მხოლოდ შინაარსობრივი, არამედ, მათ შორის, სახელმწიფოს მიერ შეკრების დროსთან, ადგილთან და ფორმასთან დაკავშირებით მიღებული რეგულაციები, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც შეკრების ამ მახასიათებლებს მნიშვნელოვანი დატვირთვა აქვს შეკრების უფლების ეფექტიანი რეალიზებისათვის.[13] სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, მოსარჩელე მხარე სწორედ მსგავსი ტიპის აკრძალვათა კონსტიტუციურობის შესახებ იმსჯელებს.
სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვა
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებს იმ ქმედებათა ჩამონათვალს, რომელთა განხორციელებაც შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ. მათ შორის „ა2“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული რეგლამენტაცია, რომლიც მიხედვითაც აკრძალულია „სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვა“.
აღსანიშნავია, რომ შეკრება მანიფესტაციის დროს სახის ნიღბით ან ნებისმიერი საშუალებით დაფარვის შესახებ აკრძალვის რეგლამენტაცია „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონს 2024 წლის 13 დეკემბერს შეტანილი საკანონმდებლო ცვლილებებით დაემატა.[14]
საქართველოს სახალხო დამცველის 2024 წლის საპარლამენტო ანგარიშში, უარყოფითად არის შეფასებული 2024 წელს განხორცილებული საკანონდებლო ცვლილებები, მათ შორის სახის ნიღბით ან სხვა საშუალებებით დაფარვაც, რამაც შეკრების თავისუფლების დაცვის მდგომარეობაზე უარყოფითად იმოქმედა.[15]
სახალხოს დამცველის შეფასებით, საანგარიშო პერიოდში მიღებულმა არაერთმა საკანონმდებლო ცვლილებამ მნიშვნელოვნად შეასუსტა უფლების დაცვის ეროვნული სტანდარტი. ამ თვალსაზრისით, აღსანიშნავია „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში ასახული ცვლილება, რომლითაც დემონსტრანტებისთვის სახის ნიღბით ან სხვაგვარი საშუალებით დაფარვის უპირობო აკრძალვა დაწესდა. და რამაც მომეტებულად შეზღუდა შეკრების ფორმის არჩევის უფლება. საგულისხმოა, რომ შეკრების მონაწილეების მხრიდან ნიღბის გამოყენებას, შესაძლოა, ჰქონდეს გამომხატველობითი ფუნქცია, ან სრულიად მშვიდობიან მომიტინგეს სურდეს პროტესტის ანონიმურად გამოხატვა.
ასეთი შესაძლებლობის უპირობოდ ჩამორთმევა დაუშვებელია, თუ ნიღბის ტარება მიზნად არ ისახავს იმ ადამიანის ვინაობის დაფარვას, რომლის ქმედებებიც უკანონოა და ქმნის დაკავების შესაძლო საფუძველს.[16] საყურადღებოა, რომ მოქმედი მოწესრიგება აგრეთვე გამორიცხავს ნიღბის ტარებას სამედიცინო მიზნებით, რაც დამატებით მოწმობს შეზღუდვის არაპროპორციულ ხასიათს. ასეთი ბლანკეტური აკრძალვა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალსაც ეწინააღმდეგება.[17]
2025 წლის 6 თებერვალს განხორციელებული ცვლილებების შემდგომ,[18] კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტს „ა2“ქვეპუნქტი, წარმოადგენს დამატებით საფუძველს, რათა „მასობრივი დარღვევების“ შემთხვევაში, შინაგან საქმეთა სამინისტრომ მოითხოვოს შეკრების დაუყოვნებელი შეწყვეტა.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, სახალხო დამცველის საპარლამენტო ანგარიში მიუთითებს, რომ აკრძალვის მასობრივი დარღვევა შეკრების შეწყვეტის ფორმალურ საფუძველს ქმნის[19] იმის მიუხედავად, თუ რამდენად არის დაკავშირებული სახის დაფარვა ძალადობრივი ქმედებების ჩადენასთან. ეს ეწინააღმდეგება უფლების დაცვის მყარ გარანტიებს, რომელთა თანახმადაც შეკრება მხოლოდ საგამონაკლისო შემთხვევაში შეიძლება დაიშალოს, როდესაც ის სრულად ძალადობრივად[20] იქცევა ან უკანონო ქმედებებით, ერთიანობაში, არათანაბრად და განგრძობითად აზიანებს რაიმე შემხვედრ ლეგიტიმურ ინტერესს.[21]
ზემოთ აღნიშნული შეფასებიდან გამომდინარე სახალხო დამცველის 2024 წლის საპარლამენტო ანგარიშში გაცემულია რეკომენდაცია, რომ გაუქმდეს დემონსტრანტებისთვის სახის ნიღბით ან სხვაგვარი საშუალებით დაფარვის უპირობო აკრძალვა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში.[22]
აგრეთვე, ეუთო/ოდირის რეკომენდაცია იყო, რომ სრულიად გადაიხედოს სახის ნიღბით, ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვის სრული აკრძალვა.[23]
სადავო ნორმა, გარდა იმისა, რომ საჭიროების შემთხვევაშიც კი, მშვიდობიანი შეკრების დროს ნებისმიერ სახის ნიღბის, მათ შორის სამედიცინო ნიღბის გამოყენების შესაძლებლობას გამორიცხავს, აგრეთვე, ვრცელდება „ნებისმიერი სხვა საშუალებაზეც“, რაც თავის, მხრივ ძალზედ ფართო ტერმინია. ნებისმიერი სხვა საშუალება შესაძლოა იყოს რელიგიური ნიშნის გამომხატველი ატრიბუტიკა, რომელიც კონკრეტულ შემთხვევაში პიროვნების განუყოფელი ნაწილია ან ყოველდღიური მოხმარების ნივთები (კაშნე/შარფი), რომელიც გარკვეულწილად შესაძლოა ფარავდეს სახესაც. აგრეთვე, აკრძალვის ბუნება არ აკონკრეტებს იმასაც თუ როგორი ტიპის „დაფარვა“ იკრძალება, მაგალითად სახის სრული თუ ნაწილობრივი დაფარვა. შესაბამისად, იგულისხმება რომ სადავო ნორმა კრძალავს ნებისმიერი საშუალებით, ნებისმიერი ფორმითა თუ ინტენსივობით სახის დაფარვას.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტის დარღვევისთვის ადმინისტრაციული სახდელები, ხოლო შემდგომში სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობაა დაწესებული. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741-ე მუხლის მე-10 ნაწილის თანახმად, აღნიშნული აკრძალვის დარღვევისთვის გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პატიმრობა 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია - ადმინისტრაციული პატიმრობა 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.
საგულისხმოა, რომ დასახელებული აკრძალვის დარღვევაზე პასუხისმგებლობა პერიოდულად მკაცრდებოდა.. თავდაპირველად, შეკრების მონაწილის მიერ სახის დაფარვისთვის, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741-ე მუხლით გათვალისწინებული იყო ჯარიმა 2 000 ლარის ოდენობით. მოგვიანებით, ამ სამართალდარღვევისთვის დადგენილ ჯარიმას დაემატა 7 დღემდე ადმინისტრაციული პატიმრობის, როგორც ალტერნატიული სახდელის გამოყენების შესაძლებლობა, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით. ნორმის დღეს მოქმედი რედაქცია კი, 2025 წლის 16 ოქტომბრის საკანონმდებლო ცვლილებით ამოქმედდა. ამავე თარიღში, ცვლილება შევიდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსშიც და სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა (თავისუფლების აღკვეთა) დაწესდა, მათ შორის, განსახილველი სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ქმედების განხორციელებაზე.
შესაბამისად, ცხადია, რომ აღნიშნული მკაცრი პასუხიმგებლობის ფორმა არსებითად ზრდის კონსტიტუციური უფლებაში ჩარევის ინტენსივობას და მის შეზღუდვას მეტად გაუმართლებელს ხდის.
სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, საქართველოს სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული „სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვის“ ბლანკეტური აკრძალვა ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტით გარანტირებულ გამოხატვის თავისუფლებასა და 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით გამტკიცებულ შეკრების თავისუფლებას.
ნიღაბი/სახის სხვა საშუალებით დაფარვა, როგორც გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების ერთ-ერთი ფორმა
მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს, რომ ნიღბების ტარებისა თუ სხვა საშუალებით სახის დაფარვის შესაძლებლობა გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების რეალიზაციის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს და თავად უფლების შემადგენელი ნაწილია.
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, შეკრების უფლება მოიცავს შეკრების შინაარსის, დროის, ადგილისა და ფორმის არჩევის თავისუფლებას იმ ფარგლებში, რომლებსაც საქართველოს კონსტიტუცია განსაზღვრავს.[24]
შეკრების უფლება მრავალი ფორმით შეიძლება განხორციელდეს, იქნება ეს დემონსტრაცია, ქუჩაში ბანერებით მსვლელობა, გარკვეულ ადგილას სტატიკურად, მდუმარედ დგომა, ხმის გამაძლიერებელი მოწყობილობებით აზრის დაფიქსირება, გარკვეული შენობების მიმდებარე ტერიტორიის პიკეტირება და ა.შ. იმისათვის, რათა შეკრების მიზანი იქნეს მიღწეული, შეკრების მონაწილეებისათვის ხშირად მნიშვნელოვანია, რომ მათი პროტესტი თუ სოლიდარული ჟესტი შეკრების ადრესატამდე მაქსიმალურად ეფექტიანად იქნეს მიტანილი. სწორედ ამიტომ, შეკრების გავლენაუნარიანობისთვის, როგორც წესი, შეკრების კონკრეტულ ადგილს, დროსა და ფორმას განსაკუთრებული დატვირთვა ენიჭება და ამ რეკვიზიტების გარანტირების გარეშე, შეკრების უფლება ილუზორულ ხასიათს იძენს.[25]
შეკრების თავისუფლების მარეგულირებელი სტანდარტებით, უფლების სუბიექტს მინიჭებული აქვს, მათ შორის, შეკრების შინაარსისა და ფორმის არჩევის საშუალება, რაც შესაძლებელს ხდის, შეკრების მიმდინარეობისას, კონკრეტული აზრის გამოხატვას როგორც ვერბალური, ისე არავერბალური კომუნიკაციის სხვადასხვა ფორმით.[26] ამ თვალსაზრისით, ხაზი უნდა გაესვას, რომ შეკრების კონსტიტუციურ უფლებად ცნობას მისი შინაარსი და მიზანი განაპირობებს.[27] სწორედ აღნიშნული წარმოშობს ბუნებრივ და არსებით კავშირს შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებას შორის და მიუხედავად იმისა, რომ შეკრების თავისუფლებას ავტონომიური შინაარსი გააჩნია, მას გამოხატვის თავისუფლების გაგრძელებად აქცევს.[28]
ამგვარად, უფლებრივი დაცვის გარანტიები ვრცელდება შეკრების მონაწილეების მიერ გამოყენებულ გამომხატველობით საშუალებებზე, რომელთა შორის, შესაძლოა, იყოს ტანისამოსი,[29] აგრეთვე სახის ნიღბები,[30] ბალაკლავები[31] და სხვაგვარი აქსესუარები.[32]
საგულისხმოა, რომ შეკრების მონაწილეების მიერ სხვადასხვა საშუალებით სახის დაფარვა, როცა მას გამომხატველობითი ფუნქცია გააჩნია, დაცულია შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებით. აღნიშნულს მოწმობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს, გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის,[33] აგრეთვე ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისისა (OSCE/ODIHR) და ვენეციის კომისიის [34]მიერ გაკეთებული განმარტებები. მართლაც, სახის დაფარვის საშუალებები, შესაძლოა, შეკრების მონაწილეების სათქმელს მათზე ასახული წარწერებისა თუ გამოსახულების ან მათი სხვაგვარი მახასიათებლების მეშვეობით აჟღერებდეს. მეორე მხრივ, ცალკეულ შემთხვევებში, ეროვნული თუ ადგილობრივი კონტექსტის გათვალისწინებით, უშუალოდ სახის ნაწილობრივ ან სრულად შენიღბვა შეიძლება გაუტოლდეს პროტესტისა და უკმაყოფილების გამომხატველ ქმედებას.[35]
საერთაშორისო სტანდარტები პირდაპირ მიუთითებს შეკრება მანიფესტაციების დროს ნიღბების ტარების აკრძალვის გაუმართლებლობაზე, რადგან აღნიშნული გამოხატვისა და შეკრების უფლების რეალიზების კონკრეტულ ფორმას წარმოდგენს. „დაუშვებელია სრული, ან რუტინული შეზღუდვების დაწესება სახის ნიღბით ან სხვა საშუალებით დაფარვასთან დაკავშირებით.”[36] შეკრებების დროს ნიღბებისა და სახის დაფარვის სხვა საშუალებების გამოყენება ექსპრესიული მიზნით კომუნიკაციის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს და სიტყვისა და შეკრების თავისუფლების უფლებით არის გარანტირებული.[37]
მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს, რომ მოსარჩელე მხარე სადავო ნორმით გათვალისწინებულ საკითხს მხოლოდ მშვიდობიანი შეკრების ფარგლებსა და დაცულ სფეროში განიხილავს.
ტერმინი „მშვიდობიანი“ იმგვარად უნდა განიმარტოს, რომ მოიცვას ქმედებები, რომლებიც, შესაძლოა, ვინმეს აღიზიანებდეს ან შეურაცხყოფდეს, აგრეთვე დროებით აფერხებდეს ან ხელს უშლიდეს მესამე პირთა აქტივობებს.[38] როგორც წესი, ყოველთვის მოქმედებს შეკრების მშვიდობიანი ხასიათის პრეზუმპცია, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სახეზეა აშკარა და ხილული მტკიცებულება, რომ ორგანიზატორები ან მონაწილეები ძალადობის მყისიერ გამოყენებას ან ძალადობისკენ მოწოდებას აპირებენ.[39] გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის განმარტებით, „ძალადობა“ გულისხმობს შეკრების მონაწილეთა მხრიდან ფიზიკური ძალის გამოყენებას, რომლის შედეგადაც, მოსალოდნელია გარდაცვალება, ჯანმრთელობის[40] ან საკუთრების სერიოზული დაზიანება.[41]
ამდენად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ შეკრება ან მისი მონაწილეების ქცევა ეწინააღმდეგება კანონმდებლობის ფორმალურ მოთხოვნებს, თუმცა არის სრულიად არაძალადობრივი, ის მაინც შეიძლება ჩაითვალოს მშვიდობიანად.[42] მაგალითად, შეკრების მონაწილის მიერ სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვა, როდესაც მისი ქცევა არაძალადობრივია და მიზნად არ ისახავს კანონსაწინააღმდეგო ქმედებების ჩადენას, უფლებრივი სტანდარტის შესაბამისად, სრულად აკმაყოფილებს „მშვიდობიანობის“ კრიტერიუმს.[43]
თავის მხრივ, შეკრების მშვიდობიანი ხასიათი წარმოშობს სახელმწიფოს ვალდებულებას, ხელი შეუწყოს მის გამართვას. ამისთვის, პირველ რიგში, საჭიროა, ხელისუფლების წარმომადგენლებმა ხელი არ შეუშალონ შეკრების ორგანიზებასა და ჩატარებას, მოქალაქეთა მიერ საკუთარი შეხედულებების საჯაროდ გამოხატვას (ნეგატიური ვალდებულება).[44] შესაბამისად, დაუძლეველი მიზეზის არარსებობის პირობებში, დაუშვებელია მშვიდობიანი შეკრების შეზღუდვა, აკრძალვა ან შეწყვეტა, აგრეთვე ლეგიტიმური საფუძვლის გარეშე, ასეთი შეკრების მონაწილეთა თუ ორგანიზატორთა სანქცირება.[45]
უფლების შეზღუდვის იდენტიფიცირება
შეკრების უფლება არ არის აბსოლუტური ხასიათის. უფლების დაცვის ქვეშ მოაზრების პარალელურად, კონკრეტული შეკრება, გარკვეულ შემთხვევებში, სხვადასხვა მიზეზებიდან გამომდინარე, შესაძლოა, წინააღმდეგობაში მოვიდეს სხვა, მათ შორის, კონსტიტუციური მნიშვნელობის ლეგიტიმურ ინტერესებთან და კონკურენტული ინტერესების დაბალანსების საფუძველზე, დაექვემდებაროს შეზღუდვას.[46]
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტიც, რომელიც ადგენს შეკრებებისა და მანიფესტაციების რეგულირების ზოგად სახელმძღვანელო წესს და გათვალისწინებული უნდა იქნეს სადავო ნორმის გამოყენებისას, განსაზღვრავს, რომ შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლება შესაძლოა შეიზღუდოს, თუმცა შეზღუდვა უნდა იყოს:
ა) საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-5 პუნქტით დაცული სიკეთეების მიღწევისაკენ მიმართული; ბ) კანონით გათვალისწინებული; გ) დემოკრატიული საზოგადოებისათვის აუცილებელი; დ) არადისკრიმინაციული; ე) პროპორციულად შემზღუდველი; ვ) ისეთი, რომ შეზღუდვით დაცული სიკეთე აღემატებოდეს შეზღუდვით მიყენებულ ზიანს.
როგორც აღინიშნა, სადავო ნორმით განსაზღვრული ბლანკეტური აკრძალვა მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებით სარგებლობის ფარგლებში კრძალავს ნებისმიერი ფორმით სახის დაფარვასა და ნიღბის ტარებას, ყოველგვარი გამონაკლის დაწესების გარეშე. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმით ხდება კონსტიტუციით გარანტირებულ გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებაში ინტენსიური ჩარევა, რომელიც გაუმართლებლად ზღუდავს კონსტიტუციური უფლებით სარგებლობის შესაძლებლობას. შესაბამისად, საჭიროა შეფასდეს შეზღუდვის ფარგლები და ინტენსივობა.
თანაზომიერების შეფასება
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკით, კონსტიტუციური უფლების შეზღუდვა ფასდება თანაზომიერების პრინციპის გამოყენებით, რომლის მოთხოვნაა, რომ უფლების მზღუდავი საკანონმდებლო რეგულირება უნდა წარმოადგენდეს ღირებული საჯარო (ლეგიტიმური) მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. ამავე დროს, უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე.[47]
ამდენად, თანაზომიერების პრინციპის დაცვის გარეშე, დაუშვებელია, შეკრების უფლებით დაცული ნებისმიერი ტიპის შეკრებისა თუ მანიფესტაციის შეზღუდვა, რაოდენ მწვავე კონფლიქტშიც არ უნდა მოდიოდეს იგი სხვა ღირებულ ლეგიტიმურ ინტერესებთან.[48]
ამავდროულად, შეკრების ხასიათიდან, ფორმიდან და მნიშვნელობიდან გამომდინარე, შესაძლოა, განსხვავებული იყოს მისი კონსტიტუციური დაცვის ხარისხი და, შესაბამისად, სახელმწიფოს შეფასების ზღვარი, შეკრების უფლების შეზღუდვების დაწესებასთან მიმართებით. შეკრების ხასიათი და მის მიმართ დაწესებული შეზღუდვის ტიპი მნიშვნელოვნად განაპირობებს აგრეთვე შეზღუდვის კონსტიტუციურობის შეფასების ტესტის სიმკაცრეს.[49]
ლეგიტიმური მიზანი
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად, იმისათვის, რათა გასაჩივრებული საკანონმდებლო ღონისძიება შეესაბამებოდეს თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნებს, პირველ რიგში აუცილებელია, იგი ემსახურებოდეს ღირებული საჯარო ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას.[50]
შესაბამისად, მნიშვნელოვანია იდენტიფიცირდეს, თუ რა ლეგიტიმური მიზანი ჰქონდა კანონმდებელს „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აკრძალვის შემოღებისას.
უნდა აღნიშნოს, რომ საკანონმდებლო ცვლილებების ინიცირებული ვარიანტი, საწყის ეტაპზე არ ითვალისწინებდა სახის დაფარვასთან დაკავშირებულ რეგულაციას[51] და მოიცავდა მხოლოდ ცეცხლსასროლი იარაღის, ფეთქებადი, ადვილაალებადი, რადიოაქტიური ნივთიერების, ცივი იარაღის ან პიროტექნიკური ნაწარმის გამოყენების დაუშვებლობას. შესაბამისად, საკანონმდებლო ცვლილებების განმარტებითი ბარათიც მხოლოდ ამ უკანასკნელი რეგლამენტაციის დაწესების საჭიროებასა და მათი აკრძალვის მიზეზებს მოიცავს და არ საუბრობს თუ რატომ იყო საჭირო „ა2“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული რეგულაციის მიღება.[52] კონკრეტული ცვლილება საკანონმდებლო პაკეტში პირველი მოსმენისას აისახა.
შესაბამისად, განმარტებითი ბარათი არ ითვალისწინებს არგუმენტაციას იმასთან დაკავშირებით, თუ რა მიზნით მოხდა კონკრეტული რეგულაციის დაწესება, მაგრამ საკანონდებლო პაკეტის პირველი მოსმენისას რეგულაციის დაწესების მოტივაციად დასახელდა შემდეგი: „მოგეხსენებათ, როდესაც მოქალაქე მიდის აქციაზე, იმისთვის, რომ მან გამოხატოს პროტესტი, მისი ინტერესიც უნდა იყოს, რომ ის მან ღიად და საჯაროდ გამოხატოს და როდესაც ხდება მასობრივად მითუმეტეს სახის დაფარვა, ამ შემთხვევაში, პოტენციალი იმისა, რომ ძალადობრივი, აგრესიული მიზნები გააჩნდეს ასეთ ადამიანს ან ადამიანთა ჯგუფს, ამის რისკები მნიშვნელოვნად იზრდება.“
პირველ რიგში, უნდა აღინიშნოს, რომ მშვიდობიანი შეკრების დროს ნიღბითა თუ სხვა საშუალებით სახის დაფარვა, შეკრების თავისუფლების ერთ-ერთ გამომხატველობით ფორმას წარმოადგენს. ინდივიდის უფლება ანონიმურად გამოხატოს პროტესტი დაცულია საერთაშორისო სტანდარტებით.
მეორე საკითხი პოტენციური ძალადობისა თუ საფრთხის აღკვეთას შეეხება. აღსანიშნავია, რომ ნიღბის ან დაფარვის სხვა საშუალებების გამოყენება მშვიდობიანი შეკრების დროს არ უნდა იკრძალებოდეს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც არსებობს გარდაუვალი საფრთხის აშკარა მტკიცებულება.[53] ამასთან ერთად, პირს არ უნდა მოსთხოვონ ნიღბის მოხსნა თუ მისი ქმედება დაკავებისთვის აუცილებელ დასაბუთებულ ვარაუდს არ ქმნის, ან სახის დაფარვა იდენტიფიცირების საშუალებას არ იძლევა.[54] შესაბამისად, მხოლოდ პოტენციური საფრთხის არსებობა არ არის საკმარისი ბლანკეტური შეზღუდვის გასამართლებლად.
მოსარჩელე მხარე არ გამორიცხავს, რომ სახის დაფარვასთან დაკავშირებული აკრძალვა უსაფრთხოების დაცვისა და საზოგადოებრივი წესრიგის ინტერესებს ემსახურებოდეს. შესაბამისად, სწორედ ამ ლეგიტიმური მიზნით საფუძველზე განიხილება თანაზომიერების შეფასების შემდგომი საფეხურები.
გამოსადეგობა და აუცილებლობა
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, ლეგიტიმური მიზნის არსებობა, თავისთავადად, არ არის საკმარისი უფლებაშემზღუდველი რეგულაციის კონსტიტუციურად მიჩნევისათვის. იმისთვის, რომ სადავო ნორმით განსაზღვრული შეზღუდვა თანაზომიერების პრინციპთან შესაბამისად ჩაითვალოს, იგი უნდა აკმაყოფილებდეს გამოსადეგობის და აუცილებლობის კრიტერიუმებს.[55]
საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და წესრიგის დაცვის ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას, გარკვეულ შემთხვევებში დაწესებული აკრძალვა შესაძლოა ემსახურებოდეს, მაშინ, როდესაც არსებობს გარდაუვალი და მყისიერი ძალადობის საფრთხე. ამ მხრივ, დასახელებული ლეგიტიმურ მიზანთან მიმართება და შეზღუდვის დაწესებას შორის კავშირი არსებობს.
ამავდროულად, „გამოსადეგობასთან ერთად, შემზღუდველი ღონისძიება უნდა წარმოადგენდეს შეზღუდვის აუცილებელ (ყველაზე ნაკლებად მზღუდველ) საშუალებას“.[56] საჭიროა, არ არსებობდეს სხვა, ნაკლებად შემზღუდველი საშუალებით, დასახელებული ლეგიტიმური მიზნის იმავე ეფექტიანობით მიღწევის გონივრული შესაძლებლობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მიიჩნევა, რომ ღონისძიება იმაზე მეტად ზღუდავს უფლებას, ვიდრე ობიექტურად აუცილებელია ლეგიტიმური მიზნის რეალიზაციისათვის, რაც თანაზომიერების პრინციპის საწინააღმდეგოა.
როგორც აღინიშნა, სადავო ნორმა აკრძალვას აწესებს აბსოლუტურად ყველა მშვიდობიანი შეკრების მონაწილის მიმართ, განურჩევლად ფორმისა თუ გარკვეული გამონაკლისების არსებობისა. როგორც დასაწყისში აღინიშნა, სადავო ნორმით დაწესებული აკრძალვა მოიცავს მაგალითად, სამედიცინო მიზნით ნიღბის ტარების აკრძალვასაც, რაც ვერ ჩაითვლება ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის ნაკლებ მზღუდავ საშუალებად.
აღსანიშნავია, რომ კონკრეტულ რეგულაციასთან დაკავშირებით, პროექტის განხილვისას, აგრეთვე აღინიშნა, რომ „შეიძლება გარკვეული პროფესიული ჯგუფები, მაგალითად ჟურნალისტები, ექიმები წარმოადგენდნენ გამონაკლისს. ამ საკითხთან დაკავშირებით, ჩვენი პოზიციაც არის, რომ მიზანშეწონილია გარკვეული გამონაკლისები დაწესდეს, რაზეც მეორე მოსმენის ფარგლებში ასევე გვექნება საუბარი...“ აღნიშნულის მიუხედავად, საკანონმდებლო ცვლილების მიღებისას, კონკრეტული გამონაკლისები არ დაწესებულა და ჩანაწერი მიღებულ იქნა ზოგადი ფორმით, როგორც ეს შემდგომში კანონშიც აისახა.
პროპორციულობა ვიწრო გაგებით
გარდა გამოსადეგობისა და აუცილებლობისა, უფლებაშემზღუდველი ნორმატიული წესის კონსტიტუციის მოთხოვნებთან შესაბამისად მიჩნევისათვის, საკონსტიტუციო სასამართლომ აგრეთვე უნდა გამოარკვიოს სადავო ნორმით დადგენილი რეგულირების ფარგლებში დაცული ინტერესი, საკუთარი მნიშვნელობით, აღემატება თუ არა, შეზღუდულ ინტერესს. ამ ეტაპზე უნდა გაანალიზდეს, რამდენადაა დაცული პროპორციულობა ვიწრო გაგებით (stricto sensu), რომლის მოთხოვნაა „უფლების შეზღუდვისას კანონმდებელმა დაადგინოს სამართლიანი ბალანსი შეზღუდულ და დაცულ ინტერესებს შორის“.[57]
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „კონსტიტუცია განსაკუთრებულად იცავს გამოხატვის ერთ-ერთ უმთავრეს ფორმას - შეკრებასა და მანიფესტაციას, როდესაც პირთა ჯგუფი ერთიანდება რაიმე იდეის, აზრისა თუ პოზიციების გამოსახატავად, რათა ადრესატამდე მიიტანონ საკუთარი შეხედულებები. გამოხატვის თავისუფლებას, განსაკუთრებით კი შეკრებასა და მანიფესტაციას, უდიდესი დანიშნულება შეიძლება ჰქონდეს ისეთ ვითარებაში, როდესაც განსაკუთრებით მოწყვლადია ადამიანის ძირითადი უფლებები, რათა ხელისუფლებამ მიიღოს მკვეთრი გზავნილები საზოგადოების განწყობის და პოზიციის შესახებ... აუცილებელია, საზოგადოების იმ ნაწილის მოსმენა, მათი პოზიციის დაფიქსირება, რომლებიც არ ეთანხმებიან ხელისუფლების რომელიმე გადაწყვეტილებას თუ მართვის პოლიტიკას“[58]
მოცემულ შემთხვევაში, ერთმანეთს უპირისპირდება შეკრება მანიფესტაციის მონაწილეთა უფლება კონკრეტული, მათთვის ყველაზე მისაღები ფორმით გამოხატონ პროტესტი, ხოლო მეორე მხრივ, სახელმწიფოს ინტერესი დაიცვას საზოგადოებრივი წესრიგი და უსაფრთხოება.
როგორც არაერთხელ აღინიშნა, ნორმის ბლანკეტური ხასიათი ვერ უზრუნველყოფს კონკურენტულ ღირებულებებს შორის თანაზომიერი ბალანსის დაწესებას. ასეთი შესაძლებლობის უპირობოდ ჩამორთმევა დაუშვებელია, თუ ნიღბის ტარება მიზნად არ ისახავს იმ ადამიანის ვინაობის დაფარვას, რომლის ქმედებებიც უკანონოა და ქმნის დაკავების შესაძლო საფუძველს. სადავო ნორმა, მიუხედავად არსებული საფუძვლისა, განურჩევლად ყველა შეკრება მანიფესტაციის მონაწილეზე ავრცელებს აკრძალვას, რაც შემდგომში მათი პასუხიმგებლობის საფუძველი ხდება.
აგრეთვე, ნორმის ბლანკეტური ხასიათის შეფასებისას, მნიშვნელოვანია განისაზღვროს შეზღუდვა იძლევა თუ არა ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით გამონაკლისების დაშვების შესაძლებლობას ღირებული ინტერესის დადასტურების შემთხვევაში.
