თქვენ არ ეცნობით კონსტიტუციური სარჩელის/წარდგინების სრულ ვერსიას. სრული ვერსიის სანახავად, გთხოვთ, ვერტიკალური მენიუდან ჩამოტვირთოთ მიმაგრებული დოკუმენტი

1. სადავო ნორმატიული აქტ(ებ)ი

ა. ,,ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონი

2. სასარჩელო მოთხოვნა

3. საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის სამართლებრივი საფუძვლები

საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტი და მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტი; ,,საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ე“ ქვეპუნქტი, 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტი, 31-ე და 31¹-ე მუხლები.

4. განმარტებები სადავო ნორმ(ებ)ის არსებითად განსახილველად მიღებასთან დაკავშირებით

წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელი მიმართულია კონკრეტული ნორმის - ,,ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადების კონსტიტუციურობის შეფასებისაკენ, რომლის მიხედვითაც ,,ნოტარიუსს თანამდებობაზე ნიშნავს იუსტიციის მინისტრი“.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2026 წლის 23 იანვრის გადაწყვეტილებით (საქმე 2/1/N1494) დაზუსტდა, რომ ნოტარიუსი არ წარმოადგენს სახელმწიფო ორგანოს და არ არის საჯარო მოსამსახურე, ხოლო საქმიანობას ახორციელებს პროფესიული დამოუკიდებლობის საფუძველზე. აღნიშნულმა გადაწყვეტილებამ არსებითად დააზუსტა ნოტარიატის მარეგულირებელი ნორმების შეფასების ჩარჩო და წარმოშვა ახალი სამართლებრივი კონტექსტი, რომლის პირობებშიც სადავო ნორმის კონსტიტუციურობა საჭიროებს დამოუკიდებელ შეფასებას.

წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელი არ ეხება ნოტარიუსის სამართლებრივი სტატუსის ზოგად განსაზღვრას და არ წარმოადგენს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ №2/1/1494 საქმეზე განხილული საკითხის გამეორებას. სარჩელის საგანია არა ნოტარიუსის, როგორც ინსტიტუტის, ბუნება, არამედ არასაჯარო მოხელის — ნოტარიუსის — თანამდებობაზე დანიშვნის კონსტიტუციური დასაშვებობა აღმასრულებელი ხელისუფლების წარმომადგენლის მიერ, კერძო და თვითმმართველობით პრინციპზე დაფუძნებულ პროფესიულ სისტემაში. აღნიშნული საკითხი საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ აქამდე არ ყოფილა დამოუკიდებლად და პირდაპირ შეფასებული, განსაკუთრებით 2026წლის 23 იანვრის გადაწყვეტილებით ჩამოყალიბებული ახალი სამართლებრივი კონტექსტის პირობებში.

-1.1. კონსტიტუციის 22-ე მუხლის (გაერთიანების თავისუფლება) მიმართებით:

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2026წლის 23 იანვრის გადაწყვეტილებით (საქმე N2/1/1494) კონსტიტუციურ-სამართლებრივად დაზუსტდა, რომ ნოტარიუსთა პალატა წარმოადგენს თვითმმართველობის პრინციპით აგებულ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს, რომელიც დაფუძნებულია ნოტარიუსთა სავალდებულო წევრობაზე. ამავდროულად საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ ნოტარიუსი, როგორც ფიზიკური პირი, არ წარმოადგენს სახელმწიფო ორგანოს (ადმინისტრაციულ ორგანოს) და არ არის სახელმწიფო მოსამსახურე.

აღნიშნული სამართლებრივი კონსტრუქცია გულისხმობს, რომ ნოტარიუსთა პროფესიული საქმიანობის ორგანიზება და პროფესიული სუბიექტების სტატუსი ხორციელდება თვითმმართველობითი მოდელის ფარგლებში, სადაც სახელმწიფოს მონაწილეობა უნდა შემოიფარგლოს კონსტიტუციასთან შესაბამისი საკანონმდებლო ჩარჩოებით და არ უნდა ითვალისწინებდეს ისეთ სამართლებრივ მოდელს, რომელიც სტრუქტურულად აჩენს აღმასრულებელი ხელისუფლების გავლენის შესაძლებლობას ნოტარიუსის პროფესიულ საქმიანობაზე.