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტის შემთხვევაში, შეფასების საგანს აკრძალვის ბლანკეტური ხასიათი წარმოადგენს, ვინაიდან იკრძალება სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვა, მიუხედავად იმისა, აქცია მიმდინარეობს თუ არა მშვიდობიანად, პირი მონაწილეობს თუ არა შეკრებაში ან სამედიცინო მიზნით იყენებს თუ არა პირბადეს. კანონმდებელმა ერთგვაროვანი მიდგომა - სახის დაფარვისთვის ყველა შემთხვევასთან მიმართებით იდენტური შეზღუდვა დაადგინა. შესაბამისად, რადგან ნორმა კონკრეტული პირების მიმართ ინდივიდუალური მიდგომის შესაძლებლობას არ იძლევა, წარმოადგენს ბლანკეტურ შეზღუდვას, რაც გაცილებით ინტენსიურ ჩარევას წარმოადგენს შეკრებისა და გამოხატვის უფლებაში და არაკონსტიტუციურად უნდა იქნეს ცნობილი.
შეზღუდვის პროპორციულობაზე მსჯელობისას, გასათვალისწინებელია აგრეთვე, თუ რა ტიპის პასუხიმგებლობაა გათვალისწინებული ნიღბისა და სახის დაფარვის აკრძალვის დარღვევის შემთხვევაში.
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტის დარღვევისთვის ადმინისტრაციული სახდელები, ხოლო შემდგომში სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა არის დაწესებული. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741-ე მუხლის მე-10 ნაწილის თანახმად, აღნიშნული აკრძალვის დარღვევისთვის გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პატიმრობა 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია - ადმინისტრაციული პატიმრობა 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.
უფლებაში ჩარევის პროპორციულობის შესაფასებლად, მხედველობაში მიიღება დაკისრებული სანქციის ბუნება და სიმძიმე.[59] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, როდესაც შეკრების მონაწილისთვის დაკისრებულ სანქციას აქვს სისხლისსამართლებრივი ბუნება, ის განსაკუთრებული სახის გამართლებას მოითხოვს, რამდენადაც მშვიდობიანი შეკრება არ უნდა დაექვემდებაროს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის, განსაკუთრებით კი, თავისუფლების აღკვეთის საფრთხეს.[60]
სანქციის ინტენსიური ხასიათი კიდევ უფრო უსვამს ხაზს შეზღუდვის არაპროპორციულ ხასიათს და გაუმართლებელს ხდის მსგავსი ბლანკეტური აკრძალვის არსებობას.
ზემოთ აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული „სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვის“ ბლანკეტური აკრძალვა ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტით გარანტირებულ გამოხატვის თავისუფლებასა და 21-ე მუხლის პირველი პუნქტით გამტკიცებულ შეკრების თავისუფლებას.
იმგვარ შეკრებაში ან მანიფესტაციაში მონაწილეობა, რომელიც საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნით შეწყდა
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ, „მონაწილეობა მიიღონ იმგვარ შეკრებაში ან მანიფესტაციაში, რომელიც ამ კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნით შეწყდა.“ აღნიშნული აკრძალვა ნორმას 2025 წლის 6 თებერვლის ცვლილებების შემდგომ დაემატა.[61]
თავის მხრივ, ამ კანონის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტი კი გულისხმობს, რომ ამ კანონის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტისა და მე-2 პუნქტის „ა“−„გ“ ქვეპუნქტების მოთხოვნათა მასობრივად დარღვევის შემთხვევაში შეკრება ან მანიფესტაცია დაუყოვნებლივ, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნისთანავე უნდა შეწყდეს. შეკრების ან მანიფესტაციის არშეწყვეტის შემთხვევაში სამართალდამცავი ორგანოები შეკრების ან მანიფესტაციის შესაწყვეტად და მის მონაწილეთა დასაშლელად გამოიყენებენ საერთაშორისო სამართლითა და საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ზომებს.
შესაბამისად, უნდა განიმარტოს ისიც, თუ რა დარღვევათა შემთხვევაში წარმოეშვება შეკრება მანიფესტაციის შეწყვეტის შესახებ მოთხოვნა უფლებამოსილ ორგანოს - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს. ამ დარღვევათა ჩამონათვალში შედის კანონის მე-11 მუხლის შემდეგი პუნქტები:
დაუშვებელია შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისას და ჩატარებისას მოწოდება საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობისაკენ ან ძალადობით შეცვლისაკენ, ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფისა და ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევისაკენ;[62] იქონიონ ცეცხლსასროლი იარაღი, ფეთქებადი, ადვილაალებადი, რადიოაქტიური ნივთიერება, ცივი იარაღი ან პიროტექნიკური ნაწარმი;[63] იქონიონ ლაზერული გამოსხივების ან/და მკვეთრი გამოსხივების მქონე ისეთი საშუალება, რომლის გამოყენებამ შეიძლება ხელი შეუშალოს სახელმწიფო უწყებების წარმომადგენელთა საქმიანობას ან/და მათ სარგებლობაში არსებულ ტექნიკურ საშუალებათა გამართულ ფუნქციონირებას[64] სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვა;[65] იქონიონ ისეთი საგანი ან ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ან სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მიზნით;[66] იქონიონ ცრემლმდენი, ნერვულ-პარალიტიკური მოქმედების ან/ და მომწამვლელი ნივთიერება;[67]
აღნიშნული ჩამონათვალით გათვალისწინებულ ქმედებათა/აკრძალვათა მასობრივი დარღვევის შემთხვევაში, შინაგან სამინისტროს მოწოდების შემდგომ მსგავსი შეკრება უნდა შეწყდეს. შეკრების მონაწილეებს კი, სწორედ მოწოდების შემდგომ შეწყვეტილ შეკრება მანიფესტაციაში მონაწილეობის მიღება ეკრძალებათ. ხოლო, იმ შემთხვევაში თუ მონაწილეები მაინც მიიღებენ მსგავს შეკრებაში მონაწილეობას, აღნიშნული ითვალისწინებს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებულ შესაბამის პასუხიმგებლობას,[68] შემდგომში კი, სისხლის სამართლებრივ პასუხიმგებლობას.[69]
შესაბამისად, სადავო ნორმით, კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული რეგლამენტაცია თავისთავად გულისხმობს შეკრება მანიფესტაციის შეწყვეტის განსხვავებულ საფუძვლებს და საჭიროებს კონკრეტული სადავო ნორმატიული შინაარსის გამოყოფას.
უნდა აღინიშნოს, რომ მოსარჩელე მხარე არ გამორიცხავს, რომ ზემოთ აღნიშნული საფუძვლებიდან გარკვეულ შემთხვევებში, შესაძლოა, ნადვილად არსებობდეს სადავო ნორმით გათვალისწინებული აკრძალვის დაწესების საფუძველი, მაგალითად, როგორიცაა წყობილების დამხობისაკენ ან ძალადობით შეცვლისაკენ მოწოდება და ქმნის ამ პუნქტით გათვალისწინებული ქმედების აშკარა, პირდაპირ და არსებით საფრთხეს.
მაგრამ ცხადია, რომ მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აკრძალვა მოიცავს ისეთ საფუძვლებსაც, რომელიც არ უნდა გახდეს შეკრების შეწყვეტისა და შემდგომში შეკრების მონაწილეთათვის პასუხიმგებლობის დაწესების საფუძველი.
კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნის პირველ ქვეთავში, სადავოდ არის გამხდარი კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აკრძალვა, რომელიც „სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვას“ გულისხმობს. როგორც უკვე აღინიშნა, მშვიდობიანი შეკრების დროს სახის დაფარვასთან დაკავშირებული აკრძალვა არ არის შესაბამისობაში საქართველოს კონსტიტუციით გათვალისწინებული გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების რეალიზების სტანდარტებთან. როდესაც შინაარსობრივი აკრძალვა ეწინააღმდეგება კონსტიტუციას, მის საფუძველზე წარმოქმნილი შემდგომი შეზღუდვები და შეკრება მანიფესტაციის შეწყვეტის ფორმალური საფუძვლები უნდა შემოწმდეს, რამდენად აკმაყოფილებს კონსტიტუციისა და უფლების შეზღუდვის თანაზომიერების მოთხოვნებს.
შესაბამისად, დღეს არსებული რეგულაცია მშვიდობიანი შეკრების მიმდინარეობისას „მასობრივად“ შეკრება მანიფესტაციის დროს სახის დაფარვისთვის/ნიღბის ტარებისათვის ქმნის შეკრება მანიფესტაციის შეწყვეტის საფუძველს და შემდგომში, შეკრების მონაწილეს უკრძალავს მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობის გაგრძელების შესაძლებლობას.
აგრეთვე, დამატებით უნდა აღინიშნოს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციის შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აკრძალვა და პრაქტიკაში მისი რეალიზება, შესაძლოა მოიცავდეს ისეთ შემთხვევებსაც, როდესაც ობიექტურად არსებობდა რაიმე საფუძველი (ამ შემთხვევაში არა მხოლოდ ნიღბის ტარება) შეკრების ან მანიფესტაციის მხოლოდ ნაწილის შეწყვეტისთვის, მაგრამ უფლებამოსილი ორგანის მიერ შეწყვეტის მოთხოვნა გაიცა მთლიან შეკრებასთან დაკავშირებით. მოთხოვნის გაჟღერების შემდგომ, ის ნაწილი, რომელიც მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობდა და შემდგომ, განაგრძობს ამის რეალიზებას, ის დაექვემდებარება „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აკრძალვას და შესაბამის პასუხიმგებლობას, რომელიც გათვალისწინებულია კონკრეტული რეგლამენტაციის დარღვევის შემთხვევაში.
შესაბამისად, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აკრძალვა არის ძალიან ფართო და მოიცავს ისეთ შემთხვევებსაც, რომელიც არ უნდა ექვემდებარებოდეს მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობის შეწყვეტისა და შემდგომში მასში მონაწილეობის გაგრძელების უფლების შეზღუდვას.
აგრეთვე, 13 მუხლის 1-ლი პუნქტი პირდაპირ მიუთითებს, რომ ნიღბის ტარებისა თუ სახის დაფარვის „მასობრივად“ დაფარვის შემთხვევაში, შინაგან საქმეთა სამინისტრო ვალდებულია გასცეს შეკრების შეწყვეტის შესახებ მოწოდება, მოწოდების შემდგომ, შეკრება მანიფესტაცია უნდა შეწყდეს. კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც ეს თავად ნიღბის ტარების აკრძალვის შესახებ მსჯელობისას განვიხილეთ, შეკრების მშვიდობიანი ხასიათი ვერ აზღვევს აკრძალვის ბლანკეტურ ბუნებას. ამ შემთხვევაშიც, მშვიდობიანი შეკრებისას, ნიღბის მასობრივი ტარება ხდება შეკრება მანიფესტაციის შეწყვეტის უპირობო საფუძველი.
იმ შემთხვევაში თუ, აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული შეწყვეტის მოთხოვნას არ დაემორჩილებიან შეკრების მონაწილეები, შემდგომ, შინაგან საქმეთა სამინისტრო უფლებამოსილია მიიღოს შეკრების დაშლის შესახებ გადაწყვეტილება.
თუ, მშვიდობიანი შეკრების დროს შეკრების არა ერთ არამედ რამდენიმე მონაწილებს უკეთია ნიღაბი, ეს უკვე შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ კანონის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტით ხდება შეკრების შეწყვეტის საფუძველი. ხოლო კონკრეტული მიზეზით, მშვიდობიანი შეკრების შეწყვეტის მოწოდების შემდგომ, თუ შეკრების მონაწილეები გამოხატვისა და შეკრების კონსტიტუციური უფლებით სარგებლობას განაგრძობენ, ისინი დაარღვევენ აღნიშნული კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ რეგლამენტაციას.
ზემოთ აღნიშნულის დარღვევის შემთხვევაში კი გათვალისწინებულია მკაცრი პასუხიმგებლობის ზომები. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ნაწილის მიხედვით, იმგვარ შეკრებაში მონაწილეობის მიღება, რომელიც საქართველოს შინაგან სამინისტროს მოთხოვნით შეწყდა გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 60 დღემდე ვადით. ხოლო ამ ქმედების ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ ჩადენა, სისხლისსამართლებრივ პასუხიმგებლობასა და თავისუფლების აღკვეთას ერთ წლამდე ვადით.[70]
ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ მოსარჩელე მხარე სადავო ნორმებზე მსჯელობისას რჩება მშვიდობიანი შეკრების ფარგლებში. იმ შემთხვევაში თუ შეკრება იღებს ძალადობრივ ხასიათს, ის ცდება კონსტიტუციური უფლების დაცვის გარანტიებს, რაც უფლებამოსილ ორგანოებს აძლევს შესაბამისად მოქმედების უფლებას.
ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სტანდარტების თანახმად, აღიარებულია, რომ შეკრებამ შესაძლოა ზეგავლენა მოახდინოს სხვათა უფლებებსა და თავისუფლებებზე, მათ შორის, მათ უფლებებზე ვინც ცხოვრობს, მუშაობს, ვაჭრობს და სამეწარმეო საქმიანობას ეწევა იმავე ადგილას. თუმცა, მშვიდობიანი შეკრების უფლებასა და სხვათა უფლებებს შორის ბალანსის დაცვა მუდამ მიზნად უნდა ისახავდეს შეკრების ჩატარების უზრუნველყოფას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შეკრება არასაჭირო და არაპროპორციულ ტვირთს წარმოადგენს სხვებისთვის.[71]
საერთაშორისო სამართლის შესაბამისად, შეკრებაში ჩარევა, მისი დაშლის ან იძულებითი შეწყვეტის მიზნით უნდა წარმოადგენდეს უკიდურეს ზომას და დაუშვებელია, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შეკრება აღარ არის მშვიდობიანი ან არსებობს აშკარა მტკიცებულება ძალადობის მძიმე ფორმის გარდაუვალ საფრთხესთან დაკავშირებით, რომლის აღკვეთა გონივრულად შეუძლებელია უფრო პროპორციული ზომების გამოყენებით.[72] შეკრების მსვლელობაში ჩარევა, რაც შეკრების შეწყვეტას, დაშლას ან შეკრების მონაწილეთა დაკავებას ითვალისწინებს, გამართლებულია მხოლოდ კონკრეტული და საფუძვლიანი დასაბუთების შემთხვევაში, რაც კანონით განსაზღვრულ მაღალ რისკებს უნდა ითვალისწინებდეს[73] და უნდა განხორციელდეს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მონაწილეებს საკმარისი დრო და შესაძლებლობა მიეცათ საკუთარი მოსაზრებების გამოსახატად.[74]
ეუთო/ოდირის შეფასებით, იმ შემთხვევებთან დაკავშირებით, როცა განმეორებითი მონაწილეობა ხდება ისეთ მშვიდობიან შეკრებაში, რომლის შეწყვეტაც შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ 13-ე მუხლის (1) პუნქტის საფუძველზე მოხდა, საჭიროა ხაზი გაესვას, რომ შეკრება მაინც „მშვიდობიანად“ ითვლება, თუნდაც იგი შიდა კანონმდებლობით „უკანონოდ“ იქნა მიჩნეული. „მშვიდობიანობის“ განმარტება ასევე მოიცავს იმ ქმედებებს, რომლებიც მესამე პირებს შესაძლოა დროებით უქმნიდეს დაბრკოლებას, შეფერხებას ან შეზღუდვას, მათ შორის-სავალი გზის დროებით ბლოკირებას ან სატრანსპორტო მოძრაობის შეფერხებას. როგორც წესი, ხელისუფლებამ სატრანსპორტო მოძრაობის სხვა მარშრუტით წარმართვას უნდა მიანიჭოს უპირატესობა და არა შეკრების ადგილმდებარეობის შეცვლას და მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ შეკრებით გამოწვეული შეფერხება სერიოზული და ხანგრძლივია და სხვაგვარად ვერ ხერხდება მისი (ზეგავლენის) შემსუბუქება, შესაძლოა შეკრების ალტერნატიულ მარშრუტზე გადატანა განიხილებოდეს.[75]
შეზღუდვის იდენტიფიცირება და თანაზომიერების შეფასება
სადავო ნორმა შეკრების მონაწილეებს ისეთ შეკრებისა და მანიფესტაციაში მონაწილეობის მიღებას, თუნდაც მონაწილეობის გაგრძელებას უკრძალავს, რომელიც შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნით, მაგალითად, სახის ნიღბით თუ სხვა საშუალებით მასობრივად დაფარვის შემთხვევაში შეწყდა.
როგორც უკვე აღინიშნა, ნიღბით ან სახის სხვა საშუალებით დაფარვა განეკუთნება შეკრების ფორმის არჩევის თავისუფლებას და დაცულია უფლების სფეროთი. სახის დაფარვის შესახებ მოქმედი რეგულაცია, როგორც დასაბუთდა არის ბლანკეტური და აწესებს უპირობო აკრძალვას, რაც მშვიდობიანი შეკრების ფარგლებშიც წარმოშობს შეკრების შეწყვეტის ფორმალურ საფუძველს.
აღნიშნული კი, რა თქმა უნდა, არ გამორიცხავს, პირიქით, თავისთავად გულისხმობს, რომ უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მოწოდება გაიცეს მშვიდობიანი შეკრების შეწყვეტასთან დაკავშირებითაც. სადავო ნორმით კი, ამ შეკრების მონაწილეებს ეკრძალებათ მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობის გაგრძელება, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება შეკრების თავისუფლების იდეასა და დაცულ სფეროს. შესაბამისად, ცხადია, რომ სადავო ნორმა იწვევს უფლების შეზღუდვას.
რაც შეეხება უფლების შეზღუდვის თანაზომიერების შეფასებას, აღნიშნული ცვლილების განხორციელების ლეგიტიმურ მიზანს საკანონმდებლო ცვლილებების განმარტებითი ბარათი არ მოიცავს. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ დაწესებული აკრძალვა საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და სხვათა უფლებების დასაცავად შესაძლოა იყოს მიღებული, რაც თავისთავად, ღირებული ლეგიტიმური მიზანია.
როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელე მხარე არ გამორიცხავს, რომ ნამდვილად შესაძლოა არსებობს შეკრების შეწყვეტის მოწოდებისა და შემდგომში, ამ შეკრება მანიფესტაციაში მიღების აკრძალვის საფუძველი. აღნიშნული საფუძველი ძირითადად დაუკავშირდება, იმას, როდესაც შეკრება მანიფესტაცია სცდება მშვიდობიანობის ფარგლებს და იღებს ძალადობრივ ფორმას. შესაბამისად, მსგავს შემთხვევებში, დაწესებული აკრძალვის არსებობა იქნება დასახელებული ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის გამოსადეგი საშუალება.
აუცილებლობის კრიტერიუმის შეფასებისას უნდა აღინიშნოს, რომ დაწესებული აკრძალვა ვერ უზრუნველყოფს ისეთი შემთხვევების გამორიცხვას, რომელიც მშვიდობიანი შეკრების ფარგლებში ჯდება. შესაბამისად, ღონისძიება იმაზე მეტად ზღუდავს უფლებას, ვიდრე ობიექტურად აუცილებელია ლეგიტიმური მიზნის რეალიზაციისათვის, რაც თანაზომიერების პრინციპის საწინააღმდეგოა.
აგრეთვე, უნდა აღინიშნოს, რომ არ არის მკაფიოდ განჭვრეტადი თუ მონაწილეთა რა რაოდენობა შეიძლება ჩაითვალოს „მასობრივად“. ცხადია, ეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაზე იქნება დამოკიდებული, მაგრამ არაფერი გამორიცხავს იმას, რომ რაოდენობის „მასობრივად“ შეფასება ძალიან განსხვავდებოდეს ერთმანეთისაგან. უფრო კონკრეტულად კი, ერთ შემთხვევაში შეკრების შეწყვეტის მოწოდება შესაძლოა გაიცეს თუ შეკრება მანიფესტაციის 25 მონაწილე ატარებს ნიღაბს, ხოლო მეორე შემთხვევაში, თუ 200 მონაწილე ახორციელებს ამ ფორმით პროტესტის გამოხატვას. მიუხედავად იმისა, რომ დასახელებული რაოდენობა ძალიან განსხვავდება ერთმანეთისაგან, ორივე შემთხვევა შესაძლოა გახდეს შეკრების შეწყვეტის საფუძველი. შესაბამისად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გადაწყვეტილების მიმღები ორგანო სარგებლობს ფართო დისკრეციით, რისი შედეგიც შესაძლოა უფლების თვითნებური ან არათანაზომიერი შეზღუდვა იყოს.
ეუთო/ოდირის შეფასებით, ტერმინი „მასობრივი დარღვევა,” როგორც ეს კანონით არის გათვალისწინებული, ზედმეტად ფართო და ბუნდოვანია და კანონის სუბიექტური და არათანმიმდევრული გამოყენების რისკებს ქმნის, აგრეთვე არღვევს მშვიდობიანი შეკრების უფლებას და ამავდროულად, ფართო დისკრეციას ანიჭებს სამართალდამცავ ორგანოებს და სათანადო სამართლებრივი პროცესის განხორციელების საშუალებას არ იძლევა.[76]
ამასთან, გათვალისწინებულია მკაცრი პასუხიმგებლობის ზომები, რომელიც შესაძლოა, მათ შორის მშვიდობიანი შეკრება მანიფესტაციის მონაწილეს დაეკისროს. შესაბამისად, მოსარჩლე მხარე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმით გათვალისწინებული აკრძალვა ვერ გამორიცხავს თვითნებობის შესაძლებლობას და არათანაზომიერად ზღუდავს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით დაწესებული აკრძალვა ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველ და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტებს.
დროებითი კონსტრუქციების მოწყობის აკრძალვა
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტს 2025 წლის 6 თებერვლის ცვლილებების შემდგომ დაემატა „ვ“ ქვეპუნქტი,[77] რომლის მიხედვითაც, შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ „მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს, ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას, აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას, მისი მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება ან/და მისი მოწყობა შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას არ უკავშირდება;“
კონკრეტული რეგულაცია ცვლილებებამდე კანონში არ არსებობდა, შესაბამისად, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს თუ რა გახდა საკანონდებლო ცვლილების მიღების საფუძველი.
საკანონდებლო ცვლილებების განმარტებით ბარათში მითითებულია, რომ „კანონპროექტით რეგულირდება დროებითი კონსტრუქციების მოწყობის საკითხი, იმ შემთხვევებში, როდესაც მისი მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს; ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას; იწვევს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალური ფუნქციონირების შეფერხებას და შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას არ უკავშირდება.“[78]
უნდა აღინიშნოს, რომ 2023 წელს „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში დაგეგმილი იყო ცვლილებები, რომელიც დროებითი კონსტრუქციების მოწყობის აკრძალვას გულისხმობდა.[79] კანონპროექტის მიხედვით, რეგულაცია ფორმულირებული იყო შემდეგი ფორმით „მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტს დაემატოს შემდეგი შინაარსის „ვ“ ქვეპუნქტი:
„მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს, ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას, აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას, ამ კონსტრუქციის მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება ან/და მისი მოწყობა არ უკავშირდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას.“ ცხადია, რომ რამდენიმე სტილისტური ფორმულირების გარდა, ნორმა შინაარსობრივად არ განსხვავდება 2025 წლის ცვლილებების შედეგად მიღებული რეგულირებისაგან.
2023 წელს ინიცირებულ საკანონმდებლო ცვლილებასთან დაკავშირებით სახალხო დამცველმა განაცხადა, რომ ის წარმოადგენს გამოხატვის და შეკრების თავისუფლებაში ინტენსიური ჩარევას, რომელიც ზღუდავს აზრის გამოხატვას დროებითი კონსტრუქციების (მაგალითად, კარვის) გამოყენებით. დემოკრატიულ საზოგადოებაში გამოხატვის თავისუფლების ამგვარი ინტენსიური შეზღუდვა შესაძლებელია გამართლდეს მხოლოდ მნიშვნელოვანი, წონადი ინტერესის დაცვის საჭიროებით, რაც წარმოდგენილი კანონპროექტით არ იკვეთება.[80]
აგრეთვე, აღნიშნული კანონპროექტის მიღების დროს სახალხო დამცველმა მიმართა ეუთო/ოდირს. დასკვნაში პირდაპირ არის მითითებული, რომ კანონპროექტი არ უნდა ყოფილიყო მიღებული,[81] რადგან 2025 წელს დროებითი კონსტრუქციების მოწყობის აკრძალვასთან დაკავშირებული ცვლილებები ანალოგიურ შინაარს ატარებს, ეუთო/ოდირის დასკვნაში გაკეთებული შეფასებები რელევანტურია მოქმედ რეგულაციასთან მიმართებითაც. აღსანიშნავია, რომ 2023 წელს ინიცირებულ ცვლილებებს საქართველოს პრეზიდენტმა ვეტო დაადო და ცვლილებების პროექტი საქართველოს პარლამენტს მოტივირებული შენიშვნებით დაუბრუნა.[82] საბოლოოდ, საქართველოს პარლამენტს აღნიშნული რეგულაცია არ მიიღო.[83]
როგორც ეუთო/ოდირი მიუთითებს, მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლება იცავს შეკრებების ფართო სპექტრს, მათ შორის გრძელვადიან დემონსტრაციებს, გახანგრძლივებულ მჯდომარე აქციებს, ადგილის დაკავების ტიპის მანიფესტაციებს და მოიცავს შეკრების ფორმისა და ტიპის არჩევის თავისუფლებასაც. მონაწილეებმა თავისუფალად უნდა განსაზღვრონ შეკრებებისას, თუ რა ფორმით სურთ მათი გზავნილების გამოხატვა, მათ შორის დროებითი კონსტრუქციების განთავსების გზით, რათა ეფექტურად მიაღწიონ ადრესატებამდე და აუდიტორიამდე. როგორც დასკვნაშია აღნიშნული, ზოგიერთ შემთხვევაში, პროტესტის კონკრეტულმა სახემ და ფორმამ, მაგალითად, კარვების დროებითმა ბანაკებმა, შესაძლოა მისი გზავნილისაგან განუყოფელი სიმბოლური მნიშვნელობაც კი შეიძინოს. შეკრების სახესთან დაკავშირებულმა რეგულაციებმა არ უნდა შეაფერხოს მისი გზავნილის ეფექტური კომუნიკაცია და არ უნდა იქონიოს მსუსხავი ეფექტი უფლების განხორციელებაზე.[84]
ეუთო/ოდირი მიუთითებს, რომ ცვლილებებით გათვალისწინებული შეზღუდვის საფუძვლები ფართოა და ნათლად განსაზღვრული არ არის, რამაც ხელისუფლების მხრიდან შესაძლოა მისი თვითნებური ან დისკრიმინაციული გამოყენება გამოიწვიოს. ყურადღება გამახვილებულია, რომ აკრძალვის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებული საფრთხე, მისი ბუნების ან გარდაუვალის დაზუსტების გარეშე, ფართო ინტერპრეტირების საგანი შეიძლება გახდეს.[85]
საკანონმდებლო ჩარჩოს მიმოხილვა
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მიზანსა და დანიშნულებას წარმოადგენს შეკრების დროს პირთა და მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი სიკეთეების დაცვა. მისი პირველი პუნქტი მიუთითებს სამართალდარღვევის აშკარა, პირდაპირი და არსებითი საფრთხის შემცველი მოწოდებების აკრძალვაზე, ხოლო მეორე პუნქტის საკანონდებლო ცვლილებების განხორციელებამდე არსებული რედაქცია, შეკრების მშვიდობიანი ხასიათის უზრუნველსაყოფად, კრძალავდა ისეთი ნივთების შეკრებაზე მიტანას, რომელთა გამოყენებაც ადამიანის ჯანმრთელობისა და სიცოცხლისათვის საფრთხის შემცველია.[86]
2024 წლის 13 დეკემბრისა და 2025 წლის 6 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებების შემდგომ აღნიშნულ ნორმას დაემატა ისეთი შინაარსისა და ფორმის ნორმები, რომელიც მსგავს საფრთხეებს არ უკავშირდება, და პირიქით, შეკრების თავისუფლების რეალიზების ფორმებს შეეხება.
რაც შეეხება პასუხიმგებლობის საკითხს, 2025 წლის 16 ოქტომბრის ცვლილებების შემდეგ, აღნიშნული ქმედების განხორციელებისათვის შეკრება მანიფესტაციის მონაწილეს დაეკისრება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობა, ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადითა და სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.
როგორც უკვე აღინიშნა, შეკრებებისა და მანიფესტაციების უფლება მოიცავს შეკრების გამართვის ადგილის, დროის, ფორმისა და შინაარსის არჩევის უფლებას, რაც შესაძლებლად მიიჩნევს დროებითი კონსტრუქციების განთავსების შესაძლებლობასაც.
მნიშვნელოვანია იმის აღნიშვნაც, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში, კარავი შესაძლებელია წარმოადგენდეს შეკრებისა და მანიფესტაციის განხორციელებისთვის აუცილებელ საშუალებას. განსაკუთრებით, როდესაც ადგილი აქვს, მაგალითად, შიმშილობის ფორმით, 24 საათიან რეჟიმში მიმდინარე აქციას. გასათვალისწინებელია ასევე, ეუთოს სახელმძღვანელო პრინციპები, რომლებიც ცალსახად აღიარებენ აქციის მიმდინარეობისას კარვებისა და სხვა დროებითი კონსტრუქციების განთავსების შესაძლებლობას.[87]
მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, შეკრებისა და მანიფესტაციის უფლება არ არის აბსოლუტური. ამ უფლების, ისევე როგორც გამოხატვის თავისუფლების სხვა ფორმების შეზღუდვა დასაშვებია კონსტიტუციით გათვალისწინებული ლეგიტიმური საფუძვლის არსებობის - სხვა კონსტიტუციური უფლებებისა და პრინციპების უზრუნველყოფის მიზნით.[88]
განსახილველ შემთხვევაში, გამომდინარე იქედან, რომ სადავო ნორმებით იზღუდება პირთა უფლება, შეკრებებისას დროებითი კონსტრუქციების გამოყენების გზით გამოხატონ საკუთარი აზრი, სადავო ნორმას თანაბარი მიმართება გააჩნია კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველ პუნქტთან და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტთან.
სადავო ნორმით დადგენილი აკრძალვები
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტით,[89] აიკრძალა შეკრებისა და მანიფესტაციის მონაწილეების მიერ დროებითი კონსტრუქციების მოწყობა 5 შესაძლო საფუძვლით. კერძოდ, შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ, მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა:
საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს, ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას, აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას, მისი მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება, ან/და მისი მოწყობა შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას არ უკავშირდება;
სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ ცვლილებებით შემოთავაზებული თითოეული ეს საფუძველი ეწინააღმდეგება კონსტიტუციით გარანტირებულ შეკრებებისა და გამოხატვის ფუნდამენტურ უფლებებს, შესაბამისად, თითოეულ საფუძველს განვიხილავთ ცალ-ცალკე:
საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს
შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს სადავო ნორმით ეკრძალებათ, მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა - საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს.
აღსანიშნავია, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს ერთ-ერთ საქმეზე[90] უკვე შეფასებული აქვს შეკრება/მანიფესტაციებზე სხვადასხვა საგნის ქონის ამკრძალავი წესის კონსტიტუციურობა, სხვა პირთა ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის დაცვის ლეგიტიმურ მიზანთან მიმართებით. კერძოდ, აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში, სადავო იყო „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ „იქონიონ ისეთი საგანი ან ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ან სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მიზნით;“[91]
სასამართლომ აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში ერთმანეთისგან გამიჯნა მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტში გამოყენებული ტერმინები - „გამოიყენება“ და „შეიძლება გამოყენებულ იქნეს“ შინაარსი ნივთის/საგნის კონტექსტში. ტერმინი „გამოიყენება“ სასამართლომ დაუკავშირა თავად ნივთის თვისებას (მაგალითად ქვა, მისი პირდაპირი დანიშნულება არ არის სხვისთვის ზიანის მიყენება, თუმცა შეკრებებზე როგორც წესი ქვები გამოიყენება სწორედ სხვისი ან რაიმე ნივთის დაზიანებისთვის), ხოლო „შეიძლება გამოყენებულ იქნეს“ სასამართლომ დაუკავშირა ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შეკრების მონაწილის ქმედება ქმნის საფუძველს/ეჭვს რომ ის კონკრეტულ ნივთს (მაგალითად დროშას, სკამს, რომელიც აქციაზე, როგორც წესი, არ გამოიყენება სხვისი დაზიანებისთვის) გამოიყენებს/მომართავს სხვის დასაზიანებლად.
რაც შეეხება მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძვლის - „ იქონიონ ისეთი საგანი ან ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ან სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მიზნით“ განჭვრეტადობას, - სასამართლომ ზემოხსენებულ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ დანაწესი -„ნივთები რომელიც გამოიყენება ადამიანთა დასაზიანებლად“, იძლევა საკმარის ინდიკატორს, რათა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც შეკრების მონაწილემ, ისე სახელმწიფოს წარმომადგენლებმა ადეკვატურად შეაფასონ, რა იკრძალება და რა - არა. ამასთან, ადამიანთა სიცოცხლესა და ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების რეალური საფრთხის არსებობა აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს სახელმწიფოს უფლებამოსილი პირების მიერ სადავო ნორმის საფუძველზე ქმედების განხორციელებისათვის. ადმინისტრაციული ორგანოს ნებისმიერი ქმედება, რომელიც ამ პრინციპის დარღვევით განხორციელდება, კანონსაწინააღმდეგო იქნება. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნორმა აკმაყოფილებდა განსაზღვრულობის პრინციპს.
თუმცა, ხაზგასასმელია, რომ განსახილველი სარჩელით სადავოდ გამხდარი ნორმით განსაზღვრული დროებითი კონსტრუქციის აკრძალვის პირველი საფუძველი განსხვავებულად არის ფორმულირებული, ზემოთ განხილულ გადაწყვეტილებაში შეფასებული ნორმისგან. კერძოდ:
მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით (რომელიც სასამართლომ განჭვრეტად ნორმად მიიჩნია) აკრძალულია: „საგანი ან ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ან სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მიზნით“; მე-11 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტით კი, აკრძალულია: დროებითი კონსტრუქციის მოწყობა, „თუ მისი მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს“
ანუ „ბ“ ქვეპუნქტი აკონკრეტებს რომ პირის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების საფრთხეზეა საუბარი. რის გამოც სასამართლომ, ეს დანაწესი მიიჩნია აკრძალული ნივთების განსაზღვრის საკმარის ინდიკატორად -„ნივთები რომელიც გამოიყენება ადამიანთა დასაზიანებლად“. შესაბამისად, ადამიანთა სიცოცხლესა და ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების რეალური საფრთხის არსებობა აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს სახელმწიფოს უფლებამოსილი პირების მიერ მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე ქმედების განხორციელებისათვის.
ხოლო, განსახილველი სარჩელით გასაჩივრებული ნორმა მიუთითებს ზოგად საფრთხეზე რომელიც პირს შეიძლება დაემუქროს. ამგვარი ფორმულირების ფარგლებში შესაძლოა ჰიპოთეტური საფრთხის არსებობაც მოიაზროს სამართალშემფარდებელმა. შესაბამისად, ჰიპოთეტურ საფრთხეზე მითითებით შეუზღუდოს შეკრების მონაწილეებს დროებითი კონსტრუქციის საშუალებით გამოხატვის უფლების რეალიზება.
აღნიშნულზე მიუთითებს ეუთო/ოდირიც, კერძოდ, ეუთო/ოდირის მითითებით, ცვლილებების პროექტით გათვალისწინებული შეზღუდვის საფუძვლები ფართოა და ნათლად განსაზღვრული არ არის, რამაც ხელისუფლების მხრიდან შესაძლოა მისი თვითნებური ან დისკრიმინაციული გამოყენება გამოიწვიოს. ყურადღება გამახვილებულია, რომ აკრძალვის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებული საფრთხე, მისი ბუნების დაზუსტების გარეშე, ფართო ინტერპრეტირების საგანი შეიძლება გახდეს.[92]
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, აუცილებელია ნორმის შინაარსობრივი სიზუსტე და არაორაზროვნება. ნორმა უნდა იყოს საკმარისად განსაზღვრული, არა მხოლოდ შინაარსის, არამედ რეგულირების საგნის, მიზნისა და მასშტაბების მიხედვით, რათა ადრესატმა მოახდინოს კანონის სწორი აღქმა და თავისი ქცევის განხორციელება მის შესაბამისად, განჭვრიტოს ქცევის შედეგები.[93]
სადავო ნორმა მიზნად ისახავს დაიცვას შეკრება-მანიფესტაციების მონაწილეები/მესამე პირები „საფრთხისგან“, თუმცა, არ არის დაკონკრეტებული თუ რას შეიძლება უკავშირდებოდეს ამგვარი „საფრთხე“, მაშინ როცა უკვე არსებული რეგულირებით აკრძალული იყო შეკრება/მანიფესტაციის მონაწილეებმაიქონიონ ისეთი საგანიან ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ან სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მიზნით.
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, თავად ის ფაქტი, რომ სადავო ნორმის ყველაზე გონივრული განმარტება მის შინაარსს კონსტიტუციის შესაბამისად აქცევს, არ არის ყოველთვის საკმარისი ნორმის კონსტიტუციურობის სამტკიცებლად. აუცილებელია, რომ კეთილსინდისიერი განმარტების პირობებში, ნორმა არ იძლეოდეს არაკონსტიტუციური გამოყენების შესაძლებლობას.[94] კონსტიტუციური დავის ფარგლებში, საკონსტიტუციო სასამართლომ „...უნდა შეაფასოს, ნორმის განსაზღვრულობა არის კი იმ ხარისხის, რომ მისი გამოყენების საფუძველზე, ცალსახად გამოირიცხოს კონსტიტუციური უფლების დარღვევის თუნდაც ერთეული შემთხვევა.[95]
შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია დადგინდეს, რამდენად იძლევა სადავო ნორმა იმგვარი განმარტების შესაძლებლობას, რომლის პირობებშიც შესაძლებელი იქნება, უშუალოდ ადამიანების სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის ზიანის მიყენების მყისიერი და კონკრეტული საფრთხის არარსებობის პირობებში, სახელმწიფოს წარმომადგენლებმა შეზღუდონ შეკრებისას კონსტრუქციის ქონა, არა კონკრეტული ადამიანების სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების საფრთხეზე, არამედ ზოგად საფრთხეებზე მითითებით.
როგორც უკვე აღვნიშნეთ, სადავო ნორმით შეკრების მონაწილეებს ეკრძალებათ „მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს.“ შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებისთვის ან სხვა პირებისთვის საფრთხის შექმნაში, შესაძლოა მოიაზრებოდეს ჰიპოთეტური საფრთხეებიც, რაც ნორმის შინაარსის ფართო ინტერპრეტაციის შესაძლებლობას იძლევა და ვერ აკმაყოფილებს ნორმის განჭვრეტადობის პრინციპს.
აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას
შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს კანონპროექტით ეკრძალებათ, მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა იწვევს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალური ფუნქციონირების შეფერხებას.
რთული წარმოსადგენია შეკრება/მანიფესტაციას, იქ განთავსებულ კონსტრუქციას, მიმდებარედ არსებულ რომელიმე დაწესებულების ჩვეულ, „ნორმალურ“ რეჟიმში ფუნქციონირებაზე არ ჰქონდეს გავლენა. აქედან გამომდინარე, აღნიშნული საფუძველი, მისი კეთილსინდისიერი განმარტების პირობებშიც ქმნის შეკრებისა და გამოხატვის არათანაზომიერი შეზღუდვის საფრთხეს. გარდა ამისა, ნებისმიერი კერძო დაწესებულების ნორმალურ, ჩვეულ რეჟიმში ფუნქციონირება არ არის იმ სახის სიკეთე, რამაც შესაძლოა გადაწონოს შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებით დაცული ადამიანის ძირითადი უფლება.
აღსანიშნავია რომ შეკრება მანიფესტაციები უმეტესად დროში შეზღუდული პერიოდით იმართება და შესაბამისად, მათი ეფექტი კერძო დაწესებულებების ნორმალურ ფუნქციონირებაზე არ არის იმ სახის ზიანი, რის გამოც გამართლებული იქნებოდა გამოხატვის თავისუფლების ამგვარი შეზღუდვა.
საყურადღებოა, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონით ცვლილებების მიღებამდე, ისედაც აკრძალული იყო შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებისას შენობების შესასვლელების, ავტომაგისტრალებისა და რკინიგზის ბლოკირება.[96] კანონი დამატებით დათქმას აკეთებს, რომ ადმინისტრაციული ორგანო, რომლის შენობის მიმდებარე ტერიტორიაზეც ტარდება შეკრება ან მანიფესტაცია, შენობის ბლოკირებისა და დაწესებულების საქმიანობის შეფერხების თავიდან აცილების მიზნით, უფლებამოსილია დააწესოს შეზღუდვა შეკრების ან მანიფესტაციის შენობიდან მოშორებით ჩატარებასთან დაკავშირებით, მაგრამ არა უმეტეს ოცი მეტრისა. კანონით დაწესებულია სპეციალური რეგულირება სასამართლოს მიმდებარედ შეკრება-მანიფესტაციის გამართვასთან დაკავშირებითაც.[97]
ამდენად, „დაწესებულების“, „საწარმოს“ ან/და „ორგანიზაციის“ შენობების შესასვლელების ბლოკირება ცვლილებებამდე არსებული რედაქციით ისედაც აკრძალული იყო. ამასთან, კანონი აწესებს ერთი მხრივ, ადმინისტრაციული ორგანოების, ხოლო მეორე მხრივ, შეკრება/მანიფესტაციის მონაწილე პირთა ინტერესების დაცვის მექანიზმს, რაც გულისხმობს, რომ მართალია, ორგანოს „შეუფერხებელი საქმიანობის“ გაგრძელება მნიშვნელოვანი ლეგიტიმური მიზანია, მაგრამ აღნიშნულმა არ შეიძლება შეზღუდოს შეკრება/მანიფესტაციის უფლების არსი.
ამასთან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ბუნებრივია, საჯარო ადგილას ნებისმიერმა შეკრებამ შეიძლება ცხოვრების ჩვეული რიტმის გარკვეული დოზით დარღვევა გამოიწვიოს, თუმცა, ეს ფაქტი თავისთავად არ ამართლებს უფლებაში ჩარევას. შესაბამისად, როდესაც სახეზეა მშვიდობიანი შეკრება, სახელმწიფომ მის მიმართ გარკვეული ხარისხის შემწყნარებლობა უნდა გამოიჩინოს.[98]
საერთაშორისო სამართლის მიხედვით, ცხადია რომ დემოკრატიულ საზოგადოებაში მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების მნიშვნელობის გათვალისწინებით, შეკრებები უნდა განიხილებოდეს როგორც საჯარო სივრცის თანაბრად ლეგიტიმური გამოყენება, როგორც ასეთი სივრცის სხვა, უფრო რუტინული გამოყენება, როგორიცაა ფეხით მოსიარულეთა და მანქანების გადაადგილება ან ეკონომიკური საქმიანობა.[99]
შესაბამისად, გაუგებარია, და არ არის დასაბუთებული რატომ გახდა აუცილებელი ზემოაღნიშნული შეზღუდვის შემოღება, მაშინ როდესაც კერძო დაწესებულებათა შესასვლელების ბლოკირება და საჯარო დაწესებულებების საქმიანობის შეფერხება ისედაც აკრძალული იყო.
მისი მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება ან/და მისი მოწყობა შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას არ უკავშირდება
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტის აღნიშნული დანაწესიც წინააღმდეგობაში მოდის კონსტიტუციით დაცულ შეკრებისა და გამოხატვის უფლებასთან. სადავო ცვლილების თანახმად, შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრებისა და მანიფესტაციის ჩატარება, ან სამართალშემფარდებლის შეფასებით ის არ უკავშირდება შეკრებისა და გამოხატვის რეალიზებას.
გამოხატვის თავისუფლება გულისხმობს არჩევანის შესაძლებლობას, პირმა ისარგებლოს გამოხატვის საშუალებათა ფართო წრიდან მისთვის ყველაზე მისაღები ფორმით.[100] შესაბამისად, ფორმას ირჩევს შეკრების მონაწილე და დაუშვებელია სახელმწიფომ შეკრების მონაწილეს შინაარსობრივად განუსაზღვროს შეკრებისა და მანიფესტაციის ფარგლებში რა საგანი, ნივთი, კონსტრუქცია, ნახატი, წარწერა თუ სკულპტურა არის დაკავშირებული გამოხატულ პროტესტთან ან/და სოლიდარობასთან.
კონკრეტული კონსტრუქცია არსებითად მნიშვნელოვანია თუ არა გამოხატვის და შეკრების უფლების რეალიზებისთვის, და უკავშირდება თუ არა კონკრეტულ აზრს ან მის გამოხატვას, სამართალდამცავი პირების მიერ აღნიშნული შეფასებების გაკეთება რა თქმა უნდა საჭიროებს შინაარსის შეფასებას და ამის საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღებას.
ეუთო/ოდირის შეფასებით, მოთხოვნა, რომ დროებითი კონსტრუქცია უნდა იყოს აუცილებელი ან დაკავშირებული აღნიშნულ შეკრებასთან, რომ არ იყოს კანონით აკრძალული, საკმაოდ ბუნდოვანია და პოტენციურად შეიძლება მოხდეს მისი თვითნებური ინტერპრეტაცია ხელისუფლების ორგანოების მიერ. ეს ასევე იმას ნიშნავს, რომ ხელისუფლების მიერ შეკრების შინაარსის შეფასების გარკვეული ფორმა საჭირო იქნება იმის დასადგენად, არის თუ არა აღნიშნული კონსტრუქცია დაკავშირებული შეკრებასთან. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, შემოთავაზებული ცვლილებები შესაძლოა თვითნებურად იქნეს გამოყენებული, რის შედეგადაც ზედმეტად და უკანონოდ შეიზღუდოს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლება. როგორც ასეთი, ის არ დააკმაყოფილებს „კანონის ხარისხის“ კრიტერიუმის ასპექტს, რომლის თანახმადაც ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა იყოს „კანონით განსაზღვრული“[101]
ამასთან ეს გადაწყვეტილება არ ემსახურება რაიმე სიკეთის დაცვას. თავისთავად სამართალდამცავის შეფასება - რომ კონკრეტული კონსტრუქცია არ არის საჭირო შეკრების მონაწილის აზრის გამოხატვისთვის, აკრძალვის დაწსების საკმარის საფუძვლად არის მიჩნეული, რაც გაუმართლებელ შეზღუდვას წარმოადგენს.
როგორც უკვე არაერთხელ აღვნიშნეთ, გამოხატვის თავისუფლება მოიცავს არჩევანის შესაძლებლობას, პირმა ისარგებლოს გამოხატვის საშუალებათა ფართო წრიდან მისთვის ყველაზე მისაღები ფრომით. სამართალდამცავი რა თქმა უნდა ვერ შეაფასებს, რა არის შეკრების მონაწილისთვის ყველაზე მისაღები ფორმა მისი აზრის გამოხატვისთვის.
ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას
სადავო ნორმის თანახმად, შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, იმ შემთხვევაშიც, თუ მისი მოწყობა ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას.
აღსანიშნავია, რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლის თანახმად, სამართალდარღვევას წარმოადგენს, მათ შორის, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლის [...] კანონიერი განკარგულებისადმი ან მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა.
შესაბამისად, თუკი კონკრეტული პირები ინდივიდუალურ შემთხვევაში მოქმედებით, წინააღმდეგობით, დროებითი კონსტრუქციების გამოყენებით/აგებით, ხელს უშლიან „პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას“ კანონმდებლობა („პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონი და საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი) ითვალისწინებს ხსენებულ ინდივიდუალურ ქცევაზე შესაბამისი სამართლებრივი რეაგირების განხორციელების ბერკეტებს. ამდენად, გამომდინარე იქიდან, რომ სადავო ნორმით შემოთავაზებული ეს უკანასკნელი საფუძველი ისედაც რეგულირებულია დღეს მოქმედი კანონმდებლობით, მისი დამატებით დადგენის საჭიროება არ არსებობს.
უფლების შეზღუდვის თანაზომიერების შეფასება
განსახილველ შემთხვევაში, შეკრების უფლების შეზღუდვის ლეგიტიმური მიზნები შესაძლოა კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-5 პუნქტში ამოვიკითხოთ, რომლის თანახმადაც აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა დასაშვებია „მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.“
ამდენად, სადავო ნორმებით დადგენილი შეზღუდვის მიზანს სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა, საზოგადოებრივი წესრიგის და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, შეიძლება წარმოადგენდეს.
განსახილველ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს „ადგენენ თუ არა სადავო ნორმები გონივრულ ბალანსს შეკრების უფლებასა და საზოგადოებრივ წესრიგს, სხვათა უფლებებსა და თავისუფლებებს შორის, რომელთა დასაცავადაც სადავო ნორმა იქნა მიღებული. კანონმდებლის მიერ შერჩეული რეგულაცია გონივრულია, როდესაც მისი ქმედება კოლიზიური უფლებების თანაარსებობის, თანარეალიზაციის უზრუნველყოფას, უფლებებს შორის გონივრული ბალანსის დადგენას ისახავს მიზნად. ამავე დროს, როდესაც უფლებებს შორის კონფლიქტის თავიდან აცილება შეუძლებელია და კოლიზიის გადაჭრის მიზნით ხელისუფლების მიერ კონსტიტუციური უფლებების შეზღუდვა გარდაუვალი ხდება, უფლების შეზღუდვის ყველაზე ნაკლებად მკაცრი ფორმა უნდა იქნეს გამოყენებული.“[102]
როგორც უკვე აღვნიშნეთ, აქციებით გამოწვეული ჩვეულებრივი ცხოვრებისეული რიტმის დარღვევა, მათ შორის კომერციული საქმიანობისთვის ზიანის მიყენება უნდა იყოს შეწყნარებული, სანამ ის სხვებს არააუცილებელ და არაპროპორციულ ტვირთს არ აკისრებს.[103] იმ პირობებში როდესაც აკრძალულია შენობების ბლოკირება, მხოლოდ და მხოლოდ საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირების შეფერხება არ არის იმ სახის ლეგიტიმური ინტერესი, რომელმაც შესაძლოა გადაწონოს დროში შეზღუდული გამოხატვისა და შეკრების უფლების რეალიზება.
როგორც უკვე აღვნიშნეთ, შეკრების უფლება მათ შორის, მოიცავს შეკრების და გამოხატვის ფორმისა და სახის არჩევის უფლებას.[104] კანონმდებლობით, შეკრების მონაწილეებს უნდა ჰქონდეს თავისუფლება განსაზღვრონ რა სახის საშუალებების გამოყენება სურთ პროტესტის გამოსახატად, მაგალითად პოსტერის, მეგაფონის, მუსიკალური ინსტრუმენტის თუ სხვა ტექნიკური საშუალების. საერთაშორისო სამართალი აღიარებს, რომ შეკრებებმა შესაძლოა განაპირობოს დროებითი კონსტრუქციების აღმართვა, მათ შორის გახმოვანების სისტემის, რათა მიაწვდინონ ხმა აუდიტორიას ან სხვაგვარად მიაღწიონ დასახულ მიზანს.[105] მოთხოვნა, რომ დროებითი კონსტრუქცია უნდა იყოს აუცილებელი ან დაკავშირებული აღნიშნულ შეკრებასთან, საკმაოდ ბუნდოვანია და პოტენციურად შეიძლება მოხდეს მისი თვითნებური ინტერპრეტაცია ხელისუფლების ორგანოების მიერ. ეს ასევე ნიშნავს, რომ ხელისუფლების მიერ შეკრების შინაარსის შეფასების გარკვეული ფორმა საჭირო იქნება იმის დასადგენად, არის თუ არა აღნიშნული კონსტრუქცია დაკავშირებული შეკრებასთან.
განსაზღვრული აკრძალვის საფუძველი არის ფართო და განუსაზღვრელი. რაც პოტენციურად ქმნის მისი თვითნებურად და დისკრიმინაციულად გამოყენების რისკს კანონის აღსრულებისას. ფართო დისკრეციას აძლევს სამართალდამცავს, გადაწყვიტონ თუ რომელი ქმედება „უქმნის საფრთხეს შეკრების მონაწილეს ან სხვა პირს“, ან „ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას“, ან „აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას“. პირის მიმართ საფრთხესთან დაკავშირებით, ცვლილებები არ აკონკრეტებს საფრთხის ბუნებას, მაგალითად ეხება თუ არა ეს საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას, ჯანმრთელობას თუ პოტენციურ საფრთხეს სხვა ადამიანების სიცოცხლისთვის, არც საფრთხის გარდაუვალობაზე მიუთითებს, ვინაიდან ის უნდა შემოიფარგლოს იმ შემთხვევებით, როდესაც შეკრების კონკრეტულ გარემოებებში არსებობს ფიზიკური დაზიანების მნიშვნელოვანი და გარდაუვალი საფრთხე.[106]
აგრეთვე, როგორც აღინიშნა, 2025 წლის 16 ოქტომბრის ცვლილებების შემდგომ, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-10 ნაწილი ითვალისწინებს ყოველგვარი ალტერნატიული სანქციის დაწესების გარეშე, პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, ხოლო ორგანიზატორისათვის 20 დღემდე ვადით. სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაცია, ხოლო ქმედების განმეორებით ჩადენისათვის სისხლის სამართლებრივ პასუხიმგებლობას. შეკრებებისას დროებითი კონსტრუქციის გამოყენების გამო პირის თავისუფლების აღკვეთა პატიმრობის სახით წარმოადგენს განსაკუთრებით მწვავე ჩარევას შეკრებისა და გამოხატვის უფლებებში და აუცილებელია სასამართლომ სადავო ნორმების კონსტიტუციურობის შეფასებისას ასევე გაითვალისწინოს სანქციის სიმძიმის ეფექტი შეკრებისა და გამოხატვის უფლების რეალიზებაზე.
ზემოთ აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტი,[107] რომლის მიხედვითაც, შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ „მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს, ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას, აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას, მისი მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება ან/და მისი მოწყობა შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას არ უკავშირდება“ არაკონსტიტუციურია და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველ და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტებს.
განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ კანონის“ მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ: „განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის, მათ შორის, დაარღვიონ ამ კანონის 111 მუხლის მოთხოვნები;”
თავის მხრივ, კანონის მე-111 მუხლის თანახმად,
დაუშვებელია ტრანსპორტის ან ხალხის სავალი ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვა, თუ ამას არ მოითხოვს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა რაოდენობა. ასევე დაუშვებელია ტრანსპორტის ან ხალხის სავალი ნაწილის ავტომანქანებით, სხვადასხვა კონსტრუქციით ან/და საგნით გადაკეტვა.[108] საყურადღებოა, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტი, შემზღუდავი ბუნების ნორმაა და ამავე კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის მსგავსად შეკრება მანიფესტაციის მონაწილეებისათვის განსაზღვრულ აკრძალვას აწესებს.
კანონის მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტისა და მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის ერთობლივად ანალიზის საფუძველზე, ცხადია, რომ სავალი ნაწილის გადაკეტვისას, იმ შემთხვევაში თუ შინაგან საქმეთა სამინისტრო შეფასებს, რომ გადაკეტვა მოხდა ხელოვნურად და ამას არ მოითხოვს შეკრებაში მონაწილეთა რაოდენობა, აღნიშნული ავტომატურად გამოიწვევს „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აკრძალვის გაცოცხლებას და მონაწილეთა სავალი ნაწილის დაკავება ჩაითვლება განზრახ დაბრკოლების შექმნად.
ხოლო მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შეზღუდვა ითვალისწინებს უალტერნატივო ადმინისტრაციულ პატიმრობასა და შემდგომში სისხლისსამართლებრივ პასუხიმგებლობას.
მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „განზრახ დაბრკოლების შექმნა“ შეფასებით კატეგორიაა, რაც თავის მხრივ, დამოკიდებულია აგრეთვე, შეფასებითი კატეგორიის რეგლამენტაციაზე, რომელიც ხალხის ან ტრანსპორტის ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვას ითვალისწინებს. შესაბამისად, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს რომ სადავო ნორმებით გათვალისწინებული აკრძალვები ბუნდოვანია და ვერ აზღვევს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მათ თვითნებურად გამოყენებას.
შესაბამისად, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი და მე-111 მუხლის მე-4 ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ბუნდოვანი ფორმულირებები ვერ აკმაყოფილებს კანონის განსაზღვრულობის მოთხოვნას და ზღუდავს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას.