ამასთანავე გასათვალისწინებელია, რომ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის წესდების პირველი მუხლის განმარტებით, პალატა არის ნოტარიუსთა სავალდებულო წევრობაზე დაფუძნებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირი (იგივეს ადგენს ,,ნოტარიატის შესახებ“ კანონის 30-ე მუხლი), რომელიც სახელმწიფოსაგან დამოუკიდებლად მოქმედებს და ეფუძნება თვითმმართველობის პრინციპს. აღნიშნული დებულება ადასტურებს, რომ ნოტარიუსთა პროფესიული საქმიანობის ორგანიზება კანონმდებლობის თანახმად უნდა ხორციელდებოდეს თვითმმართველობითი მოდელით და არ უნდა ექვემდებარებოდეს აღმასრულებელი ხელისუფლების ინდივიდუალურ ჩარევას, თუნდაც ნოტარიუსის თანამდებობაზე დანიშვნის ფორმით.

სადავო ნორმის საფუძველზე იუსტიციის მინისტრის მიერ ნოტარიუსის თანამდებობაზე დანიშვნა სცდება ასეთ ჩარჩოს და წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ ნოტარიუსის პროფესიულ საქმიანობაში ინდივიდუალურ ჩარევის ფორმას, რაც ზემოქმედებს პროფესიული გაერთიანების ავტონომიაზე და საჭიროვებს მკაცრ კონსტიტუციურ შეფასებას კონსტიტუციის 22-ე მუხლის პირველი პუნქტის კონტექსტში.

,,ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის 30-ე მუხლის თანახმად, საქართველოს ნოტარიუსთა პალატა წარმოადგენს ნოტარიუსთა სავალდებულო წევრობაზე დაფუძნებულ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს, რომელიც თავის საქმიანობას ახორციელებს თვითმმართველობის პრინციპით. ამავე კანონის 31-ე მუხლის მიხედვით, ნოტარიუსთა პალატის წევრობა განუყოფელად უკავშირდება ნოტარიუსის სტატუსს და წარმოიშვება ნოტარიუსად დანიშვნის მომენტიდან.

სადავო ნორმის მოქმედების პირობებში, ნოტარიუსთა პალატის პერსონალური შემადგენლობა ფაქტობრივად ყალიბდება სახელმწიფოს (იუსტიციის მინისტრის) მიერ განხორციელებული ინდივიდუალური დანიშვნის მექანიზმით, რაც არსებითად ცვლის თვითმმართველობის პრინციპზე დაფუძნებული პროფესიული გაერთიანების ბუნებას, ამცირებს მისი ინსტიტუციური ავტონომიის ხარისხს და ამცირებს სამოქალაქო ნდობას, მათ შორის იმ პირების მხრიდან, რომლებიც იძულებულნი არიან ნოტარიუსთან ურთიერთობაში შევიდნენ საკუთარი სამოქალაქო უფლებების რეალიზაციისას, მათ შორის ჩვენ - მოსარჩელეები.

აღნიშნული კონსტრუქცია ზემოქმედებს არა მხოლოდ ნოტარიუსთა პალატის, როგორც პროფესიული თვითმმართველი ორგანიზაციის, კონსტიტუციურ სტატუსზე, არამედ უშუალოდ აისახება ჩვენს (მოსარჩელეების) უფლებრივ მდგომარეობაზეც, ვინაიდან ჩვენი (მოსარჩელეების) სამოქალაქო უფლებების რეალიზაციისას, კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად, იურიდიული აუცილებლობიდან გამომდინარე ვიმყოფებით სამართლებრივ ურთიერთობებში ნოტარიუსთან (ნოტარიუსებთან), რომელიც მოქმედებს არა დამოუკიდებელი პროფესიული თვითმმართველობის ფარგლებში, არამედ სახელმწიფოს მიერ განსაზღვრული და პერსონალური დანიშვნის გზით ფორმირებული მოდელის პირობებში.