საკონსტიტუციოს სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკით, შეკრების უფლება მოიცავს შეკრების შინაარსის, დროის, ადგილისა და ფორმის არჩევის თავისუფლებას იმ ფარგლებში, რომლებსაც საქართველოს კონსტიტუცია განსაზღვრავს.[109] შეკრების უფლება მრავალი ფორმით შეიძლება განხორციელდეს, იქნება ეს დემონსტრაცია, ქუჩაში ბანერებით მსვლელობა, გარკვეულ ადგილას სტატიკურად, მდუმარედ დგომა, ხმის გამაძლიერებელი მოწყობილობებით აზრის დაფიქსირება, გარკვეული შენობების მიმდებარე ტერიტორიის პიკეტირება და ა.შ. იმისათვის, რათა შეკრების მიზანი იქნეს მიღწეული, შეკრების მონაწილეებისათვის ხშირად მნიშვნელოვანია, რომ მათი პროტესტი თუ სოლიდარული ჟესტი შეკრების ადრესატამდე მაქსიმალურად ეფექტიანად იქნეს მიტანილი. სწორედ ამიტომ, შეკრების გავლენაუნარიანობისთვის, როგორც წესი, შეკრების კონკრეტულ ადგილს, დროსა და ფორმას განსაკუთრებული დატვირთვა ენიჭება და ამ რეკვიზიტების გარანტირების გარეშე, შეკრების უფლება ილუზორულ ხასიათს იძენს.[110]
შეკრების თავისუფლების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ასპექტია ის, რომ [...], ამ უფლების დაცული სფერო მაქსიმალურად ფართოდ უნდა განიმარტოს.[111]
მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უზრუნველყოფის მიზნით, სახელმწიფო ორგანოების ვალდებულებას აგრეთვე წარმოადგენს უსაფრთხოებისა და უშიშროების შესაბამისი ზომების გატარება, მათ შორის, სატრანსპორტო ნაკადისა თუ მასების მართვა და პირველადი დახმარების აღმოჩენა.[112] მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ შეკრება შესაძლოა „მშვიდობიანი“ იყოს, მაშინაც კი თუ მას ეროვნული კანონმდებლობა „უკანონოდ“ მიიჩნევს. ტერმინი „მშვიდობიანი“ მოიაზრებს ისეთ ქმედებებს, რომელმაც შესაძლოა დროებით გამოიწვიოს მესამე მხარისთვის შეფერხება, დაბრკოლება ან ხელისშეშლა, გზის გადაკეტვისა და ტრანსპორტის ნაკადის შეფერხების ჩათვლით.[113]
შეკრების კონსტიტუციური უფლებით დაცულია, მათ შორის, ისეთი იდეები და ამ იდეების იმგვარი ფორმით გამოხატვა, რომელმაც შესაძლოა, გააღიზიანოს პირთა ცალკეული ჯგუფები. იგი ასევე მოიცავს ქცევას, რომელიც დროებით აფერხებს ან ხელს უშლის სხვა პირთა საქმიანობას, სატრანსპორტო თუ საფეხმავლო გადაადგილებას. [114]
საჯარო ადგილას გამართული შეკრება/მანიფესტაცია, რო გორც წესი, თავისთავად, მოიცავს საზოგადოების ცხოვრების ჩვეული რიტმიდან გარკვეულწილად ამოვარდნას. იმ ადგილას, სადაც შეკრება/მანიფესტაცია იმართება, კონკრეტულ პირებს შესაძლოა, ხელი შეეშალოთ ყოველდღიურ ცხოვრებაში, განტვირთვაში, ეკონომიკური თუ სხვა ტიპის საქმიანობის განხორციელებაში და ა.შ. შესაბამისად, შეკრების უფლება, რომელიც დემოკრატიის, ტოლერანტულობისა და პლურალიზმის იდეას ეფუძნება, იმთავითვე გულისხმობს, გონივრული დაშვებით, სახელმწიფოსა და საზოგადოების თმენის ვალდებულებას, გარკვეული დისკომფორტის მიმართ.[115]
აგრეთვე, უნდა აღინიშნოს, რომ მშვიდობიანი შეკრების გამართვის ხელშეწყობის კუთხით, უმთავრესი პასუხისმგებლობა პოლიციას ეკისრება, რომელმაც საკუთარი უფლებამოსილებები შეკრების მართვის სტანდარტების დაცვით უნდა განახორციელოს. იმასთან დაკავშირებით, თუ როგორ უნდა მოხდეს შეკრებების საპოლიციო მართვა ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებული საერთაშორისო სამართლის მოთხოვნებისა და სხვადასხვა სახელმწიფოს კარგი პრაქტიკის საფუძველზე, ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისს შემუშავებული აქვს „სახელმძღვანელო შეკრებების დროს პოლიციის მიერ წესრიგის დაცვის შესახებ“.[116] სახელმძღვანელოს შესაბამისად, შეკრების ადამიანის უფლებებზე დაფუძნებული საპოლიციო მართვა ოთხ ძირითად პრინციპს ეფუძნება: 1. ცოდნა შეკრებაში მონაწილე ჯგუფთა შესახებ, 2. შეკრების ფასილიტაცია (ხელშეწყობა); 3. კომუნიკაცია; და 4. შეკრების მონაწილეთა დიფერენცირება.[117]
სამართალდამცავები უნდა იყვნენ სათანადოდ გადამზადებულები, რათა კარგად გაუმკლავდნენ შეკრებებს და შეძლონ უფლებების პრიორიტიზაცია.[118] გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტი ხაზს უსვამს, რომ შეკრების მართვას მხოლოდ ამ საკითხებზე დატრენინგებული სამართალდამცავები უნდა ახორციელებდნენ.[119]
ამავდროულად, როდესაც შეკრების უფლება სხვა კონსტიტუციურ უფლებებთან და ღირებულებებთან მოდის კონკურენციაში, იმისდა მიხედვით, რამდენად მწვავე და მასშტაბურია ჩარევა საზოგადოების ყოველდღიურ ცხოვრებაში, რამდენად სცდება შეკრება თანმდევი დისკომფორტის ზღვარს და ზღუდავს სხვა პირთა უფლებებსა თუ სხვა ლეგიტიმურ ინტერესებს, განსხვავებულია ამ შეკრების/დემონსტრაციის კონსტიტუციური დაცვის ხარისხიც და იგი შესაძლოა, სხვადასხვა ტიპის შეზღუდვას დაექვემდებაროს. თუმცა ნათელია, რომ თავისთავად ეს ფაქტი, ვერ გახდება მსგავსი ღონისძიებების შეკრების კონსტიტუციური უფლების დაცული სფეროდან ამორიცხვის საფუძველი.[120]
სადავო ნორმების ბუნდოვანებას საერთო სასამართლოების მიერ ჩამოყალიბებული ნორმატიული შინაარსიც ამძაფრებს, რომელიც გზის ხელოვნურად გადაკეტვის მოცემულობას განმარტავს.
საყურადღებოა, რომ კანონმდებლობა არ განმარტავს, თუ რა წარმოადგენს ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვას. თავის მხრივ, იმის განსაზღვრისთვის, თუ რამდენად ახდენს კონკრეტული პირი გზის ხელოვნურ გადაკეტვას ან განზრახ დაბრკოლების შექმნას.
აღნიშნულის შესაფასებლად, რა თქმა უნდა, მნიშვნელოვანია განისაზღვროს თუ ვისი პასუხისმგებლობაა შეკრებილ პირთა რაოდენობის შეფასება, კონკრეტულად რა ქმედებაში გამოიხატება გზის ხელოვნურად გადაკეტვა ან დაბრკოლების შექმნა ან რა შემთხვევაშია შეკრების მონაწილეთა რაოდენობა საკმარისი გზის კანონიერი გადაკეტვისთვის.
თავისთავად მნიშვნელოვანია, თუ ვის მიემართება ასეთი გადაწყვეტილების მიღების ტვირთი შეკრების მართვის ფარგლებში. ამგვარი დასაბუთებისას, მათ შორის, სათანადო ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, რომ შეკრების მართვას სპეციალურად გადამზადებული და შესაბამისი ცოდნის მქონე სამართალდამცავები ახორციელებენ.
კერძოდ, საჭიროა, ერთობლიობაში შეფასდეს, ახდენს თუ არა პოლიცია საპროტესტო ლოკაციის გადაკეტვას თავად და აწვდის თუ არა ის ინფორმაციას შეკრების მონაწილეებს, რომ მათი სატრანსპორტო გზაზე დგომა კანონსაწინააღმდეგოა. იმ შემთხვევაში, თუ სამართალდამცავები არ შედიან მსგავსი სახის დიალოგში და ამავდროულად, თავად ახდენენ ქუჩის გადაკეტვას, საჭიროა, გამოიკვეთოს, არის თუ არა სახეზე რაიმე გარემოება, რაც გამორიცხავს დაშვებას, რომ მათ ამგვარი დროებითი ზომა მიიღეს შეკრების საპოლიციო მართვის ფარგლებში, მშვიდობიანი მანიფესტანტების ინტერესების უპირატესი ხელშეწყობისთვის, შემხვედრ ინტერესთა დაბალანსების შედეგად.
სადავო ნორმათა ნორმატიული შინაარსი მოიცავს აღწერილ ბუნდოვან მოცემულობებს, რაც ნორმის განჭვრეტადობის პრობლემას ქმნის.აღნიშნული კი, შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის არა მხოლოდ მომეტებულ საფრთხეს ქმნის, არამედ უშვებს კონსტიტუციით დაცული უფლებათა თვითნებურ შეზღუდვას.
სადავო ნორმების განჭვრეტადობა
მოთხოვნა, რომლის მიხედვითაც შეკრებების შესახებ ნებისმიერი შეზღუდვა „კანონით უნდა იყოს დადგენილი“, მოითხოვს არა მხოლოდ იმას, რომ ამ აკრძალვას შიდა კანონმდებლობაში მკაფიო საფუძველი გააჩნდეს, არამედ შესაბამისი კანონის ხარისხსაც ეხება.[121] ვაღიარებთ რა, რომ აბსოლუტური სიზუსტე შეუძლებელია და მრავალი კანონი გარდაუვლად ისეთი ტერმინებითაა ფორმულირებული, რომლებიც მეტ-ნაკლებად ბუნდოვანია და რომელთა ინტერპრეტაცია და გამოყენება პრაქტიკის საგანს წარმოადგენს,[122] კანონები მაინც საკმარისად მკაფიო და ზუსტი უნდა იყოს, რათა საშუალება მისცეს ცალკეულ პირს შეაფასოს, წარმოადგენს თუ არა მისი ქცევა კანონდარღვევას და წინასწარ განსაზღვროს ამგვარი კანონდარღვევის შესაძლო შედეგები.[123] რაც ასევე იმას ნიშნავს, რომ კანონი ისეთი ტერმინებით უნდა იყოს ფორმულირებული, რომ გონივრულ მითითებას იძლეოდეს ამ საკანონმდებლო ნორმების ინტერპრეტაციისა და გამოყენების შესახებ.[124] საერთო ჯამში, კანონიერების მოთხოვნა ასევე გულისხმობს იმას, რომ ნებისმიერი შეზღუდვა შეკრებებთან მიმართებაში უნდა შეესაბამებოდეს საერთაშორისო სტანდარტებს.
საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ „კანონის“ შესაბამისად. ამასთან, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის საფუძველი კანონმდებლობაში ხელმისაწვდომი ფორმით უნდა იყოს ასახული. კანონი, რომლითაც ხდება გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა, აუცილებლად უნდა აკმაყოფილებდეს კანონის ხარისხობრივ მოთხოვნებს. შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის გამართლებულობის შეფასებისას, პირველ რიგში, უნდა გაირკვეს, განხორციელდა თუ არა ჩარევა განჭვრეტადი კანონმდებლობის საფუძველზე. შეზღუდვა „კანონით გათვალისწინებულად“ ვერ ჩაითვლება იმგვარ შემთხვევაში, როდესაც ჩარევა, მართალია, კანონს ეფუძნებოდა, მაგრამ ეს კანონი არ იყო საკმარისად განჭვრეტადი.[125]
მნიშვნელოვანია ხაზი გავუსვათ, რომ გამოხატვის თავისუფლების განჭვრეტადი კანონმდებლობით შეზღუდვის მოთხოვნა მჭიდროდ არის დაკავშირებული თავად ამ უფლების განხორციელებაზე „მსუსხავი ეფექტის“ არსებობის რისკებთან.
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად, პირი „მსუსხავ ეფექტს“ განიცდის იმ შემთხვევაში, როდესაც იგი მოსალოდნელი პასუხისმგებლობის/სანქციის შიშით, იძულებულია, თავი შეიკავოს უფლების სრულყოფილად განხორციელებისაგან და თვითშეზღუდვა აისახება გამოხატვის თავისუფლების ნორმატიულად შეუზღუდავ ნაწილზეც. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „მსუსხავი ეფექტის“ გავლენით ნორმის ზემოქმედება გამოხატვის თავისუფლების რეალიზებაზე შესაძლებელია გასცდეს მისი რეგულირების სფეროს და ფაქტობრივად შეზღუდოს ის ურთიერთობები, რომელთა მოწესრიგებაც კანონმდებლის მიზანს არც კი წარმოადგენდა. გამოხატვის თავისუფლების სფეროს ამგვარად რეგულირებამ შესაძლებელია გამოიწვიოს საზოგადოების გაუმართლებელი ჩაკეტვა, მისი მოქმედების თავისუფლების თვითშეზღუდვა, აიძულოს ადამიანები, მოახდინონ თვითცენზურა გამოხატვის თავისუფლებით დაცული სფეროს იმ ნაწილში, რომლის შეზღუდვის აუცილებლობაც არ არსებობს, რაც, თავისთავად, ამ უფლების არათანაზომიერად შეზღუდვის ტოლფასია“[126]
გარდა ამისა, მოცემულ შემთხვევაში, კანონის განსაზღვრულობის საჭიროებას ამძაფრებს ის გარემოებაც, რომ სადავო ნორმის დარღვევა იწვევს შეკრების მონაწილის პასუხისგებაში მიცემას და მათ შორის ყველაზე მკაცრი სანქციის - პატიმრობის გამოყენებას.
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ პასუხისმგებლობის დამდგენ ნორმებთან მიმართებით განსაზღვრა, რომ ამ სფეროში „კანონმდებლისთვის მაქსიმალურად დეტალიზებული, ხისტი მოწესრიგების შემოღების ვალდებულების დადგენა შეიცავს ამა თუ იმ საზოგადოებრივად საშიში ქმედების დაუსჯელად დატოვების საფრთხეს. იმ შემთხვევაში, თუ კანონმდებელს არ ექნება შესაძლებლობა, ესა თუ ის სამართლებრივი სიკეთე დაიცვას ზოგადი აკრძალვების დაწესებით, ყოველთვის იარსებებს საფრთხე, რომ ინდივიდები მოძებნიან გზას ხსენებული სამართლებრივი სიკეთის კანონით აუკრძალავი ფორმით დასაზიანებლად... აღნიშნულიდან გამომდინარე, არარეალისტური იქნება, კანონმდებელს მოეთხოვოს პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმების კონკრეტიზაციის ძალიან მაღალი ხარისხით ჩამოყალიბება. დასაშვებია, პასუხისმგებლობის დამდგენი ისეთი ზოგადი საკანონმდებლო ნორმის მიღება, რომელიც გონივრულობის ფარგლებში ექვემდებარება განმარტებას და, ამ გზით, უზრუნველყოფს მისი მოქმედების სფეროში მოქცეული დაცული სიკეთის ხელყოფის ყველა შესაძლო შემთხვევის დასჯადობას“[127]
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი და მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტი ტრანსპორტის სავალი ნაწილის გადაკეტვის წესს ადგენს და განსაზღვრავს რომ ქუჩის გადაკეტვა დასაშვებია როდესაც შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა რაოდენობა ამას მოითხოვს. თუმცა, აღნიშნული ნორმებით ასევე დგინდება აკრძალვები, ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის დაბრკოლებების განზრახ შექმნასა ან ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვასთან დაკავშირებით. პრაქტიკაში, აღნიშნული ნორმები გამოიყენება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც საპატრულო პოლიციის მიერ გადაიკეტება სატრანსპორტო გზის სავალი ნაწილი და უკვე გადაკეტილ გზაზე შეკრების მონაწილეები გადავლენ და განაგრძობენ შეკრების უფლების რეალიზებას, ასევე იმ შემთხვევებში, როდესაც შეკრების მონაწილე შეკრების სხვა მონაწილეების მიერ გადაკეტილ სავალ ნაწილზე მოგვიანებით შეუერთდება შეკრებას. შესაბამისად, ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის დაბრკოლებების განზრახ შექმნა ან ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვა, საკმაოდ ბუნდოვანია და პოტენციურად შეიძლება მოხდეს მისი თვითნებური ინტერპრეტაცია შემფასებელი ორგანოების მიერ.
აღნიშნული ნორმებით დადგენილი წესი არის ფართო და განუსაზღვრული. რაც პოტენციურად ქმნის მისი თვითნებურად და დისკრიმინაციულად გამოყენების რისკს კანონის აღსრულებისას. ფართო დისკრეციას აძლევს სამართალდამცავს, გადაწყვიტონ თუ რომელ შემთხვევაში შეექმნა განზრახ დაბრკოლება ტრანსპორტის გადაადგილებას ან რომელ შემთხვევაში გადაიკეტა ტრანსპორტის სავალი ნაწილი ხელოვნურად. ნორმების ფორმულირებისა და მათი პრაქტიკაში გამოყენების გათვალისწინებით, შეუძლებელია იმის განსაზღვრა ეხება თუ არა ეს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც თავად სამართალდამცავების მიერ ხდება ქუჩის გადაკეტვა ან როდესაც გადაკეტილ ქუჩაზე მივა შეკრების ახალი მონაწილე.
როგორც მოგეხსენებათ, შეკრებისა და მანიფესტაციების შესახებ კანონის კონკრეტული ნორმების დარღვევისათვის გათვალისწინებულ სანქციად, 2025 წლის 16 ოქტომბერს განხორციელებული ცვლილებების შემდგომ, სანქციის სახით უალტერნატივოდ პატიმრობა განისაზღვრა. შეკრებების უფლების რეალიზებისას, ქუჩის გადაკეტვის გამო პირის თავისუფლების აღკვეთა პატიმრობის სახით წარმოადგენს განსაკუთრებით მწვავე ჩარევას შეკრებისა და გამოხატვის უფლებებში და აუცილებელია სასამართლომ სადავო ნორმების კონსტიტუციურობის შეფასებისას ასევე გაითვალისწინოს სანქციის სიმძიმის ეფექტი შეკრებისა და გამოხატვის უფლების რეალიზებაზე.
ეუთო/ოდირის შეფასებით, შინაგან საქმეთა სამინისტროს გადაწყვეტილება გზების გახსნასთან დაკავშირებით, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ შეკრების მონაწილეთა რაოდენობას, ან ალტერნატიული მარშრუტის ხელმისაწვდომობას ეფუძნება, როგორც ეს კანონის 111-ე მუხლშია აღნიშნული, სრულად არ შეესატყვისება ხსენებულ პრინციპებს და შესაბამისად, ცვლილებას საჭიროებს. ასეთი გადაწყვეტილებების მექანიკურად მიღება დაუშვებელია. აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნას მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლება და რა ზეგავლენას იქონიებს ეს მონაწილეთა შესაძლებლობაზე მოახდინონ ამ უფლების ეფექტური რეალიზაცია. საერთო ჯამში, მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების შეზღუდვის დასაბუთებისთვის, კანონი საკმარის მითითებებსა და უფრო მკაფიოდ განსაზღვრულ კრიტერიუმებს უნდა ითვალისწინებდეს. შეკრების სვლაგეზის შეცვლის ნაცვლად, სახელმწიფო ორგანოებს ევალებათ ტრანსპორტის მოძრაობის მარშრუტების პრიორიტეტულობის განსაზღვრა და მიმართულების შეცვლისთვის ალტერნატიული გზის გათვალისწინება იმ შემთხვევებში, როდესაც შეკრების შედეგად გამოწვეული შეფერხებები სერიოზული და ხანგრძლივია.[128]
სადავო ცვლილებები იძლევა თვითნებურად გამოყენების საფუძველს, რაც აჩენს მშვიდობიანი შეკრების უფლების არათანაზომიერად შეზღუდვის რისკს. ასევე ვერ აკმაყოფილებს კანონის განსაზღვრულობის კრიტერიუმებს, და არაკონსტიტუციურად უნდა იქნეს ცნობილი.
ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტითა და მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტის ნორმატიული შინაარსი ბუნდოვანია და არათანაზომიერად ზღუდავს საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველ და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტებს.
შეკრებებისა და მანიფესტაციების ჩატარების წესების დარღვევისათვის გათვალისწინებული პასუხიმგებლობა
საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტის დაცული სფერო და სასჯელის შეფასების კონსტიტუციური სტანდარტები
მოსარჩელე მხარე შეკრებებისა და მანიფესტაციების ჩატარების წესების დარღვევისათვის გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის ნორმებს სასჯელის პროპორციულობის მხრივ განიხილავს, რაც თავის მხრივ, ზემოქმედებს თავად გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებაზე და არათანაზომიერად ზღუდავს კონსტიტუციურ უფლებებს.
საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტი ადგენს, რომ „დაუშვებელია ადამიანის წამება, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობა, არაადამიანური ან დამამცირებელი სასჯელის გამოყენება“. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „საქართველოს კონსტიტუციის აღნიშნული ნორმა ადამიანებს აბსოლუტურად იცავს ამავე ნორმით აკრძალული ქმედებებისგან. ანუ კონსტიტუციური აკრძალვა ... [არაადამიანური და დამამცირებელი] სასჯელის გამოყენების თაობაზე ადამიანების აბსოლუტური უფლებებია, რაც ნიშნავს იმას, რომ კონსტიტუცია უპირობოდ გამორიცხავს ამ უფლებებში ჩარევას. ნიშანდობლივია, რომ ეს აკრძალვა ვრცელდება ომის და საგანგებო მდგომარეობის დროსაც. შესაბამისად, არ არსებობს ლეგიტიმური მიზანი, დაუძლეველი ინტერესი, როგორი მნიშვნელოვანიც არ უნდა იყოს ის (ტერიტორიული მთლიანობის, სუვერენიტეტის დაცვა, ტერორიზმთან ბრძოლა, სახელმწიფო უსაფრთხოება და სხვა), რომლის დასაცავადაც შესაძლებელი იქნებოდა ამ უფლებებში ჩარევის გამართლება. კონსტიტუციამ პოტენციური კონფლიქტი ... [მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით] დაცულ სიკეთესა და კონსტიტუციით დასაცავ ნებისმიერ სხვა ღირებულ ინტერესს შორის, რომლის დაცვის მუდმივი ვალდებულებაც ქვეყნის ხელისუფლებას აქვს, იმთავითვე და უპირობოდ გადაწყვიტა ადამიანის ღირსების სასარგებლოდ. ცხადია, ხელისუფლება არ თავისუფლდება კონსტიტუციური ვალდებულებისგან, დაიცვას მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესები, კონსტიტუციით გათვალისწინებული ლეგიტიმური მიზნები (სახელმწიფო უსაფრთხოება, ტერიტორიული მთლიანობა, სხვათა უფლებები, სამართლიანი მართლმსაჯულების განხორციელება და სხვა), თუმცა ვერც ერთი ამ სიკეთის დაცვა ვერ გაამართლებს ... [არაადამიანური და დამამცირებელი სასჯელის გამოყენებას]“.[129]
საკონსტიტუციო სასამართლოს, როგორც საკონსტიტუციო კონტროლის ორგანოს დანიშნულებაა, შემოსაზღვროს ამ სფეროში კანონმდებლის თავისუფალი მოქმედების სივრცე. საქართველოს კონსტიტუცია ადგენს იმ ჩარჩოს და მინიმალურ მოთხოვნებს, რასაც კანონმდებლის მიერ გათვალისწინებული სასჯელი, მისი სიმკაცრე უნდა აკმაყოფილებდეს. აუცილებელია, სასჯელი ადეკვატურად შეესატყვისებოდეს საზოგადოებრივი საშიშროების შემცველი ქმედების სიმძიმეს. იმ პირობებში, როდესაც სასჯელის სიმკაცრე აშკარად აჭარბებს ჩადენილი ქმედების საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხს, ეჭვქვეშ დგება დაწესებული სასჯელისა და მისი ლეგიტიმური მიზნების პროპორციული დამოკიდებულება. აშკარად მკაცრი და არაგონივრული სასჯელი ზედმეტად შორდება სასჯელის ლეგიტიმურ მიზნებს, ხდება თვითმიზანი და ადამიანის ობიექტივიზაციის საფუძველი. ასეთი ტიპის სასჯელები იწვევს ადამიანის ობიექტად განხილვას და უნდა შეფასდეს როგორც არაადამიანური. სწორედ აქ მთავრდება სასჯელის პოლიტიკის თავისუფლად განხორციელების სივრცე და კანონმდებელი იჭრება კონსტიტუციით აბსოლუტურად აკრძალულ სფეროში“[130]ყოველივე ზემოხსენებულის შესაბამისად, სასჯელის პროპორციულობის შეფასებისას საკონსტიტუციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რამდენად შეესაბამება გამოყენებული სადამსჯელო ღონისძიების სიმკაცრე დანაშაულის სიმძიმეს, მის საზოგადოებრივ საშიშროებას. „ამ თვალსაზრისით უაღრესად მნიშვნელოვანია, სადამსჯელო ღონისძიებასა და სასჯელის მიზნებს შორის ურთიერთმიმართების დადგენა. სწორედ სასჯელის მიზნები და აკრძალული ქმედებით გამოწვეული საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხი აძლევს კანონმდებელს სადამსჯელო ღონისძიების გამოყენებისა და, ზოგადად, სასჯელის პოლიტიკის შემუშავების ლეგიტიმაციას. შესაბამისად, აშკარად არაპროპორციული, არაადამიანური სასჯელის იდენტიფიცირებისათვის მნიშვნელოვანია, განისაზღვროს გამოყენებული სადამსჯელო ღონისძიების მიზნები და აკრძალული ქმედებით გამოწვეული საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხსა და სასჯელის სიმკაცრეს შორის ურთიერთმიმართება. იმ შემთხვევაში, თუ აკრძალული ქმედების საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხი არის იმდენად დაბალი, რომ ვერ ამართლებს მკაცრი სადამსჯელო ღონისძიების გამოყენებას, აშკარა ხდება, რომ სახეზეა არაადამიანური სასჯელი“[131]
შესაბამისად, „ადეკვატური შესატყვისობა“ სასჯელსა და ქმედების სიმძიმეს შორის მნიშვნელოვან როლს თამაშობს თავად სანქციის პროპორციულობის შეფასების მხრივ. როგორც არაერთხელ აღინიშნა, ქმედებები, რომელიც უალტერნატივო ადმინისტრაციულ პატიმრობასა და შემდგომში სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს არ წარმოდგენს საზოგადოებისათვის საშიშროების მქონე ისეთ ქმედებებს, რომელიც მსგავსი ტიპის სანქციას გაამართლებდა. კანონმდებლის მიერ განსაზღვრული პასუხიმგებლობის ზომა არაგონივრულია, რადგან ისე ადმინისტრაციულ პატიმრობასა და თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს მაგალითად ნიღბის ტარებისათვის, კარვის გაშლისა ან მშვიდობიანი შეკრებაში მონაწილეობის გაგრძელების უფლებით სარგებლობისათვის.
სანქციის ინტენსიური ბუნება და მასშტაბი ვერ აკმაყოფილებს სასჯელის პროპორციულობის მოთხოვნას, იმის გათვალისწინებით თუ რა ქმედების განხორციელებისთვის არის დაწესებული ეს სანქცია. სახელმძღვანელო პრინციპები მკაფიოდ განმარტავს, რომ უმნიშვნელო სამართალდარღვევა, რომელის გამოც არ დაემუქრება მნიშვნელოვანი საფრთხე, ან არ მიადგება მნიშვენლოვანი ზიანი საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვას, ან სხვა პირების უფლებებსა და თავისუფლებებს უნდა ითვალისწინებდეს მსუბუქ ჯარიმას, მსგავსად იმ მცირე სამართალდარღვევებისა, რომლებიც შეკრებას არ უკავშირდება.[132]
სასარჩელო მოთხვონის ფარგლები
სასარჩელო მოთხვონის ფარგლებში, მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდის საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილებს, ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედ რედაქციასა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის პირველ, მე-2, მე-3 და მე-4 ნაწილებს. კონკრეტული ნორმების შესაბამისობას საქართველოს კონსტიტუციის მოთხოვნებთან დეტალურად ქვემოთ განვიხილავთ.
აღნიშნული სადავო ნორმებით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის ბუნება და გათვალისწინებული ინტენსიური სანქციის ოდენობა წარმოდგენს არაპროპორციულ სასჯელს, რომელსაც თავის მხრივ, მსუსხავი ეფექტი აქვს შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებაზე. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სანქციის არაპროპორციული ბუნება არა მხოლოდ კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნებს ეწინააღმდეგება, არამედ, ირიბად ზღუდავს კონსტიტუციით გარანტირებულ შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებას.
აღსანიშნავია, რომ სახდელის სიმძიმე და სახეობა, მათ შორის იმ სახდელისა, რომელიც პირს საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევასთვის დაეკისრა,[133] რელევანტური ფაქტორია კონკრეტული შეზღუდვის აუცილებლობისა და პროპორციულობის შეფასების კუთხით. შეკრების დროს ჩადენილი ქმედებისთვის დაკისრებულმა არააუცილებელმა და არაპროპორციულად მკაცრმა სანქციამ შესაძლოა შეაფერხოს ასეთი შეკრების ჩატარება, მსუსხავი ეფექტი იქონიოს და ხელი შეუშალოს მონაწილეების ამდაგვარ აქციაზე დასწრებას.[134]
ასეთი სანქციები შესაძლოა წარმოადგენდეს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების ირიბ დარღვევას.[135] უმნიშვნელო ადმინისტრაციული სამართალდარღვევების შემთხვევაში, შესაძლოა არაპროპორციული იყოს ნებისმიერი სანქციისა თუ ჯარიმის დაკისრება შეკრების მონაწილეებისთვის ან ორგანიზატორებისთვის.[136]
კანონმდებლობით განსაზღვრული ინტენსიური სანქციის ფორმა არ შეესაბამება რომელიც „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული აკრძალვის ბუნებას, რომელიც თავის მხრივაც ვერ აკმაყოფილებს კონსტიტუციის მოთხოვნებს.
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, „აშკარად არაპროპორციულ სასჯელებს, რომლებიც არ შეესაბამებიან დანაშაულის ხასიათს და სიმძიმეს, არა მარტო აქვთ მიმართება ... [არაადამიანური და დამამცირებელი სასჯელის გამოყენების] კონსტიტუციურ აკრძალვასთან, არამედ არღვევენ კიდეც ამ კონსტიტუციურ დანაწესს“[137] სადავო ნორმების დაწესებული პასუხიმგებლობის ბუნება არ შეესაბამება ქმედების ხასიათსა და სიმძიმეს, რაც წინააღმდეგობას ქმნის კონსტიტუციის მოთხოვნასთან.
აგრეთვე, საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, სასჯელის პროპორციულობის შეფასებისას „პირველ რიგში, უნდა დადგინდეს სადავო ნორმით გათვალისწინებული ქმედების კრიმინალიზების მიზნები. ხოლო, ამის შემდეგ უნდა გაირკვეს ამ ქმედებისთვის გათვალისწინებული სასჯელის კონკრეტული ზომა არის თუ არა დასახელებული ლეგიტიმური მიზნების ვარგისი და პროპორციული საშუალება და უზრუნველყოფს თუ არა თავად სასჯელის მიზნების მიღწევის შესაძლებლობას. რადგან საბოლოოდ, სასჯელის მიზნებიც ქმედების კრიმინალიზების მიზნების მიღწევას უნდა ემსახურებოდეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასჯელი თავად გახდება მიზანი, მაშინ როდესაც სასჯელი არის კონკრეტული ლეგიტიმური მიზნების მიღწევის ყველაზე უკიდურესი საშუალება.[138]
თითოეული სამართალდარღვევის ლეგიტიმური მიზნის განხილვისას, ცხადია, რომ ის არ წარმოდგენს მიზნის მიღწევის თანაზომიერ საშუალებას, რაც ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ კონკრეტული ქმედების სანქციების მიზანი მსუსხავი ეფექტის მოხდენა და სხვათა შეკავებაა.
საკონსტიტუციო სასამართლოს განცხადებით, თუკი სასჯელი გამოყენებული იქნება მხოლოდ სხვათა შეკავების მიზნით, ის, ცხადია, უსამართლო იქნება, რადგან დაუშვებელია ადამიანის მიმართ სისხლის სამართლის უკიდურესი ინსტრუმენტების (სასჯელის) გამოყენება მხოლოდ ან უპირატესად იმის გამო, რომ სხვები მიდრეკილნი არიან ასოციალური ქცევისკენ. ერთი მხრივ, დაუშვებელია და მეორე მხრივ, შეუძლებელიც დანაშაულებრივი ქმედების შეკავება ნებისმიერ ფასად. ამიტომ სასჯელის ზოგადი ნეგატიური პრევენციის ფუნქცია, ცხადია, მნიშვნელოვანია და ის მუშაობს, მაგრამ მისი მიზნობრივი ქმედითობა მიღწევადია მხოლოდ მაშინ, თუ კონკრეტული ქმედებისთვის დაკისრებულ სასჯელს აქვს ობიექტური საფუძველი და უნარი, უზრუნველყოს სამართლიანობის აღდგენის, რესოციალიზაციის და სპეციალური პრევენციის ფუნქცია. ამ ფუნქციებთან ბუნებრივი თავსებადობის გარეშე, მხოლოდ ზოგადი პრევენციის მიზანზე ორიენტირებით სასჯელის დაწესება ან გამოყენება არღვევს ბალანსს, რომელსაც უნდა ეფუძნებოდეს და ემსახურებოდეს სასჯელის დანიშვნა ზოგადად. გაუმართლებელია პირისთვის სასჯელის შეფარდება მხოლოდ საზოგადოების დამოკიდებულებაზე ზემოქმედებისთვის, ვინაიდან თავისთავად ეს გარემოება სასჯელს უხეშად არაპროპორციულ სასჯელად აქცევს.[139]
=
სწორედ საკონსტიტუციო სასამართლოს დაწესებული სტანდარტის შესაბამისად უნდა შეფასდეს სადავო ნორმებით დაწესებული სანქციის მიზანი და ამ მიზნის მიღწევის თანაზომიერება. აგრეთვე, ისიც თუ რა გავლენას ახდენს დაწესებული სანქცია გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებაზე.
ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობა
როგორც უკვე აღინიშნა, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს კონსტიტუციასთან შეუსაბამოდ მიიჩნევს „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“; „ე“; „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ რეგლამენტაციებს. აღნიშნული ქმედებებისათვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა და სახდელები გათვალისწინებულია საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი 1741 მუხლით, რომელიც შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების წესის დარღვევას არეგულირებს.
კერძოდ, კი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილებით გათვალისწინებული რეგულაციები, რომლებსაც შეეხო არაერთი საკანონმდებლო ცვლილება და მათი განხილვა მნიშვნელოვანია, რათა ზუსტად მოხდეს დაწესებული ადმინისტრაციული პასუხიმგებლობის არსისა და მიზნის აღქმა.
2025 წლის ცვლილებები შეკრებასთან დაკავშირებული გარკვეული სამართალდარღვევებისთვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის მკაცრ ზომებს აწესებს - მაქსიმუმ 60 დღემდე ვადით პატიმრობას, როგორც ერთადერთ სანქციას, გამორიცხავს რა სასამართლოს დისკრეციულ უფლებას უფრო მსუბუქი სანქციები დააწესოს, როგორებიცაა პროპორციული ჯარიმა, ან გაფრთხილება. ეს მიდგომა პირდაპირ ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სტანდარტებს, რომელთა მოთხოვნების მიხედვით, სანქციები უნდა იყოს აუცილებელი, პროპორციული.[140]
საკანონმდებლო ცვლილებები ადმინისტრაციული პატიმრობის გამოყენებას გარდაქმნის სტანდარტულ რეაგირებად იმ არაძალადობრივ საქციელზე, რომელიც ვერ აღწევს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების სერიოზულობის იმ დონეს, რომელსაც შესაძლოა გაემართლებინა უფრო მკაცრი რეაგირება (მაგალითად, უბრალოდ ნიღბის, გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვა, ან იმ მშვიდობიან შეკრებაში მონაწილეობა, რომელიც უკანონოდ ითვლება).
სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, მნიშვნელოვანია განისაზღვროს ის მასშტაბი, რომლის ფარგლებშიც კონკრეტული ნორმები ხდება სადავოდ.
ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ნაწილი
ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ნაწილი ითვალისწინებს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“, „ბ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 60 დღემდე ვადით. ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით.
ნათელია, რომ ნორმა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“, „ბ“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ქმედებისათვის აწესებს პასუხიმგებლობას. აღნიშნული ქვეპუნქტები ითვალისწინებს, რომ შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ეკრძალებათ:
ა)იქონიონ ცეცხლსასროლი იარაღი, ფეთქებადი, ადვილაალებადი, რადიოაქტიური ნივთიერება, ცივი იარაღი ან პიროტექნიკური ნაწარმი; ბ) იქონიონ ისეთი საგანი ან ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ან სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მიზნით; ზ) მონაწილეობა მიიღონ იმგვარ შეკრებაში ან მანიფესტაციაში, რომელიც ამ კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნით შეწყდა.
როგორც ზემოთ, „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის ნორმათა არაკონსტიტუციურობის საკითხზე მსჯელობისას იქნა განხილული, კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, პრობლემურად არის მიჩნეული აღნიშნული კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი. სასარჩელო მოთხოვნა პრობლემურად არ ხდის „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებს, რომელთა შესახებაც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მე-9 ნაწილი პასუხისმგებლობას აწესებს.
შესაბამისად, მოსარჩელე მხარისთვის, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 კოდექსის მე-9 ნაწილის განხილვისას, პრობლემურია ნორმის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც პასუხიმგებლობას აწესებს „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ გათვალისწინებული ნორმის დარღვევისათვის, რომელიც გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 60 დღემდე ვადით. ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით.
მოსარჩელე მხარეს პრობლემურად მიაჩნია კონკრეტული ნორმით განსაზღვრული პასუხისმგებლობის ფორმა იმ ქმედებისათვის, რომლის მიხედვითაც აქციის მონაწილეებს ეკრძალებათ მონაწილეობა მიიღონ იმგვარ შეკრებაში ან მანიფესტაციაში, რომელიც ამ კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნით შეწყდა.
სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების განსაზღვრის შემდგომ, მნიშვნელოვანია ვიმსჯელოთ თავად პასუხიმგებლობის ფორმაზე, რომელსაც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ნაწილი აწესებს. ნორმის მიხედვით, იმგვარ შეკრებაში ან მანიფესტაციაში მონაწილეობა, რომელიც ამ კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოთხოვნით შეწყდა გამოიწვევს: ადმინისტრაციულ პატიმრობას 60 დღემდე ვადით. შესაბამისად, ნორმა არ ითვალისწინებს არანაირ სხვა ალტერნატიულ პასუხიმგებლობის ფორმას, მაგალითად ჯარიმის და სახდელის სახით და პირდაპირ ადმინისტრაციულ პატიმრობას გვთავაზობს, რომელიც 60 დღემდე ვადით არის შემოფარგლული.
მიუხედავად იმისა, რომ არ არის გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის ალტერნატიული ფორმა, ნორმა ითვალისწინებს საგამონაკლისო წესს, რომელიც კონკრეტულ სუბიექტებს მიემართება: ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით. აკონკრეტებს, რომ ადმინისტრაციული პატიმრობა არ შეიძლება შეეფარდოს ორსულ ქალს, დედას, რომელსაც ჰყავს 12 წლამდე ასაკის ბავშვი, 18 წლის ასაკს მიუღწეველ პირს, მკვეთრად ან მნიშვნელოვნად გამოხატული შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს.[141]
ცალსახაა რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ნაწილით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობის ფორმა, რომელიც ინტენსიურ ჩარევას წარმოდგენს შეკრების თავისუფლების კონსტიტუციური უფლების დაცვის გარანტიებში. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია განვიხილოთ თუ რა გახდა კონკრეტული პასუხიმგებლობის ფორმის - 1. უალტერნატივოდ ადმინისტრაციული პატიმრობისა და 2.პატიმრობის 60 დღემდე ვადით დაწესების საფუძველი.
აღსანიშნავია, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ნორმა და მისი დარღვევისათვის გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის შესახებ რეგლამენტაცია პირველად 2025 წლის 6 თებერვლის ცვლილებების შემდგომ გაჩნდა.[142]
2025 წლის 6 თებერვლის ცვლილებებით მიღებული ნორმა ფორმულირებული იყო შემდეგნაირად: „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ნორმის დარღვევა – გამოიწვევს სამართალდამრღვევის დაჯარიმებას 5 000 ლარის ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 60 დღემდე ვადით. ნორმის თავდაპირველი რედაქცია ითვალისწინებდა ალტერნატიული პასუხიმგებლობის ფორმას და აწესებდა ჯარიმის გამოყენების შესაძლებლობასაც.
ნორმის მოქმედი რედაქცია 2025 წლის 16 ოქტომბრის ცვლილებების შემდგომ ჩამოყალიბდა[143] და პასუხიმგებლობის ფორმად, უალტერნატივოდ ადმინისტრაციული პატიმრობა განსაზღვრა. სანქციის გამკაცრების მიზეზებზე, საკანონმდებლო ცვლილებების განმარტებით ბარათში, არგუმენტაცია და დასაბუთება მოცემული არ არის. .[144]
კანონმდებლის მწირი არგუმენტაცია მკაცრი სანქციების შემოღებისას, კიდევ უფრო ამძაფრებს დაწესებული რეგულაციების პრობლემურობას. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული შინაარსობრივი აკრძალვების/შეზღუდვებისაგან დამოუკიდებლად, თავად ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის დამდგენი ნორმებიც, გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის ბუნებითა და სანქციის ინტენსივობით არათანაზომიერად ზღუდავს საქართველოს კონსტიტუციით გათვალისწინებულ გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას.
კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც პასუხიმგებლობას აწესებს „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ზ“ გათვალისწინებული ნორმის დარღვევისათვის და იწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 60 დღემდე ვადით ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში კი სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით, არაკონსტიტუციურია და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2, მე-17 მუხლის პირველ და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტებს.
ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-10 ნაწილი
ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-10 ნაწილის თანახმად, „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 ან 112 მუხლით გათვალისწინებული შესასრულებლად სავალდებულო მითითების შეუსრულებლობა, რამაც საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ორგანოების, საწარმოების, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების ნორმალური მუშაობის, ტრანსპორტის ან ხალხის (ქვეითთა) შეუფერხებელი გადაადგილების ან ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევა გამოიწვია, ან „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 და მე-8 მუხლებით გათვალისწინებული შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზებისა და ჩატარების წესის დარღვევა,[145] ანდა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „გ“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებითა და 111 მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით. ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით.
აღსანიშნავია, რომ ნორმის მე-10 ნაწილის შემთხვევაშიც უნდა განისაზღვროს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლები და მასშტაბი, რადგან კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნის მიზნებისათვის რელევანტურია იმ ნორმატიული შინაარსის განსაზღვრა, რომელიც „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის სადავოდ გამხდარი ნორმებისათვის აწესებს პასუხიმგებლობას.
სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში სადავოდ არის გამხდარი „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“; „ე“; და „ვ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რეგლამენტაციები, რომელიც გულისხმობს შემდეგს:
ა2) სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვა; ე) განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის, მათ შორის, დაარღვიონ ამ კანონის 111 მუხლის მოთხოვნები; ვ) მოაწყონ დროებითი კონსტრუქცია, თუ მისი მოწყობა საფრთხეს უქმნის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს ან სხვა პირებს, ხელს უშლის პოლიციის მიერ საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვას, აფერხებს საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის ნორმალურ ფუნქციონირებას, მისი მოწყობის გარეშე არსებითად არ ფერხდება შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარება ან/და მისი მოწყობა შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას არ უკავშირდება; აგრეთვე, ამ კანონის მე-1111 მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული რეგლამენტაცია.
გამოდინარე აქედან, მოსარჩელე მხარე, კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში სადავოდ მიიჩნევს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-10 ნაწილის იმ ნორმატიულ შინაარსს, რომელიც ზემოთ აღნიშნული ქმედებებისათვის აწესებს პასუხისმგებლობას.
შესაბამისად, სადავოდ არის გამხდარი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-10 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი რომელითაც [ანდა] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებითა და 111 მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით. ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით.
რაც შეეხება სანქციას, 1741 მუხლის 10-ე ნაწილი სახდელის სახით აწესებს უალტერნატივო ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით. აგრეთვე, პატიმრობასთან ერთად დამატებით, ადმინისტრაციული სახდელის ფორმად ითვალისწინებს - სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციას. ნორმა ცალკე გამოყოფს შეკრებისა და მანიფესტაციის ორგანიზატორის პასუხიმგებლობას და ამ შემთხვევაში ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით განსაზღვრავს, აგრეთვე, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.
შესაბამისად, ადმინისტრაციული სახდელის ფორმით 1741 მუხლის მე-10 ნაწილი ითვალისწინებს ადმინისტრაციული პასუხიმგებლობის უალტერნატივო ფორმას და შეკრება მანიფესტაციის სადავოდ გამხდარი წესების დარღვევისათვის, შეკრების მონაწილეთა და ორგანიზატორებისათვის პირდაპირ პატიმრობას აწესებს.
ამ შემთხვევაშიც, ნორმა გამონაკლისის სახით აკონკრეტებს, რომ ადმინისტრაციული პატიმრობა არ შეიძლება შეეფარდოს ორსულ ქალს, დედას, რომელსაც ჰყავს 12 წლამდე ასაკის ბავშვი, 18 წლის ასაკს მიუღწეველ პირს, მკვეთრად ან მნიშვნელოვნად გამოხატული შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს.[146]
ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლს მე-10 ნაწილი 2025 წლის 16 ოქტომბრის ცვლილებების შემდგომ დაემატა[147] და შეეხებოდა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „გ“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებითა და 111 მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევისათვის გათვალისწინებულ პასუხიმგებლობას. პასუხისმგებლობის ნაწილში ანალოგიურად იყო რეგულირებული, როგორც დღეს მოქმედი რედაქცია და ამ შემთხვევაში, 2025 წლის 10 დეკემბრის ცვლილებებით პასუხიმგებლობის ზომა არ გაზრდილა.
მაგრამ აღსანიშნავია, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ქმედებები სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის სხვადასხვა რედაქციებით, სხვა ნაწილებით რეგულირდებოდა და ითვალისწინებდა განსხვავებული პასუხიმგებლობის ფორმებსაც.
როგორც აღინიშნა, 2024 წლის 13 დეკემბრის ცვლილებების შედეგად „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტს დაემატა „ა2“ ქვეპუნქტი, რომელიც სახის ნიღბით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით დაფარვას კრძალავს.[148] აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილებათა პაკეტით დაწესდა ადმინისტრაციული პასუხიმგებლობის შესაბამისი ფორმა, რომელიც კოდექსის 1741 მე-5 ნაწილით რეგულირდებოდა და გულისხმობდა შემდეგს, რომ „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა1“ და „ა2“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს სამართალდამრღვევის დაჯარიმებას 2 000 ლარის ოდენობით.“ შესაბამისად, პირველად როდესაც ამ ქმედებისათვის ადმინისტრაციული პასუხიმგებლობა დაწესდა, ის საერთოდ არ ითვალისწინებდა სახდელის ფორმად პატიმრობის გამოყენებას.
2025 წლის 6 თებერვლის ცვლილებების შემდგომ,[149] კონკრეტული ქმედებისათვის პასუხიმგებლობა გათვალისწინებული იყო კოდექსის 1741 მუხლის მე-7 ნაწილით და განსაზღვრავდა შემდეგს: „„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა1“ და „ა2“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს სამართალდამრღვევის დაჯარიმებას 2 000 ლარის ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 7 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.“[150] შესაბამისად, თებერვლის ცვლილებების შემდგომ გაჩნდა პირველად ადმინისტრაციული სახდელის ფორმად პატიმრობა ნიღბით სახის დაფარვისათვის. მიუხედავად ამისა, ცხადია, რომ მაშინ მოქმედი რედაქცია ალტერნატიული პასუხისმგებლობის ფორმას, ჯარიმასაც ითვალისწინებს.
რაც შეეხება „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ქმედებებისათვის პასუხიმგებლობის განსაზღვრას, ეს 2025 წლის 16 ოქტომბრის ცვლილებებით მოხდა[151] და პასუხიმგებლობის ფორმად პირდაპირ ის სახდელები განისაზღვრა, როგორს ეს მოქმედი რედაქციით არის გათვალისწინებული.
მოცემულ შემთხვევაშიც, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-10 ნაწილის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელის თანახმადაც „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებითა და 111 მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა – გამოიწვევს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით. ამ კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამართალდამრღვევს დაეკისრება ჯარიმა 5 000 ლარის ოდენობით, ხოლო თუ იმავე შემთხვევაში სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით, არათანაზომიერად ზღუდავს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველ პუნქტს და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტს.
უფლების შეზღუდვის იდენტიფიცირება და თანაზომიერების შეფასება
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ, 2025 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში, საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ მკაფიოდ განაცხადა, რომ შეკრების უფლების შეზღუდვად მიიჩნევა აგრეთვე შეკრების მონაწილეების მიმართ სხვადასხვა ტიპის სადამსჯელო ზომების გამოყენება, ვინაიდან ხშირად, ამგვარ დასჯას აქვს მსუსხავი ეფექტი შეკრების მონაწილეთა და სხვა პირთა მიმართ, იმ გაგებით, რომ ისინი მომავალში თავს იკავებენ მსგავსი ფორმით ან, ზოგადად, შეკრებებში მონაწილეობისაგან.[152]
ცხადია რომ, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილებით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობა იწვევს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების შეზღუდვას. ის თუ რამდენად თანაზომიერია ეს შეზღუდვა, აღნიშნული თანაზომიერების შემოწმებისას უნდა იქნეს განხილული.
როგორც არაერთხელ აღინიშნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა2“, „ე“, „ვ“, „ზ“ ქვეპუნქტებითა და მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული რეგლამენტაციები არ წამოადგენს ძალადობრივი ტიპის ქმედებს, პირიქით, როგორც თითოეული ქმედების განხილვისას შეფასდა, მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობისას, ისინი გარკვეულწილად კონკრეტული გამოხატვის ფორმას წამოადგენენ..
ეუთო/ოდირის შეფასებით, მკაცრი და არაპროპორციული სანქციების შემოღება სავარაუდოდ შეაფერხებს შეკრებებში მონაწილეობას და კიდევ უფრო გააძლიერებს შემაკავებელ ეფექტს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების განხორციელებაზე. რაც უკვე აღინიშნა ეუთო/ოდირის 2025 წლის მარტის დაჩქარებულ დასკვნაში, რომელშიც ყურადღება გამახვილებული იყო მნიშვნელოვნად გაზრდილ ჯარიმებსა და ადმინისტრაციულ დაკავებაზე.[153]
ზემოთ თქმულიდან გამომდინარე, ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ სასჯელის სახით ადმინისტრაციული დაკავება არ უნდა იყოს გათვალისწინებული შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ კანონის დარღვევის შემთხვევაში. მართლაც, 60 დღემდე ადმინისტრაციული დაკავების გამოყენების შესაძლებლობა, როდესაც მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მშვიდობიანი და არაძალადობრივია, პირის მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლებასა და თავისუფლების უფლებაში არაპროპორციულ ჩარევას წარმოადგენს.[154]
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო, 2018 წლის 19 ოქტომბრის №2/7/779 გადაწყვეტილებაში, საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით მალანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, განმარტავს, რომ კანონმდებელი განსაზღვრავს ქმედების საშიშროების ხარისხს და ადგენს შესაბამის სანქციებს. ამავე დროს, არსებობს პრეზუმფცია იმისა, რომ ამა თუ იმ ქმედებისათვის გათვალისწინებული სანქციის მოცულობა მიუთითებს მისი საზოგადოებრივი საშიშროების და გასაკიცხაობის ხარისხზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო სამართალურთიერთობის მიზნებისათვის სამართალდარღვევის სიმძიმე უნდა განისაზღვროს შესაბამისი ქმედებისთვის დადგენილი პასუხისმგებლობის ზომით. კერძოდ, პასუხისმგებლობის სიმკაცრე პირდაპირ არის დაკავშირებული ქმედების უმართლობის, გასაკიცხაობის ხარისხთან და საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პასუხისმგებლობის ზომა არის ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების პროპორციული.[155]
საკონსტიტუციო სასამართლოს შეფასების მიღმა არ უნდა დარჩეს ისეთი შემთხვევები, როდესაც სანქციის სახე თავისთავად მიუთითებს სამართალდარღვევის სიმძიმეზე. სახდელის სახით თავისუფლების აღკვეთის გათვალისწინება, თავისთავად მიუთითებს სამართალდარღვევის სიმძიმეზე. ამდენად, სახდელის პროპორციულობის პრეზუმფციის პირობებში, ქმედება, რომლისთვისაც პასუხისმგებლობის სახით გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პატიმრობა, მძიმე სამართალდარღვევას წარმოადგენს.[156]
შესაბამისად, სასამართლოს მიერ განვითარებული ლოგიკის საფუძველზე ცხადია, რომ სანქციის სიმძიმე თავად სამართალდარღვევის გასაკიცხაობასა და ქმედების სიმძიმეზეც აისახება. სასამართლოს მიერ დადგენილი სტანდარტით რომ შევაფასოთ კანონმდებლის ლოგიკა, ცხადია, რომ პასუხიმგებლობის ფორმიდან (პატიმრობიდან) გამომდინარე, ნიღბის ტარება, სახის დაფარვა, კარვის გაშლა ან მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობის გაგრძელება, მიუხედავად შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოწოდებისა, წარმოადგენს ძალიან მძიმე სამართალდარღვევას.
როგორც აღინიშნა, საკანონმდებლო ცვლილებების განმარტებით ბარათში, არ არის მკაფიოდ წარმოდგენილი თუ რა იყო მკაცრი, უალტერნატივო ადმინისტრაციული პატიმრობის შემოღების საფუძველი, მაგრამ მოსარჩელე მხარის მოსაზრებით ეს შესაძლოა ყოფილიყო საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა თუ სხვათა უფლებების დაცვა..
ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ მიუხედავად ღირებული ლეგიტიმური მიზნისა, სანქციის სიმძიმის გათვალისწინებით, იმდენად ინტენსიურია უფლებაში ჩარევა, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის ფორმა ვერ ჩაითვლება ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის ნაკლებ მზღუდავ საშუალებად, და ვერ აკმაყოფილებს თანაზომიერების პრინციპის აუცილებლობის მოთხოვნის კრიტერიუმს,
საკონსტიტუციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ მძიმე სამართალდარღვევაში სამართალდამრღვევად ცნობა ადამიანის უფლებებში ინტენსიურ ჩარევას წარმოადგენს, მათ შორის იმ შემთხვევაშიც, თუ შედარებით მსუბუქი სანქცია იქნა გამოყენებული. ამ დროს უფლებებში ჩარევის სიმძიმეს განაპირობებს გასაკიცხაობის ხარისხი, რომელიც მძიმე სამართალდარღვევის ჩადენაში სამართალდამრღვევად ცნობას ახლავს.[157]
ეუთო/ ოდირის შეფასებით, ადმინისტრაციული დაკავების შესაძლო ალტერნატივა, როგორიცაა ჯარიმები, რომლებიც ისედაც არაპროპორციულად მაღალი იყო, სრულად ამოღებულია კოდექსის 1741 (9)-ე მუხლიდან და აღარ არის გათვალისწინებული 1741 (10) მუხლში. პრაქტიკაში სანქციების გონივრული დიაპაზონის არსებობა, რომელიც სიმძიმის მიხედვით განსხვავდება, ხელს უწყობს პროპორციულობის პრინციპის დაცვას მაშინ, როცა კომპეტენტურმა ორგანომ სასჯელის შეფარდების საკითხი უნდა გადაწყვიტოს.[158] ამ მხრივ, სანქციების დიაპაზონის შეზღუდვა მხოლოდ ყველაზე მძიმე სანქციით, ადმინისტრაციული დაკავებით აშკარად არაპროპორციულია იმ ქმედებებისთვის, რომლებიც არ აღწევს საჭირო სიმძიმის ხარისხს (მაგალითად, მხოლოდ ნიღბის ტარება ან უკანონო, მაგრამ პოტენციურად მშვიდობიან შეკრებაში მონაწილეობა).[159]
არაძალადობრივი ქმედებებისთვის ალტერნატიული სანქციების უსაფუძვლო გაუქმება მეტისმეტად რეპრესიული და დასჯაზე ორიენტირებულია. მიუხედავად იმისა, რომ დარღვევები ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებად კლასიფიცირდება, სანქციის არსიდან და სიმკაცრიდან გამომდინარე, რომელიც სტანდარტულ სახდელად თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს, შეიძლება სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობად ჩაითვალოს.[160]
შესაბამისად, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდამრღვევთა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 პუნქტებით სადავოდ გამხდარი ნორმათა ნორმატიული შინაარსით დადგენილი პასუხიმგებლობის ფორმა იწვევს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების ინტენსიურ შეზღუდვას და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2, 17-ე მუხლის პირველ და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტებს.
ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული ჯარიმა
როგორც უკვე აღნიშნა, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 პუნქტის დანაწესი ითვალისწინებს, რომ ადმინისტრაციული პატიმრობა არ შეიძლება შეეფარდოს ორსულ ქალს, დედას, რომელსაც ჰყავს 12 წლამდე ასაკის ბავშვი, 18 წლის ასაკს მიუღწეველ პირს, მკვეთრად ან მნიშვნელოვნად გამოხატული შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს.
აღნიშნული გამონაკლისის შესაბამისად, კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილები ადმინისტრაციულ პატიმრობას არ ავრცელებს საგამონაკლისო წესით დადგენილ სუბიექტებზე და შეკრება მანიფესტაციის მონაწილესათვის 5000 ლარის ოდენობის ჯარიმას განსაზღვრავს, ხოლო შეკრების ორგანიზატორისთვის 15 000.
აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილებით, საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით მალანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, პირველად მოხდა მძიმე სამართალდარღვევების სხვა გადაცდომებისგან გამიჯვნა. მძიმე სამართალდარღვევებად საკონსტიტუციო სასამართლომ იმგვარი გადაცდომები მიიჩნია, რომლებისთვისაც სანქციის სახით პატიმრობაა გათვალისწინებული. თუმცა, არ გამორიცხა, რომ, ადმინისტრაციული პატიმრობის მსგავსად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული სხვა სანქციაც აღწევდეს უფლების შეზღუდვის ინტენსივობის იმ ხარისხს, რომელიც საკმარისია შემადგენლობის მძიმე სამართალდარღვევად მისაჩნევად.
საკონსტიტუციო სასამართლო არ გამორიცხავს, რომ ადმინისტრაციული პატიმრობის მსგავსად, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული სხვა სანქციაც აღწევდეს უფლების შეზღუდვის ინტენსივობის იმ ხარისხს, რომელიც საკმარისია შემადგენლობის მძიმე სამართალდარღვევად მიჩნევისათვის. შესაბამისად, ორი ინსტანციის სასამართლოში დავის აუცილებლობა შესაძლოა იმ სამართალდარღვევებთან მიმართებითაც არსებობდეს, რომელიც სახდელის სახით თავისუფლების აღკვეთას არ ითვალისწინებს.[161]
შესაბამისად, ცხადია, რომ საკონსტიტუციოს სასამართლომ მძიმე სამართალდარღვევების ბუნებას დაუკავშირა არა მხოლოდ სანქციის სახით პატიმრობის გამოყენებას, არამედ სხვა ტიპის სანქციასაც.
რადგან სასამართლოს განცხადებით, სამართალდამრღვევად ცნობის შედეგად, ადამიანზე ზემოქმედება არ შემოიფარგლება მხოლოდ მის მიმართ გამოყენებული სანქციის მოცულობით. სანქციისგან დამოუკიდებლად (მათ შორის იმ შემთხვევაში, როდესაც სანქცია საერთოდ არ გამოიყენება) პირის სამართალდამრღვევად ცნობას უკავშირდება მისი გაკიცხვა, რაც ასევე წარმოადგენს ზემოქმედების ფორმას.[162] შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში დაწესებული ჯარიმა და მისი ოდენობა უნდა აღწევდეს უფლების შეზღუდვის ინტენსივობის ისეთ ხარისხს, რომ სამართალდარღვევა მძიმედ ჩაითვალოს.
ამ შემთხვევაში, სიმძიმის განმსაზღვრელია სანქციის სოციალურ-ეკონომიკური ეფექტები, კერძოდ კი ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შემდგომ გაზრდილი ჯარიმის ოდენობა, რომელიც შეკრება მანიფესტაციის მონაწილის შემთხვევაში ძირითადად 5 000 ლარს შეადგენს, ხოლო ორგანიზატორის შემთხვევაში 15 000 ლარს. მნიშვნელოვანია აღნიშნოს, რომ ჯარიმები არა 2-ჯერ ან 3-ჯერ არამედ 10-ჯერ გაიზარდა, მაგალითად თუ ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული სანქცია თუ ადრე 500 ლარს შეადგენდა ახლა იგივე ქმედებისათვის შეკრება მანიფესტაციის მონაწილე 5000 ლარით დაჯარიმდება.
აღსანიშნავია, რომ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემების მიხედვით,[163] 2024 წელს საქართველოში საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი 1970,8 ლარს შეადგენდა. 2025 წლის პირველ კვარტალში საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი 2170,1 ლარი, ხოლო მეორე კვარტალში ის 2212 ლარი იყო. 2025 წლის მესამე კვარტალში საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასის ოდენობა შეადგენს 2271,6 ლარს.
შესაბამისად, ცხადია, რომ ჯარიმის ოდენობა ორჯერ ან უფრო მეტად აღემატება ქვეყანაში თვიური ნომინალური ხელფასის ოდენობას, რაც პირდაპირ მიუთითებს დაწესებული ჯარიმის ოდენობის არაპროპორციულობაზე. მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს, რომ სახელმწიფო კონკრეტული სანქციის განსაზღვრისას უნდა ითვალისწინებდეს მოსახლეობის ეკონიმიკურ-სოციალურ პირობებს, რათა არ მოხდეს აბსურდული ოდენობის განსაზღვრა, რაც შეუძლებელს გახდის სანქცირების შემთხვევაში მის გადახდას.