ამგვარად, პროფესიული თვითმმართველობის ავტონომიის დეფორმაცია ქმნის ისეთ სამართლებრივ გარემოს, რომელშიც მოქალაქის მიერ ნოტარიუსთან ურთიერთობა აღარ მიმდინარეობს კონსტიტუციის 22-ე მუხლით ნაგულისხმევი თავისუფალი პროფესიული ორგანიზაციის ფარგლებში, არამედ სახელმწიფოს მიერ ფორმირებული სტრუქტურის პირობებში, რაც ამძაფრებს ჩვენი, როგორც მოსარჩელეების მიერ კონსტიტუციის 22-ე მუხლით დაცული გაერთიანების თავისუფლებაში ჩარევის ინტენსივობას და გონივრულ ეჭვს ბადებს ამგვარ ორგანიზაციაში გაერთიანებული ნოტარიუსების პროფესიული დამოუკიდებლობისა და თავისუფლების ხარისხთან დაკავშირებით.

ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ ნოტარიუსთა პალატის წევრთა პერსონალური შემადგენლობა ფორმირდება ისეთი სამართლებრივი მექანიზმით, რომელიც თავისი ბუნებით წარმოადგენს სახელმწიფოსთვის დამახასიათებელ ინდივიდუალურ დანიშვნის მოდელს. პროფესიული თვითმმართველობის პრინციპი კი არსებითად გამორიცხავს იმგვარ ორგანიზაციულ კონსტრუქციას, სადაც თვითმმართველი ორგანოს წევრობა დამოკიდებულია აღმასრულებელი ხელისუფლების ინდივიდუალურ გადაწყვეტილებაზე.

აღნიშნული გარემოება აჩვენებს, რომ სადავო ნორმა სცდება პროფესიული საქმიანობის ნეიტრალური რეგულირების ფარგლებს და ფაქტობრივად ნერგავს სახელმწიფოებრივ პერსონალურ ფორმირებას იმ სფეროში, რომელიც კანონით და კონსტიტუციით უნდა ეფუძნებოდეს თვითორგანიზაციასა და პროფესიულ ავტონომიას. ეს კიდევ უფრო ამძაფრებს კონსტიტუციის 22-ე მუხლით დაცულ გაერთიანების თავისუფლებაში ჩარევის ინტენსივობას.

-1.2. კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველ პუნქტთან (საჯარო თანამდებობის დაკავების უფლება) მიმართებით

საქართველოს კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველი პუნქტი იცავს მოქალაქის უფლებას, თანასწორ პირობებში ჰქონდეს წვდომა საჯარო თანამდებობაზე და არ იძლევა ისეთი სამართლებრივი მოდელის არსებობის შესაძლებლობას, რომელიც საჯარო თანამდებობისთვის დამახასიათებელ დანიშვნის მექანიზმებს იყენებს, თუმცა თავს არიდებს ამავე მუხლით გათვალისწინებული კონსტიტუციური გარანტიების უზრუნველყოფას.

„საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო სამსახური არის საქართველოს სახელმწიფო და ავტონომიური რესპუბლიკების ორგანოებში არჩევით ან დანიშვნით თანამდებობაზე საქმიანობა, რომლებიც ახორციელებენ საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და სასამართლო ხელისუფლებას, სახელმწიფო ზედამხედველობასა და კონტროლს და სხვა საჯარო ფუნქციებს. აღნიშნული ნორმა ცხადყოფს, რომ დანიშვნა და თანამდებობა კანონმდებლის მიერ გამოყენებულია იმ შემთხვევებში, როდესაც პირი ახორციელებს სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას და ამასთანავე ექვემდებარება შესაბამის კონსტიტუციურ პასუხისმგებლობასა და გარანტიებს.