მაღალი ოდენობის ჯარიმებს მსუსხავი ეფექტი აქვს მათზე, ვისაც მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობა სურს. უფრო მეტიც, ეს ჯარიმები გაცილებით მაღალია, ვიდრე ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით დადგენილი ის ჯარიმები, რომელიც არ უკავშირდება შეკრება მანიფესტაციების რეგულირების სფეროს. შესაბამისად, პროპორციულობის პრინციპის დაცვის მიზნით, განსაკუთრებით კი მცირე სამართალდარღვევებთან მიმართებით გაუმართლებელია განსაზღვრული ჯარიმების ოდენობა.
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკით,[164] ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევები, რომელიც ითვალისწინებს პატიმრობას, სისხლისსამართლებრივი ბუნების მატარებელია. „ის გარემოება, რომ მოსალოდნელი სახდელი შედარებით ნაკლებ მძიმეა, არ აცლის სამართალდარღვევას მის თანდაყოლილ სისხლისსამართლებრივ ბუნებას.“[165] სასამართლოს განმარტებით, ფინანსური სანქციების დაკისრებამ, როგორიცაა ჯარიმა, შეიძლება ასევე გამოიწვიოს სამართალდარღვევის მიკუთვნება სისხლის სამართლის სფეროსთვის.[166]
მნიშვნელოვანია განიმარტოს ისიც, თუ რომელი ფაქტორია გადამწყვეტი სასამარლოსთვის, კონკრეტულ ინდივიდუალურ საქმეში დაკისრებული სასჯელის ოდენობა თუ კანონით გათვალისწინებული მაქსიმალური სასჯელის ოდენობა. სასამართლომ მკაფიო პასუხი გასცა ამ კითხვას და განმარტა, რომ სასჯელის სიმძიმე განისაზღვრება კანონით გათვალისწინებული სასჯელის მაქსიმალური ოდენობით.[167]”
სახდელის სიმძიმე და სახეობა, მათ შორის იმ სახდელისა, რომელიც პირს საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევისთვის დაეკისრა,[168] რელევანტური ფაქტორია კონკრეტული შეზღუდვის აუცილებლობისა და პროპორციულობის შეფასების კუთხით. შეკრების დროს ჩადენილი ქმედებისთვის დაკისრებულმა არაპროპორციულად მკაცრმა სანქციამ შესაძლოა შეაფერხოს ასეთი შეკრების ჩატარება, მსუსხავი ეფექტი იქონიოს და ხელი შეუშალოს მონაწილეების ამდაგვარ აქციაზე დასწრებას.[169]
მსგავსის ოდენობის ჯარიმებს, რომელიც სადავო რეგულაციის შემთხვევაში არის დადგენილი, მსუსხავი ეფექტი აქვს და უარყოფითად ზემოქმედებენ გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების რეალიზებაზე.
სახელმძღვანელო პრინციპები მკაფიოდ განმარტავს, რომ უმნიშვნელო სამართალდარღვევა, რომელის გამოც არ დაემუქრება მნიშვნელოვანი საფრთხე, ან არ მიადგება მნიშვნელოვანი ზიანი საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვას, ან სხვა პირების უფლებებსა და თავისუფლებებს უნდა ითვალისწინებდეს მსუბუქ ჯარიმას, მსგავსად იმ მცირე სამართალდარღვევებისა, რომლებიც შეკრებას არ უკავშირდება.[170]
ასეთი სანქციები შესაძლოა წარმოადგენდეს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების ირიბ დარღვევას.[171] უმნიშვნელო ადმინისტრაციული სამართალდარღვევების შემთხვევაში, შესაძლოა არაპროპორციული იყოს ნებისმიერი სანქციისა თუ ჯარიმის დაკისრება შეკრების მონაწილეებისთვის ან ორგანიზატორებისთვის.[172]
ყოველთვიური ხელფასის საშუალო მაჩვენებლის გათვალისწინებით, ასეთ მაღალ ჯარიმას სავარაუდოდ შემაკავებელი ეფექტი ექნება მათზე, ვისაც მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობა სურს. უფრო მეტიც, ეს ჯარიმები გაცილებით მაღალი ჩანს, ვიდრე ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით დადგენილი ის ჯარიმები, რომელსაც შეკრებებთან კავშირი არ ჰქონია. შესაბამისად, პროპორციულობის პრინციპის დაცვის მიზნით, განსაკუთრებით კი მცირე სამართალდარღვევებთან მიმართებით, რეკომენდებულია გადაიხედოს და არსებითად შემცირდეს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741-ე მუხლით განსაზღვრული ჯარიმების ოდენობა.[173]
ზემოთ აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 პუნქტებით სანქციის სახით გათვალისწინებული ჯარიმების ოდენობა ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტს და არაპროპორციულად ზღუდავს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებას.
ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-5 ნაწილი (2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია)
„შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით, მე-11 მუხლით (გარდა მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა1“, „ა2“ და „ზ“ ქვეპუნქტებისა) და 111 მუხლით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევა –
გამოიწვევს სამართალდამრღვევის დაჯარიმებას 5 000 ლარის ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.
შესაბამისად, 1741 მუხლის მე-5 პუნქტის (2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია) „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტიდან გამონაკლისის სახით გამორიცხავდა პასუხიმგებლობას მხოლოდ სამი ტიპის აკრძალვისათვის: ლაზერული/მკვეთრი გამოსხივების მქონე საშუალებების გამოყენებისათვის, სახის ნიღბის ან ნებისმიერი საშუალებით დაფარვისათვის და იმგვარ შეკრებაში მონაწილეობის მიღებისათვის, რომელიც შსს-ს მოთხოვნით შეწყდა.
აღსანიშნავია, რომ 1741 მუხლის მე-5 პუნქტის 2025 წლის 16 ოქტომბრის ცვლილებების შემდგომ,[174] ნორმის მოქმედი რედაქცია მოიცავს სხვა გამონაკლისებსაც, მათ შორის, „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებს.
შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნაში სადავოდ გამხდარი ნორმის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია, პასუხისმგებლობას ითვალისწინებდა ისეთი ქმედებებისათვის, როგორიცაა კანონის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ქმედებები: განზრახ შექმნან დაბრკოლებები ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისათვის და დროებითი კონსტრუქციის მოწყობისათვის. აგრეთვე, სადავო ნორმის გასაჩივრებული რედაქცია პასუხიმგებლობას ითვალისწინებდა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტის დარღვევისთვისაც.
როგორც უკვე განხილულია, კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნით სადავოდ არის გამხდარი „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები, აგრეთვე, ამავე კანონის მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტი და კონკრეტული სადავო ნორმებით დაწესებული შინაარსობრივი აკრძალვები და მათი წინააღმდეგობა საქართველოს კონსტიტუციის გარანტირებულ გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლებასთან.
შესაბამისად, 2025 წლის 16 ოქტომბრის ცვლილებებამდე, სწორედ ამ ნორმით განისაზღვრებოდა პასუხიმგებლობა კონკრეტული ქმედებებისათვის, როგორც სხვა ნორმების შემთხვევაში, 1741 მუხლის მე-5 პუნქტიც, 2025 წლის 6 თებერვლის ცვლილებების შემდგომ[175] ითვალისწინებდა გაზრდილი პასუხიმგებლობის ფორმას, სანქციის სახით ჯარიმას 5 000 ლარის ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 15 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით, ხოლო თუ სამართალდამრღვევი ორგანიზატორია − 15 000 ლარის ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.
კონკრეტული სადავო ნორმით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობა სანქცირებადს ხდის ისეთ ქმედებებს, რომლებიც მშვიდობიანი შეკრების უფლებით სარგებლობისას, ისინი გარკვეულწილად კონკრეტული გამოხატვის ფორმას წამოადგენენ, ხოლო გათვალისწინებული სანქცია წარმოდგენს უფლების შეზღუდვის ინტენსიურ ფორმას.
ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილებისგან განსხვავებით, კონკრეტული სადავო ნორმა ქმნის ალტერნატივის შესაძლებლობას ადმინისტრაციული სახდელის დაკისრებისას, ჯარიმასა და პატიმრობას შორის. მიუხედავად ამისა, სანქციის არაპროპორციული და ინტენსიური ბუნება ქმნის ზემოთ განხილული „მძიმე სამართალდარღვევის“ შემადგენლობას, რაც უფლების არათანაზომიერ შეზღუდვას იწვევს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კონკრეტულ შემთხვევაშიც, რელევანტურია ზემოთ განვითარებული მსჯელობა ადმინისტრაციულ პატიმრობასა და არაპროპორციულად მაღალ ჯარიმასთან დაკავშირებით.
მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-5 ნაწილის (2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქციით) გათვალისწინებული ადმინისტრაციული პასუხიმგებლობის შემადგენლობა და სანქციის ინტენსივობა ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2, მე-17 მუხლის პირველ და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტებს.
ძალადაკარგული ნორმის კონსტიტუციური კონტროლი
მნიშვნელოვანია განვიხილოთ, ვრცელდება თუ არა კონსტიტუციური კონტროლი ძალადაკარგულ ნორმაზე საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკიდან გამომდინარე. აგრეთვე, თუ რატომ უნდა იქნეს სადავოდ გამხდარი ძალადაკარგული სადავო ნორმა არსებითად განსახილველად მიღებული.
საკონსტიტუციო სასამართლომ ძალადაკარგულ ნორმების კონსტიტუციური კონტროლის თაობაზე იმსჯელა საქმეში „ჯემალ დუმბაძე და ბადრი ბეჟანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“.
საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, ჩვეულებრივ, მხოლოდ იურიდიულ ძალაში მყოფ, მოქმედ ნორმას შეუძლია წარმოშვას ადამიანის კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებების დარღვევის რისკი, და მხოლოდ ამ შემთხვევაშია კონსტიტუციური კონტროლის განხორციელება ადამიანის უფლებების დაცვის საჭიროებით ნაკარნახევი. თუმცა არსებობს, სპეციფიკური (ძირითადი მიდგომისგან განსხვავებული) შემთხვევებიც, როდესაც კონტროლი, განსხვავებული საფუძვლით, ძალადაკარგული ნორმებზეც ხორციელდება საგამონაკლისო წესით. კერძოდ, საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში არსებობს ორი წყება სპეციფიკური შემთხვევებისა, როდესაც სასამართლო, გარკვეული გარემოებების არსებობისას, კონსტიტუციურ კონტროლს ახორციელებს ძალადაკარგულ ნორმებზე.[176]
აღნიშნული ორი შემთხვევაა: 1) როდესაც საკონსტიტუციო სარჩელის შეტანის შემდგე დაკარგა ნორმამ ძალა, და მისი კონსტიტუციურობის შეფასება მნიშვნელოვანია უფლების დაცვისთვის; 2) როდესაც, სადავო ნორმები, მიუხედავად მათი ფორმალურად ძალადაკარგულობისა, წარმოადგენდა გამოსაყენებელ კანონს მიმდინარე საქმეზე საერთო სასამართლოების ფარგლებში.[177]
ზემოთ აღნიშნულ საქმეზე საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმმა განაცხადა, რომ ორივე ტიპის საგამონაკლისო შემთხვევა არსებითად განსხვავდება წინამდებარე საქმის ფარგლებში სასამართლოს წინაშე დაყენებული შესაფასებელი მოცემულობისგან.[178] კონკრეტულ საქმეში საკითხი, შეეხებოდა იმას, რომ სასამართლომ კონსტიტუციური კონტროლი განახორციელოს არა ფორმალურად ძალადაკარგულ, მაგრამ მოსარჩელეთა მიმართ აქტუალურ დროში გამოსაყენებელ ნორმებზე, არამედ, წარსულში გამოყენებულ და ძალადაკარგულ ნორმებზე, როდესაც მათ საფუძველზე უკვე მიღებულია მოსარჩელეთა მიმართ სასამართლო გადაწყვეტილებები და ისინი დიდი ხანია ძალაშიც არის შესული. რაზეც პლენუმის შეფასებით, საკონსტიტუციო კონტროლი არ უნდა განხორციელდეს.
სასარჩელო მოთხოვნით გასაჩივრებული ძალადაკარგული ნორმა წარმოდგენს განსხვავებულ შემთხვევას, სადავო ნორმის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქციით გათვალისწინებულ რეგლამენტაციას აქვს განგრძობადი ეფექტი და გამოიყენება საერთო სასამართლოების მიერ კონკრეტულ თარიღამდე აღძრულ ადმინისტრაციული პასუხიმგებლობის საქმეებზე.
ადამიანის უფლებების დარღვევის რესურსი, არა მხოლოდ მოქმედ ნორმებს გააჩნია. ძალადაკარგულად ცნობის მიუხედავად, ნორმების გარკვეული კატეგორია, უფლებების დარღვევის თვალსაზრისით, შესაძლოა, იყოს განგრძობადი ეფექტის მქონე, მათ საფუძველზე წესრიგდებოდეს გარკვეული ურთიერთობები და პირებს აკისრებდეს მიმდინარე ვალდებულებებს.[179]
შესაბამისად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-5 პუნქტის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია, ფორმალურად ძალადაკარგულია, მაგრამ ის მოქმედებს კონკრეტულ საქმეებზე, რომელიც ამ პერიოდში აღიძრა. ძალადაკარგულ სადავო ნორმას აქვს განგრძობადი ეფექტი, რაც მას საერთო სასამართლოების მიერ „გამოყენებადს“ ხდის.
აღსანიშნავია, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით [მეორე] გამონაკლისი კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული და მხოლოდ სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით არის შექმნილი. იგი უკავშირდება ვითარებას, როდესაც ძალადაკარგული კანონი, მიუხედავად ფორმალურად ძალადაკარგულობისა, კვლავ გამოყენებადია გარკვეული კატეგორიის საქმეებზე. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში ჰქონდა შემთხვევა, როდესაც მან იმსჯელა კონსტიტუციური წარდგინების შემოტანამდე ძალადაკარგული ნორმის კონსტიტუციურობის თაობაზე [180]
შესაბამისად, საკონსტიტუციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისა და ძალადაკარგულ ნორმებზე კონსტიტუციური კონტროლის გავრცელების მასშტაბის განთვალისწინებით, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-5 ნაწილის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია, ფორმალურად ძალადაკარგულია მაგრამ გამოყენებადია პრაქტიკაში, რაც მას უფლებების დარღვევის რესურს ანიჭებს. შესაბამისად, სადავო ნორმა საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ, მიღებული უნდა იყოს არსებითად განსახილველად.
სისხლისსამართლებრივი პასუხიმგებლობის კონსტიტუციურობის შეფასება
2025 წლის 16 ოქტომბრის საკანონმდებლო ცვლილებების პაკეტით,[181] რომლითაც ცვლილებები განხორციელდა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში, ცვლილებები განხორციელდა ასევე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსშიც.[182]
კერძოდ, კი ცვლილება შევიდა სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლში, რომელიც შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევას შეეხება. ცვლილებების შემდგომ, ნორმის მოქმედი რედაქცია შედგება 4 ნაწილისაგან და მოიცავს ქმედებებს, რომელთა დარღვევაც თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს.
კოდექსის 347-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა გათვალისწინებულია შემდეგი ქმედებისთვის: საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ან მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე ქმედების ჩადენა − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე.
ხოლო იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე.[183]
კოდექსის 347-ე მუხლის მე-3 ნაწილი არასრულწლოვანთა პასუხიმგებლობას განსაზღვრავს და ითვალისწინებს შემდეგ შემადგენლობას: „ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედება, ჩადენილი არასრულწლოვანის მიერ, − ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე.“
ბოლოს კი, ნორმის მე-4 ნაწილი ორგანიზატორის პასუხიმგებლობას განსაზღვრავს „შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა ამ შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზატორის მიერ, რამაც მძიმე შედეგი გამოიწვია, –ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ოთხ წლამდე.“
შესაბამისად, ცვლილებების შემდგომ, სისხლისსამართლებრივი პასუხიმგებლობა გათვალისწინებულია ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის, არასრულსლოვანებისა და შეკრება მანიფესტაციის ორგანიზატორების მიერ შეკრება მანიფესტაციის წესის დარღვევისათვის.
მნიშვნელოვანია განვიხილოთ, თუ როგორ იყო ფორმულირებული, რომელ სუბიექტებს მოიცავდა და რა ქმედების შემთხვევაში ითვალისწინებდა სისხლისსამართლებრივ პასუხიმგებლობას ნორმის 2025 წლის 16 ოქტომბრის ცვლილებებამდე მოქმედი რედაქცია.
16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქციის მიხედვით, „შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა ამ აქციის ორგანიზატორის მიერ, რამაც მძიმე შედეგი გამოიწვია, – ისჯება ჯარიმით ან შინაპატიმრობით ვადით ექვსი თვიდან ორ წლამდე ანდა გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე.“[184]
შედარების თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ 347-ე მუხლის დღეს მოქმედი რედაქციის პირველი სამი ნაწილი მანამდე არ არსებობდა და წარმოდგენს სრულად ახალ სამართლებრივ რეგლამენტაციას, ხოლო მოქმედი ნორმის მე-4 ნაწილის შემადგენლობა-ორგანიზატორის მიერ შეკრება მანიფესტაციის წესის დარღვევა- იყო სწორედ ის ერთადერთი ქმედება, რომელიც რეგულირდებოდა ცვლილებებამდე მოქმედი რედაქციით.
მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული ქმედების შემადგენლობა მანამდეც იყო რეგულირებული სისხლის სამართლის კოდექსით, საყურადღებოა რომ განსხვავებული იყო სანქციის ნაწილში. დღეს მოქმედი რედაქცია ორგანიზატორის მიერ შეკრება მანიფესტაციის წესის დარღვევისათვის ითვალისწინებს 4 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას, ხოლო იგივე ქმედებისათვის ნორმის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია ითვალისწინებდა შემდეგი ტიპის პასუხიმგებლობას: 1.ჯარიმა; 2 შინაპატიმრობა 6 თვიდან 2 წლამდე; 3. გამასწორებელი სამუშაო ერთ წლამდე; შესაბამისად, ნათელია, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლი ცვლილებებამდე კონკრეტული ქმედებისათვის საერთოდ არ ითვალისწინებდა თავისუფლების აღკვეთას, ცვლილებების შემდგომ კი, სანქციის ოდენობა არსებითად გამკაცრდა და ის 4 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს.
ცვლილებების შემდგომ სისხლის სამართლის ნორმამ განიცადა რადიკალური ცვლილებები - პირველი, ახალი კრიმინალიზებული ქმედებების რეგულირებისა და ასევე, მეორე, უკვე არსებული ქმედებისათვის პასუხისმგებლობის გამკაცრების მხრივ. მნიშვნელოვანია აღნიშნული ცვლილებების გაანალიზება მოხდეს დეტალურად კონსტიტუციური უფლებაში ჩარევისა და შეზღუდვის ინტენსივობის თვალსაზრისით.
ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა
სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით „საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ან მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ იმავე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე ქმედების ჩადენა − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე; ხოლო იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის,− ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე.
სსკ-ის 347-ე მუხლის მეორე ნაწილი გულისხმობს, რომ „ხოლო იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე.“[185] შესაბამისად, ზემოთ განხილული, პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედებათა არაერთგზის ჩადენა გამოიწვევს ორ წლამდე თავისუფლების აღკვეთას.
აღსანიშნავია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაშიც, სადავო ნორმის ნორმატიული შინაარსი არ ცდება სასარჩელო მოთხოვნაში უკვე სადავოდ გამხდარ რეგულაციებს და იმ ქმედებათა სისხლის სამართლებრივი პასუხიმგებლობის არაკონსტიტუციურობას აფასებს, როგორც ეს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილებზე მსჯელობისას გამოიკვეთა.
შესაბამისად, სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლში შესული ცვლილებების თანახმად, ერთ წლამდე თავისუფლების აღკვეთა შესაძლოა მიესაჯოს პირს გარკვეული არაძალადობრივი ქმედებების ჩადენისთვის, რომელიც რეგულირებულია ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ პირს მსგავსი სამართალდარღვევა უკვე ჩადენილი აქვს, განმეორებით ჩადენის შემთხვევაში, დასაშვებია თავისუფლების აღკვეთის შეფარდება ვადით ორ წლამდე (რაც ერთზე მეტჯერ/(არაერთგზის) ჩადენას გულისხმობს.
აღსანიშნავია, რომ ნორმა არ ითვალისწინებს არანაირ დროის მონაკვეთის თუ რა პერიოდში შეიძლება ჩაითვალოს ქმედების განმეორება, პასუხიმგებლობის დამამძიმებელ გარემოებად. ასევე, ნორმა პასუხიმგებლობას აწესებს ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე, რომელიც საზოგადოებისთვის, ან პირებისთვის ზიანის მიყენების განზრახვაზე, ან რეალურად ამგვარი ზიანის მიყენებაზე მიუთითებდა.
სსკ-ის 347-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილები, სისხლის სამართლის წესით დასჯად ქმედებად გასაზღვრავს ისეთ ქმედებას, რომელსაც ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი იცავს, მათ შორის ნიღბის ტარებას, ან ისეთ შეკრებებში მშვიდობიან მონაწილეობას, რომლებიც კანონის დარღვევად მიიჩნევა, ან გზის სავალი ნაწილის ბლოკირებას. აღნიშნული ცვლილებები თავისუფლების აღკვეთას სტანდარტულ სასჯელად აქცევს. შესაბამისად, შედეგად ვიღებთ შეკრების თავისუფლებაში ჩარევასა და ინტენსიურ სისხლის სამართლებრივი პასუხიმგებლობის ფორმას, მხოლოდ მშვიდობიან შეკრებაში მონაწილეობის უფლების განხორციელებისთვის.
ეუთო/ოდირის შეფასებით, სისხლის სამართლებრივი სასჯელის დაკისრება იმ ქმედებისთვის, რომელიც საერთაშორისო სამართლის მიხედვით შესაძლოა ლეგიტიმურად და კანონიერადაც კი ჩაითვალოს, გამოიწვევს თავისუფლების თვითნებურ აღკვეთას, რაც სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა პაქტის/ICCPR 9-ე მუხლის და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის/ECHR 5-ე მუხლის დარღვევას წარმოადგენს.[186]
არასრულწლოვნების სისხლისამართლვებრივი პასუხიმგებლობა
სისხლის სამართლოს 347-ე მუხლის მესამე ნაწილი ადგენს, რომ „ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედება, ჩადენილი არასრულწლოვანის მიერ, − ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე.“
ზემოთ მოყვანილ ანალიზში სრულყოფილად გაანალიზდა ის ქმედებები, შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ წესები, რომელთა ჩადენასაც აღნიშნული ნორმის პირველი ნაწილი კრძალავს. ამავე მუხლის მესამე ნაწილი კი ცალკე გამოყოფს და სისხლისსამართლებრივ პასუხიმგებლობის აკისრებს არასრულწლოვანს.
არასრულწლოვნის შემთხვევაში, სანქციის, სახით, ნორმა ითვალისწინებს სამი ტიპის სანქციას: 1.ჯარიმა; 2.გამასწორებელი სამუშაო; 3. თავისუფლების აღკვეთა. მნიშვნელოვანია ხაზი გაესვას იმ ფაქტს, რომ ნორმა თავისუფლების აღკვეთასთან მიმართებით „ანდა“ კავშირს იყენებს, რაც გულისხმობს იმას, რომ ინდივიდუალური შემთხვევისა და საქმეზე დაფუძნებით, თავად ნორმა იძლევა იმის შესაძლებლობას, რომ ჯარიმასთან ან გამასწორებელ სამუშაოსთან, ერთად თავისუფლების აღკვეთაც იყოს გამოყენებული ან პირდაპირ თავისუფლების აღკვეთა იქნეს შეფარდებული.
„არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის“ განსაზღვრავს, რომ სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის მიზნებისათვის არასრულწლოვნად ითვლება პირი, რომელსაც დანაშაულის ჩადენის მომენტისათვის შეუსრულდა 14 წელი, მაგრამ არ შესრულებია 18 წელი.[187] შესაბამისად, სსკ-347-ე მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობა შესაძლოა დაეკისროს 14 წლის და მას ზემოთ არასრულწლოვანს, მანამ სანამ მას 18 წელი შეუსრულდება.
აღსანიშნავია, რომ არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების პროცესში უპირატესობა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის, პენიტენციური კოდექსისა და არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის მიზნების მიღწევის ყველაზე მსუბუქ საშუალებას ენიჭება.[188] აგრეთვე, დაუშვებელია არასრულწლოვნისთვის თავისუფლების შეზღუდვა, თუ კანონით განსაზღვრული მიზნის მიღწევა უფრო მსუბუქი ზომის გამოყენებით არის შესაძლებელი.[189]
არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსი ასევე ითვალისწინებს, რომ არასრულწლოვნის დაკავება, დაპატიმრება და მისთვის თავისუფლების აღკვეთა დასაშვებია მხოლოდ როგორც უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც შეძლებისდაგვარად მოკლე ვადით და რეგულარული გადასინჯვის პირობით უნდა იქნეს გამოყენებული.[190]
აღნიშნული ნორმა პრინციპები, რა თქმა უნდა გამოყენებულ უნდა იქნეს, როდესაც კონკრეტული ქმედებისათვის არასრულწლოვანისათვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხს განვიხილავთ, მაგრამ მიუხედავად ამისა უნდა აღინიშნოს, რომ კონკრეტული დანაწესები ვერ აზღვევს სსკ 347-ე მუხლით გათვალისწინებული პასუხიმგებლობის ფორმასა და სანქციის ინტენსივობას. რადგან ნორმა იძლევა იმისა შესაძლებლობას, რომ პირდაპირ ან სხვა სანქციებთან ერთად თავისუფლების აღკვეთა იქნას გამოყენებული.
რა თქმა უნდა, მოსამართლემ უნდა იხელმძღვანელოს „არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსით“ გათვალისიწინებული დანაწესით, მაგრამ, უნდა აღინიშნოს, რომ სსკ-ის 347-ე მუხლით გათვალისწინებული რეგულირებიდან გამომდინარე, არ არსებობს სავალდებულო მექანიზმი, რომელიც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უზრუნველყოფდა ყველაზე მსუბუქი სასჯელის გამოყენებას და არა პირიქით.
ეუთო ოდირის შეფასებით, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევების განმეორებით ჩადენისათვის, სისხლის სამართლებრივი სანქციების დაწესება არასრულწლოვანთა მიმართ, რომლებიც ერთ წლამდე თავისუფლების აღკვეთას მოიცავს, წინააღმდეგობაში მოდის საერთაშორისო ვალდებულებებთან, რომელთა მოთხოვნებითაც არასრულწლოვანთა მიმართ თავისუფლების აღკვეთის გამოყენება უნდა მოხდეს მხოლოდ როგორც უკიდურესი ზომა და ქვეყნებს მოუწოდებს გამოიყენონ არასაპატიმრო ალტერნატიული სანქციები, როგორც სტანდარტული სასჯელი არასრულწლოვან ეჭვმიტანილთა მიერ ჩადენილი სისხლის სამართლის დანაშაულზე რეაგირებისას.[191]
არასრულწლოვანის თავისუფლების აღკვეთა იმ ქმედებებისთვის, რომლებიც, სერიოზულობის იმ მინიმალურ ზღვარსაც კი ვერ აღწევს, რომელიც ამ ქმედების კრიმინალიზაციას გაამართლებდა, ბავშვთა უფლებების შესახებ საერთაშორისო სტანდარტებს ეწინააღმდეგება, რომელთა თანახმადაც არასრულწლოვანის თავისუფლების აღკვეთა მაქსიმალურად უნდა იქნას თავიდან აცილებული.[192] შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს არასრულწლოვანთათვის ერთ წლამდე ვადით თავისუფლების აღკვეთის სისხლისსამართლებრივი სასჯელი.[193] გარდა ამისა, ასეთი მკაცრი სანქციები მნიშვნელოვნად შეაფერხებს არასრულწლოვანთა მონაწილეობას მშვიდობიან შეკრებებში, სისხლისსამართლებრივი დევნის ან არაპროპორციული სასჯელის შიშის გამო, რაც კიდევ უფრო გააძლიერებს იმ შემაკავებელ ეფექტს, რომელიც ნეგატიურად აისახება ბავშვის მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების განხორციელების უფლებაზე, რომელიც გაეროს ბავშვთა უფლებათა კონვენციის/(UN CRC) 15-ე მუხლითაა გარანტირებული.[194]
შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზატორის მიერ, რამაც მძიმე შედეგი გამოიწვია
სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის მე-4 ნაწილი ითვალისწინებს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას შემდეგი ქმედებისათვის: „შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა ამ შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზატორის მიერ, რამაც მძიმე შედეგი გამოიწვია, – ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ოთხ წლამდე.“
როგორც უკვე დასაწყისში, სსკ-347-ე მუხლში განხორციელებული ცვლილებების ანალიზისას აღინიშნა, კონკრეტული ნორმის მე-4 ნაწილის არ წარმოადგენს სრულიად ახალ რეგლამენტაციას, არამედ ქმედების ეს შემადგენლობა დასჯადი იყო ცვლილებების განხორციელებამდეც. აღნიშნულ შემთხვევაში ცვლილება შეეხო სანქციის ნაწილს და 4 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა განისაზღვრა.
საკანონმდებლო ცვლილებების განხორციელებამდე, იმავე ქმედებისათვის გათვალისწინებული იყოს შემდეგი პასუხიმგებლობის ფორმები: ისჯება ჯარიმით ან შინაპატიმრობით ვადით ექვსი თვიდან ორ წლამდე ანდა გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე.“[195]
შესაბამისად, ცვლილებებამდე ქმედების იგივე შემადგენლობა ითვალისწინებდა ალტერნატიულ სისხლისსამართლებრივ პასუხიმგებლობის ზომებს, როგორიცაა: ჯარიმა; შინაპატიმრობა ანდა გამასწორებელი სამუშაო. ნათელია, რომ სანქციის სახით, კონკრეტული ქმედებისათვის, არ ყოფილა გათვალისწინებული თავისუფლების აღკვეთა.
სსკ-ის 347-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოქმედი რედაქცია კი, შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზატორის მიერ, შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევისათვის, რამაც მძიმე შედეგი გამოიწვია, ითვალისწინებს თავად ამ ნორმით გათვალისწინებულ ყველაზე მძიმე პასუხისმგებლობის ფორმას, თავისუფლების აღკვეთას 4 წლამდე ვადით.
მნიშვნელოვანია, ყურადღება გამახვილდეს თუ რა შემთხვევაშია შესაძლებელი პასუხისმგებლობის კონკრეტული ფორმის გამოყენება. ქმედების შემადგენლობიდან გამომდინარე:
შეკრებას უნდა ჰყავდეს ორგანიზატორი, ორგანიზატორის მიერ უნდა მოხდეს შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევა, აღნიშნული წესის დარღვევამ უნდა გამოიწვიოს მძიმე შედეგი;
შესაბამისად, ნორმა ადგენს კუმულაციურ წინაპირობებს, რათა დადგეს შეკრების ორგანიზატორის პასუხიმგებლობა. ამ კუმულაციური პირობებიდან უნდა გამოვყოთ კანონმდებლის მითითება, რომ ამ ნორმით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა დადგება მხოლოდ და მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ კონკრეტული ქმედების განხორციელების შემდეგ, ეს ქმედება გამოიწვევს მძიმე შედეგს. შესაბამისად, მძიმე შედეგის გამოწვევა/დადგომა ქმედების შემადგენლობის აუცილებელი კომპონენტია.
აქედან გამომდინარე, ის თუ რას შეიძლება გულისხმობდეს მძიმე შედეგის გამოწვევა სსკ-ის 347-ე მუხლის მიზნებისათვის და რა ფარგლებს შეიძლება მოიცავდეს ეს ტერმინი, აღნიშნულის განმარტება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.
შეკრება მანიფესტაციის ორგანიზატორი არის შეკრების ან მანიფესტაციის ინიციატორი, აგრეთვე პირი, რომელიც ხელმძღვანელობს ან/და სხვაგვარად უწევს ორგანიზებას შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარებას;[196] კანონის მოთხოვნიდან გამომდინარე, შეკრების ორგანიზატორი ვალდებულია, შეკრება მანიფესტაციის მიმდინარეობისას დარღვევბის არსებობის შემთხვევაში უფლებამოსილი ორგანოს მოწოდების შემდგომ, გაფრთხილების მიღებისთანავე შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეებს აღნიშნული დარღვევის აღმოფხვრისკენ მოუწოდოს და განახორციელოს ყველა გონივრული ქმედება.[197]
აღნიშნულის ვალდებულება ორგანიზატორს აქვს, მაგალითად კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების მოთხოვნათა მასობრივად დარღვევის შემთხვევაში,[198] რომელიც ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის დაბრკოლებების შექმნასა და დროებითი კონსტრუქციების მოწყობას გულისხმობს.
მშვიდობიანი შეკრება მანიფესტაციის დროს კონკრეტული ქმედების განხორციელება შეკრების თავისუფლებით დაცულ ჩარჩოებს არ ცდება, მაგრამ მაშინ, როდესაც შეკრება სცდება მშვიდობიანი შეკრების ფარგლებს, აღნიშნულს შესაძლოა მოჰყვეს და გამოიწვიოს მძიმე შედეგის დადგომა.
მძიმე შედეგი შეკრება მანიფესტაციის წესების დარღვევის ფარგლებში, შესაძლოა იყოს ნივთის დაზიანება ან განადგურება;[199] სტრატეგიული ობიექტის ბლოკირება;[200] ან სიცოცხლისა და ჯამრთელობის დაზიანება. ლოგიკური აღქმით ნორმის მიზნებისათვის „მძიმე შედეგის გამოწვევა“ უნდა გულისხმობდეს სწორედ მსგავსი შედეგის დადგომას.. ეუთო/ოდირის შეფასებით, ტერმინი „მძიმე შედეგები“ მეტისმეტად ფართო და ბუნდოვანია, რაც მისი თვითნებურად გამოყენების საფრთხეს ქმნის.[201]
აღსანიშნავია, რომ ეს ქმედებები ისედაც რეგულირებულია სისხლის სამართლის კოდექსით და შესაბამის კვალიფიკაციას ქმნის, შესაბამისად სსკ-ის 347-ე მუხლის მე-4 ნაწილი უნდა ითვალისწინებდეს ისეთ შემთხვევებსაც, რაც ცალკე რეგულირებული არ არის. გამომდინარე აქედან, ნორმა ქმნის საფრთხეს, რომ მრავალი რამ შესაძლოა ჩაითვალოს მძიმე შედეგად, რაც თავისთავად შეფასებითი კონცეფციაა. აღნიშნული კი, ქმნის ტერმინის განუჭვრეტადობისა და ბუნდოვანების პრობლემას., განსაკუთრებით, მაშინ, როდესაც ნორმა ითვალისწინებს პასუხიმგებლობის ინტენსიურ ფორმას, ალტერნატიული სანქციების გარეშე, თავისუფლების აღკვეთას 4 წლამდე ვადით. აღსანიშნავია, რომ სისხლისსამართლებრივი დებულება ორგანიზატორებისთვის გაზრდილი პასუხისმგებლობის დაკისრებას გულისხმობს სხვების ქცევის გამო, რაც ეწინააღმდეგება სისხლის სამართლის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ პრინციპს, ინდივიდუალურ პასუხისმგებლობას. როგორც სახელმძღვანელო პრინციპებშია მითითებული, ორგანიზატორებს არ უნდა დაეკისროთ პასუხისმგებლობა იქ, სადაც მათი ინდივიდუალური ბრალეულობა არ იკვეთება, მაგალითად, როდესაც ქონებრივი ზიანი, არეულობა ან ძალადობრივი ქმედებები გამოწვეულია შეკრების მონაწილეების ან დამკვირვებლების მიერ, რომლებიც დამოუკიდებლად მოქმედებდნენ. მათი პასუხისმგებლობა შესაძლებელია დადგეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც ორგანიზატორებმა ან მათმა დამხმარე პირებმა პირადად და განზრახ წაახალისეს, გამოიწვიეს ან მონაწილეობა მიიღეს რეალური ზიანის მიყენებასა და არეულობის მოწყობაში. შესაბამისად, სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის მე-4 პუნქტი სრულად უნდა გადაიხედოს.[202]
საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ აღუნიშნავს, რომ სამართლებრივი უსაფრთხოების მოთხოვნები განსაკუთრებით მკაცრია პასუხისმგებლების დამდგენ ნორმებთან მიმართებით. გარკვეული ქმედების ამკრძალავი და მისი ჩადენისთვის პასუხისმგებლობის დამდგენი ნორმები საკმარისი სიცხადით უნდა იყოს ფორმულირებული. „პასუხისმგებლობის დაკისრების კონტექსტში, კონსტიტუციის მოთხოვნაა, არსებობდეს კონკრეტული, მკაფიოდ განსაზღვრული საკანონმდებლო ნორმა, რომლის საფუძველზეც, შესაძლოა, მოხდეს პირისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება“[203]
უფლების შეზღუდვისა და თანაზომიერების შეფასება
როგორც უკვე ერთხელ აღინიშნა, შეკრების უფლების შეზღუდვად მიიჩნევა აგრეთვე შეკრების მონაწილეების მიმართ სხვადასხვა ტიპის სადამსჯელო ზომების გამოყენება, ვინაიდან ხშირად, ამგვარ დასჯას აქვს მსუსხავი ეფექტი შეკრების მონაწილეთა და სხვა პირთა მიმართ, იმ გაგებით, რომ ისინი მომავალში თავს იკავებენ მსგავსი ფორმით ან, ზოგადად, შეკრებებში მონაწილეობისაგან.[204]
როდესაც საკითხი სისხლისსამართლებრივ პასუხიმგებლობას შეეხება უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა იმდენად მაღალია, რომ ძალიან რთულია მისი გამართლება. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელე მხარე განიხილავს და შეაფასებს შეზღუდვის მიზანსა და შემდგომ საფეხურებს.
მნიშვნელოვანია განვიხილოთ, თუ რა გახდა კანონმდებლის მიერ შესაბამისი რეგულაციების მიღების საფუძველი და რა საჯარო სიკეთეების დაცვას ისახავს ის მიზნად. აღნიშნული ცვლილების განმარტებითი ბარათი[205] მოიცავს შესაბამის არგუმენტაციას, თუ რატომ გახდა გარკვეულ ქმედებებზე სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის შემოღება საჭირო და რა იყო შეზღუდვების მიღების ლეგიტიმური მიზანი.
განმარტებითი ბარათის მიხედვით, კანონპროექტის მომზადება განპირობებულია საჯარო წესრიგისა და მმართველობის წესის წინააღმდეგ მიმართულ სოციალურად საშიშ ქმედებათა პრევენციის მექანიზმების გაუმჯობესებით.[206] შესაბამისად, აღნიშნული უნდა განვიხილოთ, როგორც კანონმდებლობის მიღების ლეგიტიმური მიზანი.
განმარტებით ბარათში აგრეთვე აღნიშნულია, რომ ადმინისტრაციულსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, როგორც სახელმწიფოს რეაგირების ზომა, ცალკეულ შემთხვევებში ვერ ქმნის შემაკავებელ ეფექტს იმ პირთა მიმართ, რომლებიც სისტემატურად უგულებელყოფენ საზოგადოებრივი წესრიგის დადგენილ ნორმებს. ხაზგასასმელია, რომ შეკრებისა ან მანიფესტაციის დროს ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ხელოვნურად გადაკეტვა, თუ ამას არ მოითხოვს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა რაოდენობა, ისევე როგორც ხალხის ან ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის განზრახ დაბრკოლებების შექმნა, თავისთავად სცილდება გამოხატვის თავისუფლების ლეგიტიმურ ფარგლებს და ქმნის მნიშვნელოვან რისკებს საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისთვის. აღნიშნულ ქმედებათა განმეორებით ჩადენა კი საფრთხეს უქმნის სხვათა სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, რადგან შეუძლებელს ხდის სასწრაფო დახმარების, სახანძრო და სხვა საგანგებო სამსახურების ოპერატიულ რეაგირებას, რისთვისაც აუცილებელია დაწესდეს თანაზომიერი პასუხისმგებლობის ზომა.[207]
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მიზანშეწონილია პასუხისმგებლობა გამკაცრდეს იმ შემთხვევაში, თუ შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა მიერ ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ნაწილობრივ ან სრულად გადაკეტვა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ნორმების დარღვევით ხორციელდება და აღნიშნული ქმედება ჩადენილია ადმინისტრაციულსახდელდადებული პირის მიერ. დასახელებული ქმედებისთვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაწესება წარმოადგენს პროპორციულ და აუცილებელ ზომას იმისთვის, რომ უზრუნველყოფილ იქნეს შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლებასა და სხვათა უფლებებს შორის სამართლიანი ბალანსის დაცვა.[208]
განმარტებითი ბარათი ასევე მიუთითებს თუ რა გახდა მანამდე არსებულ რეგლამენტაციაზე პასუხისმგებლობის გამკაცრების საფუძველი: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 347-ე მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა ვერ უზრუნველყოფს დანაშაულის გენერალურ პრევენციას. შესაბამისად, წარმოდგენილი პროექტით მიზანშეწონილია პასუხისმგებლობა გამკაცრდეს შეკრების ან მანიფესტაციის ჩატარების წესის დარღვევისათვის ამ აქციის ორგანიზატორის მიერ, თუ აღნიშნულმა მძიმე შედეგი გამოიწვია.[209]
პირველ რიგში, უნდა აღინიშნოს, რომ კანონმდებლის მხრიდან ცვლილებების დაწესების მთავარი მოტივაცია მაინც სატრანსპორტო დაბრკოლებების შექმნაზე და ამით გამოწვეულ საფრთხეებზე საუბრობს. აღსანიშნავია, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 პუნქტები, სხვა შეზღუდვებსა თუ აკრძალვებზეც მიუთითებს. ლოგიკურია, რომ ჩნდება კითხვა თუ რა სოციალურად საშიშ ქმედებას შესაძლოა ითვალისწინებდეს მაგალითად ნიღბის ტარება, მათ შორის სამედიცინო ნიღბის ტარება.
საკონსტიტუციო სასამართლოს განცხადებით, შეკრებისა და მანიფესტაციის ჩატარება ტრანსპორტის სამოძრაო ადგილას ან ისე, რომ აფერხებდეს ტრანსპორტის მოძრაობას, მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე და ზღუდავს სხვა, მესამე პირთა გადაადგილების თავისუფლებას, ნეგატიურად აისახება მათ ყოველდღიურ საქმიანობაზე, ართულებს ხელმისაწვდომობას სასწავლო თუ სამუშაო ადგილებთან, საავადმყოფოებთან და ა. შ., იმავდროულად, ფერხდება ისეთი სახელმწიფო სერვისების ეფექტიანად განხორციელება, რომელთა დანიშნულება ადამიანების სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისათვის ზრუნვაა (სასწრაფო სამედიცინო დახმარება, სახანძრო სამსახური), სადაც დროული დახმარების გაწევა გადამწყვეტი და სასიცოცხლო მნიშვნელობის მქონეა. გარდა ამისა, შეკრების ან მანიფესტაციის თავისებურებებიდან გამომდინარე, აქტუალურია შეკრების/მანიფესტაციის მიმდინარეობისას საზოგადოებრივი წესრიგის, თავად შეკრების/მანიფესტაციის მონაწილე პირთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, მათ შორის, მათი დაცვა კონტრდემონსტრანტებისაგან, რისთვისაც, თავის მხრივ, საჭიროა სათანადო სახელმწიფო ორგანოების, სამართალდამცავი და სასწრაფო სამედიცინო პერსონალის მობილიზება, ასევე, გარკვეული დრო ხელისუფლებას ესაჭიროება ალტერნატიული სავალი გზის მოძიების, მაცხოვრებლების, სახელმწიფო უწყებებისა თუ შესაბამისი სამსახურების დროული ინფორმირებისა და სხვა აუცილებელი ღონისძიებების გატარებისათვის ტრანსპორტის მოძრაობის შეფერხებით მოსალოდნელი ზიანისა და დისკომფორტის მინიმალიზაციის მიზნით.[210]
საკონსტიტუციო სასამართლოს დამკვიდრებული მიდგომების შესაბამისად, შეკრების (მანიფესტაციის) უფლებას უპირატესობა უნდა მიენიჭოს, თუ მისი რეალიზება სხვათა უფლებების შეზღუდვის გარეშე შეუძლებელია, როდესაც გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვა ობიექტურ აუცილებლობას წარმოადგენს.[211]
როგორც აღინიშნა, ზოგადად, ტრანსპორტის სავალი ნაწილის დაკავება ზღუდავს პირთა გადაადგილების უფლებას, რამაც შესაძლოა, ასევე ნეგატიურად იმოქმედოს მათ სხვა თავისუფლებებზეც. სპონტანურმა შეკრებამ შესაძლოა, ნაწილობრივ ან მთლიანად, შეაფერხოს ტრანსპორტის, მათ შორის, სასწრაფო დახმარების ან სახანძრო მანქანის გადაადგილება და, შესაბამისად, მრავალრიცხოვანი შეკრება, რომელიც იმართება ტრანსპორტის სავალ ადგილას, სხვათა უფლებების შეზღუდვის გარეშე, ფაქტობრივად ვერ ხორციელდება. იმავდროულად, იმ შემთხვევებისაგან განსხვავებით, სადაც სახელმწიფო წინასწარაა გაფრთხილებული შეკრების (მანიფესტაციის) თაობაზე, სპონტანური შეკრებით მესამე პირთა ინტერესები მომეტებულად ილახება შეკრების დასრულებამდე ან ვიდრე სახელმწიფო არ დაარეგულირებს ალტერნატიული სავალი გზის და მასთან დაკავშირებულ გადაუდებელ საკითხებს, რასაც შეიძლება დასჭირდეს დამატებითი დრო. ამდენად, განსხვავებით შეკრების მონაწილეთაგან, რომელთათვისაც ტრანსპორტის სამოძრაო ადგილზე სპონტანური შეკრების დაქვემდებარება აღსასრულებლად შეუძლებელი პირობებისადმი (კერძოდ, 5 დღით ადრე ხელისუფლების გაფრთხილების ვალდებულებისადმი) შეუძლებელს ხდის შეკრების/მანიფესტაციის თავისუფლებით ეფექტიანად სარგებლობას და ყოველგვარ აზრს უკარგავს მას, სხვა პირთა ინტერესები იზღუდება ნაკლები ინტენსივობით და მხოლოდ დროის გარკვეული მონაკვეთში.[212]
ამდენად, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო, მართალია, ეჭვქვეშ არ აყენებს სადავო ნორმის მოპასუხის მიერ დასახელებული საჯარო ლეგიტიმური მიზნების მნიშვნელობას, ისევე როგორც სადავო ნორმით რეგლამენტირებული წესის გამოსადეგობას და აუცილებლობას, თუმცა, ამავდროულად, მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმით დადგენილი შეზღუდვა არღვევს სამართლიან ბალანსს შეზღუდულ და დაცულ ინტერესებს შორის და ვერ უზრუნველყოფს შეკრებისა და მანიფესტაციის ძირითადი უფლების ეფექტიანად სარგებლობას.[213]
საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გაკეთებული განმარტებიდან ცხადია, რომ მიუხედავად დასახელებული ლეგიტიმური მიზნებისა, შეკრება მანიფესტაციაში მონაწილეობას აზრი არ უნდა დაეკარგოს. განსახილველ შემთხვევაში გაუმართლებელია ტრანსპორტის სავალი ნაწილის ბლოკირებისა თუ ხელოვნურად გადაკეტვის შემთხვევაში სისხლისსამართლებრივი პასუხიმგებლობის დაწესება, რომელიც თავის მხრივ, ინტენსიურ მსუსხავ ეფექტს ქმნის გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების რეალიზაციაზე.
მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების განხორციელებასა და სხვათა უფლებების დაცვას შორის სამართლიანი თანაფარდობის დაცვა, კვლავაც უნდა აღინიშნოს, რომ მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი ნაწილია ის, რომ მონაწილეებს ჰქონდეთ შესაძლებლობა თავად აირჩიონ გამოხატვის ისეთი ფორმა და ადგილი, სადაც მათთვის სასურველი აუდიტორიისთვის ყველაზე ეფექტურად შეძლებენ თავიანთი გზავნილის მიწოდებას.[214] სახელმწიფოებს კი აკისრიათ ვალდებულება, ხელი შეუწყონ შეკრებების გამართვას ორგანიზატორის მიერ არჩეულ ადგილას და მათი სამიზნე აუდიტორიის „ხედვისა და სმენის“ არეალში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც არსებობს უდაო არგუმენტები, რომლებიც ადგილის შეცვლას აუცილებელს ხდის.[215] თავად შეკრების ადგილი შესაძლოა ნამდვილად გადამწყვეტიც კი აღმოჩნდეს იმის უზრუნველსაყოფად, რომ შეკრების გზავნილმა მიზნობრივ აუდიტორიას მიაღწიოს.[216]
ამრიგად, გარკვეული ქმედების კრიმინალიზება სათანადოდ უნდა იყოს დასაბუთებული საზოგადოების, ან ცალკეული პირებისთვის მიყენებული მნიშვნელოვანი ზიანით და მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში და შეზღუდულად უნდა გამოიყენებოდეს იმ მძიმე შემთხვევებთან მიმართებაში, როდესაც სისხლის სამართლის მძიმე ინსტრუმენტის გამოყენება აკმაყოფილებს აუცილებლობისა და პროპორციულობის მოთხოვნებს. აღნიშნული ასევე ასახულია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსში, რომელიც ხაზგასმით ადგენს, რომ: „დანაშაულს არ წარმოადგენს ისეთი ქმედება, რომელიც თუმცა ფორმალურად შეიცავს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული რომელიმე ქმედების ნიშნებს, მაგრამ მცირე მნიშვნელობის გამო არ გამოუწვევია ისეთი ზიანი, რომელიც აუცილებელს გახდიდა მისი ჩამდენის სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას, ან არ შეუქმნია ასეთი ზიანის საფრთხე.“[217]
დემოკრატიულ საზოგადოებაში მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების ძირითადი მნიშვნელობის გათვალისწინებით, შეკრებები უნდა განიხილებოდეს საზოგადოებრივი სივრცის გამოყენების ისეთივე ლეგიტიმურ ფორმად, როგორც ამავე სივრცის სხვა, უფრო რუტინული გამოყენება, მათ შორის, კომერციული საქმიანობა, ან ფეხით მოსიარულეთა და ავტომობილების გადაადგილება.[218] არც საავტომობილო გზების, ან ფეხით მოსიარულეთა მოძრაობის დროებითი შეფერხება და არც შეკრებისადმი წინააღმდეგობა, თავისთავად არ წარმოადგენს შეკრებაზე შეზღუდვების დაწესების ლეგიტიმურ საფუძველს.[219] იმ შემთხვევაში, როცა დემონსტრანტები ძალადობრივ ქმედებებს არ მიმართავენ, ხელისუფლების წარმომადგენლებს მართებთ გარკვეული დონის შემწყნარებლობის გამოვლენა მშვიდობიანი შეკრებების მიმართ, რათა საერთაშორისო დოკუმენტებით გარანტირებულმა შეკრების თავისუფლებამ ყოველგვარი შინაარსი არ დაკარგოს.“[220]
განმარტებით ბარათში ასევე ნათქვამია, რომ შეკრებები საფრთხეს უქმნის საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას, კონკრეტულად არაა დასაბუთებული ის, რომ შეკრების გამო იზღუდება გადაუდებელი დახმარების სამსახურების ფუნქციონირების უზრუნველყოფა. საზოგადოებრივი უსაფრთხოების საკითხები შეიძლება წარმოიშვას მაშინ, როდესაც შეკრების მონაწილეთა ყოფნა ან ქცევა ქმნის სხვა მონაწილეთა, ხელისუფლების ორგანოების წარმომადგენლთა, ან შემთხვევითი გამვლელების, ან ქონების დაზიანების მნიშვნელოვან და გარდაუვალ საფრთხეს; ასეთ შემთხვევებში, ზოგადად დამატებითი სიფრთხილის ზომების დაცვას უფრო უნდა მიენიჭოს უპირატესობა, ვიდრე შეკრებისთვის ფართო მასშტაბიანი შეზღუდვების დაწესებას. იმავდროულად შესაძლოა ორგანიზატორებმა და შეკრებაზე პასუხისმგებელმა პირებმაც გაუწიონ დახმარება.[221]
შეკრებაში ჩარევა, რაც მონაწილეთა დაკავებასა და დაპატიმრებას გამოიწვევს, შესაძლოა გამართლდეს მხოლოდ კონკრეტული და მითითებული არსებითი საფუძვლებით, როგორიცაა კანონით გათვალისწინებული სერიოზული რისკები, ასევე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მონაწილეებს მიეცათ მათი მოსაზრებების გამოხატვისთვის საკმარისი შესაძლებლობა.“.[222] განმარტებით ბარათში მითითებული მიზნები ვერ ჩაითვლება არსებით საფუძვლად, რომელიც სისხლისსამართლებრივი პასუხიმგებლობის დაწესების აუცილებლობას გაამართლებდა.
ეუთო/ოდირის შეფასებით, პრობლემურია ის გარემოებაც, რომ თავისუფლების აღკვეთის გამოყენებით სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის შემოღება მოხდა იმ შემთხვევებში, როცა პირს წარსულში ჩადენილი აქვს ქვეყნის კანონმდებლობით ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად კვალიფიცირებული კონკრეტული არაძალადობრივი ქმედება. მსგავსი დებულებები ახდენს ისეთი ქცევების კრიმინალიზებას, რომლებიც საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა სამართლითაა დაცული, მათ შორის, ნიღბის ტარებას, ან ისეთ შეკრებებში მშვიდობიან მონაწილეობას, რომლებიც უკანონოდ არის მიჩნეული, ან რომლებიც ავტოსაგზაო მოძრაობას აფერხებს. ფაქტობრივად, ჩამოთვლილი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევების უბრალო განმეორებაც კი თავისუფლების აღკვეთას იწვევს, მიუხედავად იმისა, რამდენად არსებობდა რაიმე სუბიექტური მხარე, როგორებიცაა მძიმე ქონებრივი ან პიროვნული ზიანის მიყენების განზრახვა, გაუფრთხილებლობა ან დაუდევრობა.[223]
შესაბამისად, უნდა აღინიშნოს, რომ სისხლისსამართლებრივი პასუხიმგებლობა არ წარმოდგენს დასახელებული ლეგიტიმური მიზნის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის 1-ლი, მე-2, მე-3 და მე-4 ნაწილებით გათვალისწინებული ქმედებები და პასუხიმგებლობის ტიპი ვერ აკმაყოფილებს თანაზომიერების ტესტის მოთხოვნებს, იწვევს გამოხატვისა და შეკრების თავისუფლების ინტენსიურ შეზღუდვას და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2, 17-ე მუხლის პირველ და 21-ე მუხლის პირველ პუნქტებს.
თავისუფლების უფლება
მოსარჩელე მხარე ასევე მიიჩნევს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 და მე-10 ნაწილების სადავო ნორმატიული შინაარსი და აგრეთვე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის 1-ლი, მე-2, მე-3 და მე-4 ნაწილების სადავო ნორმატიული შინაარსი ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებულ თავისუფლების უფლებას.
რადგან 2025 წლის ოქტომბერში განხორციელებული ცვლილებები შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ კანონის გარკვეული დებულებების დარღვევისთვის ადმინისტრაციულ და სისხლისსამართლებრივ სანქციებს ითვალისწინებს, მათ შორის ადმინისტრაციულ პატიმრობას ვადით 60 დღემდე, ან ოთხ წლამდე თავისუფლების აღკვეთას, აღნიშნული ცვლილებები ასევე უნდა შეესაბამებოდეს პირთა თავისუფლებისა და უსაფრთხოების დაცვის შესახებ საერთაშორისო სტანდარტებს,[224] რომელთა თანახმადაც, დაპატიმრება და დაკავება არ უნდა იყოს თვითნებური, ან უკანონო.
როგორც სახელმძღვანელო პრინციპებშია ხაზგასმული, არასაჭირო ან არაპროპორციულად მკაცრი სასჯელები თავისთავადაც შეიძლება წარმოადგენდეს მშვიდობიანი შეკრების თავისუფლების უფლების დარღვევას.[225]
ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ანალოგიურად დაადგინა, რომ „[პ]ირის თავისუფლების აღკვეთა წარმოადგენს სასჯელის იმდენად სერიოზულ ზომას, რომ იგი გამართლებულია მხოლოდ უკიდურესი აუცილებლობის შემთხვევაში, როდესაც განხილულია სხვა, ნაკლებად მკაცრი ზომები და დადგენილია მათი არასაკმარისობა იმ ინდივიდუალური ან საჯარო ინტერესის დასაცავად, რომლის გამოც შესაძლოა საჭირო გახდეს შესაბამისი პირის დაკავება“[226]
თავისუფლების აღკვეთა უნდა გამოიყენებოდეს მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს გადაუდებელი აუცილებლობა მძიმე სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის თავიდან ასაცილებლად და როდესაც დაკავება აბსოლუტურად აუცილებელია (მაგ., ძალადობრივი ქცევის გამო).[227] სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ განსაკუთრებული ყურადღებით განიხილავს ყველა იმ შემთხვევას, როდესაც ქვეყნის ხელისუფლების მიერ არაძალადობრივი ქმედებისთვის დადგენილი სანქცია თავისუფლების აღკვეთას გულისხმობს.[228]
საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკა ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს, რომ ადამიანის ფიზიკური თავისუფლების ხელშეუხებლობის დაცვა განსაკუთრებულ კონსტიტუციურ სამართლებრივ გარანტიებს საჭიროებს. „ადამიანის თავისუფლება არ არის აბსოლუტური და მასში ჩარევა შესაძლებელია მკაცრი კონსტიტუციურსამართლებრივი მოთხოვნების გათვალისწინებით, რომელიც იცავს ნებისმიერ ადამიანს შესაძლო სახელისუფლებლო თვითნებობისაგან. კონსტიტუციურ-სამართლებრივი შემოწმების სიმკაცრის ხარისხს ზრდის ის გარემოებაც, რომ ფიზიკური თავისუფლების შეზღუდვა და, განსაკუთრებით კი, მისი ყველაზე ინტენსიური ფორმა – თავისუფლების აღკვეთა აფერხებს და ზოგჯერ სრულიადაც გამორიცხავს ადამიანის მიერ სხვა უფლებებისა და თავისუფლებების რეალიზაციას“[229]
თავისუფლების უფლების დაცვის კონსტიტუციური გარანტიები არ ამოიწურება მატერიალური საფუძვლებით. საქართველოს კონსტიტუცია მოითხოვს, რომ პირი აღჭურვილი იყოს სათანადო პროცესუალური გარანტიებით, რომელებიც მაქსიმალურად დააზღვევს ამ უფლებაში არამართლზომიერად ჩარევის რისკებს.[230]
„ადამიანის თავისუფლება იმდენად წონადი ძირითადი უფლებაა, რომ მასში ჩარევა სახელმწიფო ხელისუფლების მხრიდან უნდა განიხილებოდეს როგორც ultima ratio“.[231] სწორედ ამიტომ, „საქართველოს კონსტიტუციამ სახელმწიფოს სამოქმედო არეალი მკაცრად შემოფარგლა, მისი ძალაუფლების საპირწონედ კი ინდივიდი ისეთი პროცესუალური უფლებებით აღჭურა, რომლებიც სახელმწიფოს მიერ თავისუფლების უფლებას გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისაგან დაიცავს“[232]
იმის გათვალისწინებით, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა რეგულაციები ითვალისწინებს მძიმე პასუხიმგებლობის ფორმა, ხოლო სისხლის სამართლის მუხლის ყველა ნაწილი თავისუფლების აღკვეთას, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სადავო ნორმებთან დაკავშირებით ზემოთ განვითარებული მსჯელობა და უფლების შეზღუდვის ინტენსივობის შეფასება აგრეთვე რელევანტურია საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტით დაცული თავისუფლების უფლებას თან მიმართებითაც.
[1] საქართველოს სახალხო დამცველის 2024 წლის საპარლამენტო ანგარიში, გვ 183;
[2] საქართველოს სახალხო დამცველის 2024 წლის საპარლამენტო ანგარიში, გვ 185-186;
[3] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[4] საქართველოს სახალხო დამცველის 2025 წლის 7 ნოემბერის სასამართლო მეგობრის მოსაზრება;
[5] საქართველოს სახალხო დამცველის 2025 წლის 11 აგვისტოს სასამართლო მეგობრის მოსაზრება;
[6] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება, II-25;
[7]შენიშვნა: „საქართველოს კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ 2018 წლის 23 მარტის N2071-IIს საქართველოს კონსტიტუციური კანონის პირველი მუხლის საფუძველზე, საქართველოს კონსტიტუცია ჩამოყალიბდა ახალი რედაქციით. საქართველოს კონსტიტუციის 2018 წლის 23 მარტამდე მოქმედი რედაქციის 24-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცული იყო აზრის გამოხატვის, ხოლო 25-ე მუხლის პირველი პუნქტით - შეკრების თავისუფლება.
[8] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება, II-3;
[9] იქვე. II. -4;
[10] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-11;
[11] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-12;
[12] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-17;
[13] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-37;
[14] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/#law-drafting/29793
[15] საქართველოს სახალხო დამცველის 2024 წლის საპარლამენტო ანგარიში, გვ 183.
[16]ეუთო/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი (OSCE/ODIHR) და ევროპული კომისია დემოკრატიისთვის კანონის მეშვეობით (ვენეციის კომისია); შეკრების თავისუფლების სახელმძღვანელო პრინციპები, მეორე გამოცემა, 2010, პარა. 98.
[17] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2022 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება საქმეზე, Ibragimova v. Russia, პარა. 36.
[18] კანონპროექტი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/377470?
[19] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლი 13.
[20] გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის განმარტებით, „ძალადობა“ გულისხმობს მონაწილეთა მხრიდან ფიზიკური ძალის გამოყენებას, რომლის შედეგადაც, მოსალოდნელია გარდაცვალება, ჯანმრთელობის ან საკუთრების სერიოზული დაზიანება. იხ. გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის №37 ზოგადი კომენტარი (2020) მშვიდობიანი შეკრების უფლებაზე (მუხლი 21), CCPR/C/GC/37, 17 სექტემბერი 2020, პარა. 15; იხ. აგრეთვე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2021 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილება საქმეზე, Shmorgunov and Others v. Ukraine, პარა. 491.
[21] გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის №37 ზოგადი კომენტარი (2020) მშვიდობიანი შეკრების უფლებაზე (მუხლი 21), CCPR/C/GC/37, 17 სექტემბერი 2020, პარა. 85.
[22] საქართველოს სახალხო დამცველის 2024 წლის საპარლამენტო ანგარიში, გვ 186.
[23] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 70; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
[24] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“, საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-34, 127;
[25] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 14 დეკემბრის №3/3/1635 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5
[26] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 4 ივლისის №1/5/1271 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბესიკ ქათამაძე, დავით მჟავანაძე და ილია მალაზონია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II- 7; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18
აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება, II-80;
[27] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2 /482,483,487,502 გადაწყვეტილება, II- 3.
[28] იქვე.
[29] გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტი (HRC), ზოგადი კომენტარი №34, მუხლი 19, აზრისა და გამოხატვის თავისუფლება, 12 სექტემბერი 2011, CCPR/C/GC/34, პარ. 12
[30] ეუთო/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი (OSCE/OD IHR) და ევროპული კომისია დემოკრატიისთვის კანონის მეშვეობით (ვენეციის კომისია); შეკრების თავისუფლების სახელმძღვანელო პრინციპები, მესამე გამოცემა, პარ. 153.
[31] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე: Ibragimova v. Russia, განაცხადის №68537/13, 3 0.08.2022, §21.
[32] საქართველოს სახალხო დამცველის 2025 წლის 7 ნოემბრის სასამართლო მეგობრის მოსაზრება, გვ 2;
[33] გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის №37 ზოგადი კომენტარი (2020) მშვიდობიანი შეკრების უფლებაზე (მუხლი 21), CCPR/C/GC/37, 17 სექტემბერი 2020, პარ. 60.
[34] ეუთო/დემოკრატიულ ი ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი (OSCE/ODIHR) და ევროპული კომისია დემოკრატიისთვის კანონის მეშვეობით (ვენეციის კომისია), შეკრების თავისუფლების სახელმძღვანელო პრინციპები, მესამე გამოცემა, პარ. 153.
[35] საქართველოს სახალხო დამცველის 2025 წლის 7 ნოემბრის სასამართლო მეგობრის მოსაზრება, გვ 2-3;
[36] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 153.
[37] UN HRC, General comment No. 37 (2020) on the right of peaceful assembly (Article 21), para. 60.
[38] ეუთო/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი (OSCE/ODIHR) და ევროპული კომისია დემოკრატიისთვის კანონის მეშვეობით (ვენეციის კომისია); შეკრების თავისუფლების სახელმძღვანელო პრინციპები, მესამე გამოცემა, პარ. 47.
[39] იქვე, პარ. 46.
[40] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე: Shmorgunov and Others v. Ukraine, განაცხადის №15367/14 და 13 სხვა, 21.01.2021, §491.
[41]საქართველოს სახალხო დამცველის 2025 წლის 7 ნოემბრის სასამართლო მეგობრის მოსაზრება, გვ 3; გაეროს ადამია ნის უფლებათა კომიტეტის №37 ზოგადი კომენტარი (2020) მშვიდობიანი შეკრების უფლებაზე (მუხლი 21), CCPR/C/GC/37, 17 სექტემბერი 2020, პარ. 15.
[42] იქვე, პარ. 48.
[43] საქართველოს სახალხო დამცველის 2025 წლის 7 ნოემბრის სასამართლო მეგობრის მოსაზრება, გვ 3;
[44] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლი 12, პუნქტი 2.
[45] გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის № 37 ზოგადი კომენტარი (2020) მშვიდობიან ი შეკრების უფლებაზე (მუხლი 21), CCPR/C/GC/37, 17 სექტემბერი 2020, პარ. 23.
[46] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-22;
[47] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-60.
[48] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 14 დეკემბრის №3/3/1635 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-18.
[49] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-45;
[50] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის №3/1/531 გადაწყვეტილება „ისრაელის მოქალაქეები - თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15;
[51] ინიცირებული ვარიანტი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/373184?
[52] განმარტებითი ბარათი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/373185?
[53] UN HRC, General comment No. 37 (2020) on the right of peaceful assembly (Article 21), para. 60, which states that “[t]he anonymity of participants should be allowed unless their conduct presents reasonable grounds for arrest, or there are other similarly compelling reasons, such as the fact that the face covering forms part of a symbol that is, exceptionally, restricted for the reasons referred to above […]. The use of disguises should not in itself be deemed to signify violent intent.”
[54] Ibid.
[55] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 მაისის №3/3/600 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე კახა კუკავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-48;
[56] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის №3/4/550 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-26;
[57] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის №3/4/550 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-43;
[58] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 15 დეკემბრის №3/5/1502,1503 გადაწყვეტილება საქმეზე „ზაურ შერმაზანაშვილი და თორნიკე ართქმელაძე საქართველოს პრეზიდენტის და საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“, II-169;
[59] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე: Chkhartishvili v. Georgia, განაცხადის №31349/20, 11.05.2023, §51.
[60] საქართველოს სახალხო დამცველის 2025 წლის 7 ნოემბრის სასამართლო მეგობრის მოსაზრება;
[61]კანონპროექტი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/377470? აღსანიშნავია, რომ კანონპროექტი დაინიცირდა 2025 წლის 29 იანვარს, რომლის ბიუროზე განხილვა მოხდა 2025 წლის 3 თებერვალს. საქართველოს პარლამენტში, კანონპროექტის პირველი მოსმენა გაიმართა 2025 წლის 5 თებერვალს, ხოლო მეორე და მესამე მოსმენა განხორციელდა ერთ დღეს, 2025 წლის 6 თებერვალს. შესაბამისად, კანონპროექტის მიღება მოხდა მისი ინიცირებიდან 7 დღეში, ხოლო განხილვის დაწყებიდან 3 დღეში.
[62] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის 1-ლი პუნქტი; ან ისეთი მოწოდება, რომელიც არის ომისა და ძალადობის პროპაგანდა, აღვივებს ეროვნულ, კუთხურ, რელიგიურ ან სოციალურ შუღლს და ქმნის ამ პუნქტით გათვალისწინებული ქმედების აშკარა, პირდაპირ და არსებით საფრთხეს;
[63] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტი;
[64] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის “ა1” ქვეპუნქტი;
[65] “შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის “ა2” ქვეპუნქტი;
[66] “შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტი;
[67] “შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის “გ” ქვეპუნქტი;
[68] საქართველოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741 მუხლის მე-9 ნაწილი;
[69] საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი;
[70] საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი; ხოლო მეორე ნაწილით იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, − ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორ წლამდე.
[71] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 143.
[72] UN HRC, General comment No. 37 (2020) on the right of peaceful assembly (Article 21), para.85; Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para.179.
[73] ECtHR, Navalnyy v. Russia [GC], nos. 29580/12 and 4 others, 15 November 2018.
[74] ECtHR, Éva Molnár v. Hungary, no. 10346/05, 7 October 2008.
[75] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 75; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[76] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 69; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
[77] კანონპროექტი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/377470?
[78] კანონპროექტის განმარტებითი ბარათი, გვ 3, ხელმისაწვდომია: აღსანიშნავია, რომ კანონპროექტი დაინიცირდა 2025 წლის 29 იანვარს, რომლის ბიუროზე განხილვა მოხდა 2025 წლის 3 თებერვალს. საქართველოს პარლამენტში, კანონპროექტის პირველი მოსმენა გაიმართა 2025 წლის 5 თებერვალს, ხოლო მეორე და მესამე მოსმენა განხორციელდა ერთ დღეს, 2025 წლის 6 თებერვალს. შესაბამისად, კანონპროექტის მიღება მოხდა მისი ინიცირებიდან 7 დღეში, ხოლო განხილვის დაწყებიდან 3 დღეში.
https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/377471?
[79] 2023 წელს ინიცირებული კანონპროექტი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/340742?
[80] საქართველოს სახალხო დამცველის 2023 წლის 4 ოქტომბრის განცხადება, ხელმისაწვდომია: https://shorturl.at/uDGST ;
[81] OSCE/ODIHR Urgent Opinion on Proposed Amendments to the Law of Georgia on Assemblies and Demonstrations and to the Administrative Offences Code, 6 November 2023, Available at: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/7/a/557847_0.pdf
[82] საქართველოს პრეზიდენტის მოტივირებული შენიშვნები ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/342606?
[83] კანონპროექტის ფაილები ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/#law-drafting/27151
[84] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2023 წლის 6 ნოემბრის NFOPA-GEO/487/2023 დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში დაგეგმილი ცვლილებების თაობაზე, გვ. 2, ხელმისაწვდომია: https://shorturl.at/hkuvU ;
[85] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2023 წლის 6 ნოემბრის NFOPA-GEO/487/2023 დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში დაგეგმილი ცვლილებების თაობაზე, გვ. 2, ხელმისაწვდომია: https://shorturl.at/hkuvU ;
[86] ა) ცეცხლსასროლი იარაღი, ფეთქებადი, ადვილაალებადი, რადიოაქტიური ნივთიერება ან ცივი იარაღი; ბ) ისეთი საგანი ან ნივთიერება, რომელიც გამოიყენება ან შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილეთა ან სხვა პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მიზნით; გ) იქონიონ ცრემლმდენი, ნერვულ-პარალიტიკური მოქმედების ან/ და მომწამვლელი ნივთიერება; დ) იქონიონ ალკოჰოლიანი სასმელები;
[87] Osce/odihr Panel of Experts on the Freedom of Assembly, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, Warsaw/Strasbourg 2010, Par. 17-19, pg. 30-31. ხელმისაწვდომია: ttps://www.osce.org/odihr/73405?download=true (04.10.2018);
[88] იქვე;
[89] კანონპროექტი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/377470?
[90] საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 24 ივნისის N1/3/538 გადაწყვეტილება საქმეზე „პოლიტიკური გაერთიანება „თავისუფალი საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“;
[91] მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ აღნიშნული სადავო ნორმა მკაფიოდ და ნათლად არ აყალიბებდა აკრძალვის მოცულობას, შესაბამისად, შესაძლებელი იყო, შეკრების დროს ისეთი ნივთის (ნივთების) მიტანა შეზღუდულიყო, რომელიც ან უშუალო კავშირშია გამოხატვის თავისუფლების რეალიზებასთან (მაგალითად, დროშა, რომელსაც აქვს ტარი და ა.შ.) ან პირადი მოხმარების ნივთს წარმოადგენდა (მაგალითად, ყავარჯენი, ხელჩანთაში არსებული მცირე ზომის მაკრატელი, ქლიბი და ა.შ);
[92] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2023 წლის 6 ნოემბრის NFOPA-GEO/487/2023 დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში დაგეგმილი ცვლილებების თაობაზე, გვ. 2, ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/7/a/557847_0.pdf
[93] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 30 ოქტომბრის №2/3/406,408 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი და საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-36;
[94] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 24 ივნისის №1/3/538 გადაწყვეტილება საქმეზე „პოლიტიკური გაერთიანება „თავისუფალი საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-12;
[95] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 დეკემბრის N1/3/407 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და საქართველოს მოქალაქე - ეკატერინე ლომთათიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-11;
[96] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-3 პუნქტი;
[97] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტები;
[98] ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2006 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Oya Ataman v. Turkey, პარ. 39-42;
[99] იხილეთ გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტი, ზოგადი კომენტარი No. 37 (2020) მშვიდობიანი შეკრების უფლების შესახებ (მუხლი 21), პუნქტი. 7; ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, Patyi and Others v . უნგრეთი , ნომერი 5529/05, 2008 წლის 7 ოქტომბერი: ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ უარყო უნგრეთის მთავრობის არგუმენტები მოძრაობისა და საზოგადოებრივი ტრანსპორტის პოტენციურ შეფერხებასთან დაკავშირებით; Körtvélyessy v . უნგრეთი , ნომერი 7871/10, 2016 წლის 5 აპრილი, პუნქტი 29: ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაასკვნა: „ხელისუფლებამ, როდესაც გამოსცა დემონსტრაციის აკრძალვა და მხოლოდ საგზაო მოძრაობის დასკვნებს ეყრდნობოდა, ვერ დაამყარა სამართლიანი ბალანსი იმ პირთა უფლებებს შორის, რომელთაც სურთ განახორციელონ შეკრების თავისუფლება და მათ შორის, ვისი გადაადგილების თავისუფლება შეიძლება დროებით შეფერხდა, თუ შეფერხდა საერთოდ“;
[100] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 4 ივლისის N1/5/1271 გადაწყვეტილება საქმეზე ბესიკ ქათამაძე, დავით მჟავანაძე და ილია მალაზონია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-34;
[101] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2023 წლის 6 ნოემბრის NFOPA-GEO/487/2023 დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში დაგეგმილი ცვლილებების თაობაზე, პ. 32-33, ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/7/a/557847_0.pdf
[102] იქვე, პ. 32;
[103] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2023 წლის 6 ნოემბრის NFOPA-GEO/487/2023 დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში დაგეგმილი ცვლილებების თაობაზე, გვ. 3, ხელმისაწვდომია: https://shorturl.at/hkuvU ;
[104] See FoPA Guidelines, para. 58. See also ECtHR, Sáska v. Hungary, no. 58050/08, 27 November 2012, para. 21;
[105] UN Human Rights Committee, General comment No. 37 (2020) on the right of peaceful assembly (Article 21), para. 58.
ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2023 წლის 6 ნოემბრის NFOPA-GEO/487/2023 დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში დაგეგმილი ცვლილებების თაობაზე, გვ. 11, პ. 25, ხელმისაწვდომია: https://shorturl.at/hkuvU ;
[106] FoPA Guidelines, para. 138. See also UN Human Rights Committee, General comment No. 37 (2020) on the right of peaceful assembly (Article 21), para. 43, which refers to “a real and significant risk to the safety of persons (to life or security of person) or a similar risk of serious damage to property”.
ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2023 წლის 6 ნოემბრის NFOPA-GEO/487/2023 დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში დაგეგმილი ცვლილებების თაობაზე, გვ. 13, პ. 31, ხელმისაწვდომია: https://shorturl.at/hkuvU ;
[107] კანონპროექტი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/377470?
[108] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონის მე-111 მუხლის მე-4 პუნქტი;
[109] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“, საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-34, 127;
[110] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 14 დეკემბრის №3/3/1635 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5
[111] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-14;
[112] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 83.
[113] Nurettin Aldemir and Others v. Turkey, nos. 32124/02, 32126/02, 32129/02, 32132/02, 32133/02, 32137/02 and 32138/02, 18 December 2007, para. 43.
[114] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-14;
[115] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-14;
[116] ეუთო/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი (OSCE/ODIHR), ადამიანის უფლებების სახელმძღვანელო შეკრებების დროს პოლიციის მიერ წესრიგის დაცვის შესახებ, ხელმისაწვდომია: https://www.osce.org/sites/default/files/f/documents/7/4/429062.pdf
[117] იქვე, გვ 30;
[118] უთო/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისი (OSCE/ODIHR) და ევროპული კომისია დემოკრატიისთვის კანონის მეშვეობით (ვენეციის კომისია); შეკრების თავისუფლების სახელმძღვანელო პრინციპები, მესამე გამოცემა, პარ. 158.
[119] გაეროს ადამიანის უფლებათა კომიტეტის № 37 ზოგადი კომენტარი (2020) მშვიდობიანი შეკრების უფლებაზე (მუხლი 21), CCPR/C/GC/37, 17 სექტემბერი 2020, პარ. 80.
[120] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-16;
[121] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 98.
[122] ECtHR, Kudrevičius and Others v. Lithuania [GC], no. 37553/05, 15 October 2015, para. 109
[123] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 23;
[124] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 22; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
[125] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 6 ივნისის №1/2/1753 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-30;
[126] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 14 მაისის №2/2/516,542 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ალექსანდრე ბარამიძე, ლაშა ტუღუში, ვახტანგ ხმალაძე და ვახტანგ მაისაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-8.
[127] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2021 წლის 15 ივლისის №2/1/1289 გადაწყვეტილება საქმეზე „გიორგი ბერუაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-12.
[128] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 63; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
[129] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბრის №1/4/592 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-19
[130] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 2 აგვისტოს №1/6/770 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-13
[131] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 2 აგვისტოს №1/6/770 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-14
[132] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 86; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
[133] ECtHR, Ekrem Can and Others v. Turkey, no. 10613/10, 8 March 2022.
[134] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 222.
[135] ECtHR, Gün and Others v. Turkey, no. 8029/07, 18 June 2013, paras. 82-84; see also UN HRC, General comment No. 37 (2020) on the right of peaceful assembly (Article 21), para. 67.
[136] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 89; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
[137] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბრის №1/4/592 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-25
[138] „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბრის N1/4/592 გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-38;
[139] „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 24 ოქტომბრის N1/4/592 გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქე ბექა წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-50
[140] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, გვ 2; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[141] საქართველოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილი;
[142] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6407866?publication=0#DOCUMENT:1;
[143] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6647684?publication=0#DOCUMENT:1;
[144] საკანონმდებლო ცვლილებების განმარტებითი ბარათი: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400559?
[145] 2025 წლის 10 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილებების შედეგად ნორმას დაემატა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 ან 112 და მე-5 და მე-8 მუხლებით გათვალისწინებული ქმედებებისათვის პასუხიმგებლობის განსაზღვრა. საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6693430?publication=0#DOCUMENT:1;
[146] საქართველოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილი;
[147] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6647684?publication=0#DOCUMENT:1;
[148] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6330635?publication=1#DOCUMENT:1;
[149] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6407866?publication=0#DOCUMENT:1;
[150] აგრეთვე, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 1741ამ მუხლის მე-8 ნაწილი ითვალისწნიებდა ,რომ “მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების განმეორებით ჩადენა – გამოიწვევს სამართალდამრღვევის დაჯარიმებას 2 000 ლარიდან 5 000 ლარამდე ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით, სამართალდარღვევის საგნის კონფისკაციით.”
[151]საკანონდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6647684?publication=0#DOCUMENT:1;
[152] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-37;
[153] ODIHR, Urgent Opinion on the Amendments to the Law on Assemblies and Demonstrations, the Code of Administrative Offences and the Criminal Code of Georgia (as adopted on 6 February 2025), paras. 107-108
[154] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 58; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[155] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის №2/7/779 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით მალანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-28
[156] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის №2/7/779 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით მალანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-35;
[157] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის №2/7/779 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით მალანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-39;
[158] ODIHR-Venice Commission Opinion on Disciplinary Liability of Judges in the Kyrgyz Republic, para. 64.
[159] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 54; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[160] ECtHR, Engel and Others v. the Netherlands, nos. 5100/71 and 4 others, 8 June 1976, paras. 82-83.
[161] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის №2/7/779 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით მალანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, 43
[162] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2018 წლის 19 ოქტომბრის №2/7/779 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე დავით მალანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, პარ 29;
[163] საქსტატის მონაცემები ხელმისაწვდომია: https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/39/khelfasebi
[164] ამ მხრივ პირველი საქმეა Öztürk v. Germany, № 8544/79, 21 თებერვალი 1984წ. ასევე საქმეები Engel and Others v. The Netherlands, № 5100/71,8 ივნისი 1976წ. Balsyté,-Lideikiene v. Lithuania, , №72596/01, 4 ნოემბერი 2008წ. და Flisar v. Slovenia, , № 3127/09, 29 სექტემბერი 2011წ.
[165] Gradinger v. Austra , N 15963/90, 23 ოქტომბერი 1995 წელი.
[166] Case of Weber v. Switzerland, no. 11034/84
[167] Case of Campbell and Fell v. The United Kingdom, no 7819/77; 7878/77, par 72;
[168] ECtHR, Ekrem Can and Others v. Turkey, no. 10613/10, 8 March 2022.
[169] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 222.
[170] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 86; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
[171] ECtHR, Gün and Others v. Turkey, no. 8029/07, 18 June 2013, paras. 82-84; see also UN HRC, General comment No. 37 (2020) on the right of peaceful assembly (Article 21), para. 67.
[172] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 6 მარტის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/536/2025 [TN] დასკვნა „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ კანონში, საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 89; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/d/2/587466.pdf
[173] Venice Commission, Urgent Opinion on amendments to the Code of administrative offences and the Law on assemblies and demonstrations of Georgia, CDL-PI(2025)004-e, 3 March 2025, para. 56.
[174] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6647684?publication=0#DOCUMENT:1;
[175] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6330635?publication=1#DOCUMENT:1;
[176] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 25 ივლისის განჩინება საქმეზე „ჯემალ დუმბაძე და ბადრი ბეჟანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-6;
[177] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 25 ივლისის განჩინება საქმეზე „ჯემალ დუმბაძე და ბადრი ბეჟანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-7;
[178] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 25 ივლისის განჩინება საქმეზე „ჯემალ დუმბაძე და ბადრი ბეჟანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-8;
[179] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეების – გიორგი თევდორაშვილის, ირინე იმერლიშვილის, გიორგი კვერენჩხილაძისა და თეიმურაზ ტუღუშის განსხვავებული აზრი საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 25 ივლისის №3/7/1458,1556 განჩინებასთან დაკავშირებით
[180] იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 24 დეკემბრის №3/3/601 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება საქართველოს 1998 წლის 20 თებერვლის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 546-ე მუხლის და ამავე კოდექსის 518-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონსტიტუციურობის თაობაზე“
[181] საკანონმდებლო ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/#law-drafting/31310
[182] საქართველოს სისხლის სსამართლის კოდექსში შეტანილი ცვლილებები ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/6647645?publication=0#DOCUMENT:1;
[183] საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის მე-2 ნაწილი;
[184] საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია;
[185] საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის მე-2 ნაწილი;
[186] ODIHR Urgent Opinion on the Amendments to the The Code of Administrative Offences and The Criminal Code of the Georgia (as adopted on 16 October 2025), 12 November 2025, Available at: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[187] საქართველოს კანონი „არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის“ მე-3 მუხლის 1-ლი ნაწილი.
[188] „არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის“ მე-8 მუხლის 1-ლი ნაწილი.
[189] „არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის“ მე-9 მუხლის 1-ლი ნაწილი.
[190] „არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის“ მე-9 მუხლის მე-2 ნაწილი.
[191] ODIHR Urgent Opinion on the Amendments to the The Code of Administrative Offences and The Criminal Code of the Georgia (as adopted on 16 October 2025), 12 November 2025, Available at: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[192] UN Committee on the Rights of the Child (CRC), General Comment No. 24 on Children’s Rights in the Child Justice System, CRC/C/GC/24, 2019; CRC, General Comment No. 20 on the Implementation of the Rights of the Child during Adolescence, CRC/C/GC/20, 2016, United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), United Nations Standard Minimum Rules for the Administration of Juvenile Justice (“The Beijing Rules”), A/RES/40/33, 29 November 1985.
[193] ODIHR Urgent Opinion on the Amendments to the The Code of Administrative Offences and The Criminal Code of the Georgia (as adopted on 16 October 2025), par 84
[194] Ibid, par 84.
[195] საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 347-ე მუხლის 2025 წლის 16 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია.
[196] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის “ე” ქვეპუნქტი
[197] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტი;
[198] „შეკრებებისა და მანიფესტაციების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის მე-3 პუნქტი;
[199] საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 187-ე მუხლი;
[200] საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 222-ე მუხლი;
[201] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 80; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[202] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 80; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[203] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 21 ივლისის №2/1/598 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნუგზარ კანდელაკი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33
[204] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2025 წლის 14 ნოემბრის N2/6/1511 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბონდო თედორაძე, ანზორ გუბაევი, ხათუნა ბერიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-37;
[205] განმარტებითი ბარათი ხელმისაწვდომია: https://info.parliament.ge/file/1/BillReviewContent/400557?
[206] განმარტებითი ბარათი, გვ 1.
[207] იქვე.
[208] იქვე.
[209] განმარტებითი ბარათი, გვ 1.
[210] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 14 დეკემბრის №3/3/1635 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-23;
[211] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება "მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის", მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება "საქართველოს კონსერვატიული პარტია", საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-38;
[212] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 14 დეკემბრის №3/3/1635 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-37;
[213] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2023 წლის 14 დეკემბრის №3/3/1635 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-43;
[214] ODIHR-Venice Commission Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 147.
[215] ODIHR-Venice Commission Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 82.
[216] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 37; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[217] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 39; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[218] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, paras. 22 and 62.
[219] Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 143.
[220] ECtHR, Kudrevičius and Others v. Lithuania [GC], no. 37553/05, 15 October 2015; Oya Ataman v. Turkey, no. 74552/01, 5 December 2006; Bukta and Others v. Hungary, no. 25691/04, 17 July 2007.
[221] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 44; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[222] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 68; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[223] ეუთოს/დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებების ოფისის (OSCE/ODIHR) 2025 წლის 12 ნოემბრის დაჩქარებული Nr.: FOPA-GEO/564/2025 [ALC/TN] დასკვნა საქართველოს „ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსსა“ და „სისხლის სამართლის კოდექსში“ შეტანილი ცვლილებების შესახებ, პარ 74; ხელმისაწვდომია: https://odihr.osce.org/sites/default/files/f/documents/4/1/601503.pdf
[224] საზოგადოებრივი და პოლიტიკური უფლებების პაქტის/(ICCPR) 9-ე მუხლს, ადამიანის უფლებათა და ძირითადი თავისუფლებების დაცვის შესახებ ევროპული კონვენციის/ECHR 5-ე მუხლს, ბავშვთა უფლებების კონვენციის/UN CRC 37-ე მუხლს და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების კონვენციის/CRPD 14-ე მუხლს.
[225] ODIHR-Venice Commission, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 36.
[226] S., V. and A. v. Denmark [GC], nos. 35553/12 and 2 others, 22 October 2018, para. 75; and ECtHR, Dzerkorashvili and Others v. Georgia, no. 70572/16, 2 March 2023, para. 99.
[227] ODIHR-Venice Commission, Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, para. 220
[228] ECtHR, Peradze and Others v. Georgia, no. 5631/16, 15 December 2022, para. 35.
[229] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 6 აპრილის N2/1/415 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-6;
[230] II-34
[231] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 6 აპრილის N2/1/415 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15
[232] საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 11 აპრილის №1/2/503,513 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ლევან იზორია და დავით-მიხეილი შუბლაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-4.
6. კონსტიტუციური სარჩელით/წარდგინებით დაყენებული შუამდგომლობები
შუამდგომლობა სადავო ნორმის მოქმედების შეჩერების თაობაზე: არა
შუამდგომლობა პერსონალური მონაცემების დაფარვაზე: არა
შუამდგომლობა მოწმის/ექსპერტის/სპეციალისტის მოწვევაზე: არა
შუამდგომლობა/მოთხოვნა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თაობაზე: არა
კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის შუამდგომლობა: არა