ამავე დროს, საქართველოს კონსტიტუციაში ნოტარიუსის უფლებამოსილება ცალკე და მკაფიოდ არ არის განსაზღვრული, მიუხედავად იმისა, რომ ,,ნოტარიატის შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად ნოტარიუსი ასრულებს სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას, მათ შორის ისეთ სამართლებრივ ქმედებებს, რომლებიც უშუალოდ ზემოქმედებს მოქალაქეთა სამოქალაქო უფლებების წარმოშობაზე, ცვლილებასა და შეწყვეტაზე, და რეალური გავლენა აქვს პირის ქონებრივი უფლებების რეალიზაციის პროცესზე.

ამ კონტექსტში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონმდებლობა ერთდროულად:

ა) არ მიაკუთვნებს ნოტარიუსს საჯარო სამსახურს;

ბ) არ ავრცელებს მასზე საჯარო თანამდებობაზე წვდომის კონსტიტუციურ რეჟიმს;

გ) თუმცა იყენებს საჯარო თანამდებობისთვის დამახასიათებელ ინსტრუმენტს — იუსტიციის მინისტრის მიერ თანამდებობაზე დანიშვნას.

კერძოდ, „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადება ადგენს, რომ „ნოტარიუსს თანამდებობაზე ნიშნავს იუსტიციის მინისტრი“, რითაც კანონმდებელი ქმნის კონსტიტუციურად გაურკვეველ სამართლებრივ სტატუსს: პირი, რომელიც არ არის საჯარო მოსამსახურე და რომლის უფლებამოსილება კონსტიტუციაში არ არის მკაფიოდ დადგენილი და გაწერილი, მიუხედავად ამისა, ინიშნება აღმასრულებელი ხელისუფლების წარმომადგენლის მიერ, მაგრამ ახორციელებს სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას.

შედეგად, იქმნება ჰიბრიდული და კონსტიტუციურად გაურკვეველი სამართლებრივი მოდელი, სადაც:

ა) ნოტარიუსი ასრულებს სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას;
ბ) მისი სტატუსი არ ექვემდებარება კონსტიტუციით განსაზღვრულ საჯარო თანამდებობის რეჟიმს;
გ) მისი დანიშვნა ხდება საჯარო სამსახურისთვის დამახასიათებელი წესით, თუმცა საჯარო სამსახურის კონსტიტუციური გარანტიების გარეშე.

აღნიშნული კონსტრუქცია არღვევს კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველი პუნქტის შინაარსობრივ ლოგიკას და ნორმის სიცხადისა და პროგნოზირებადობის მოთხოვნას, ვინაიდან მოქალაქეს არ ეძლევა კონსტიტუციურად გასაგები პასუხი იმაზე, რომელი უფლებრივი რეჟიმის ფარგლებში მოქმედებს პირი, რომელიც ახორციელებს სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას მის მიმართ.

სადავო ნორმა უშუალოდ აისახება ჩვენს (მოსარჩელეების) უფლებრივ მდგომარეობაზე, ვინაიდან ჩვენ, როგორც მოსარჩელეები სამოქალაქო უფლებების რეალიზაციისას კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად იძულებულნი ვართ ურთიერთობაში შევიდნენ ნოტარიუსთან, რომლის სტატუსი ჩამოყალიბებულია კონსტიტუციურად გაურკვეველი დანიშვნის მექანიზმით. ეს გარემოება ქმნის რეალურ და აშკარა საფრთხეს ჩვენს მიერ კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცული უფლებებისათვის და ამძაფრებს ამ უფლებაში ჩარევის ინტენსივობას.

ამასთან, ჩვენს, როგორც მოსარჩელეების ლეგიტიმურ ინტერესს წარმოადგენს ის, რომ სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას ახორციელებდეს პირი, რომლის სამართლებრივი სტატუსი მაქსიმალურად დისტანცირებულია აღმასრულებელი ხელისუფლების პერსონალური გავლენისაგან, რაც უზრუნველყოფს ნოტარიუსის საქმიანობის ნეიტრალურობას და კონსტიტუციურად გასაგებ ჩარჩოში მოქცევას მოქალაქეებთან ურთიერთობისას.

ამგვარად, „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადება ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველ პუნქტს, ვინაიდან იგი არასაჯარო მოხელის — ნოტარიუსის მიმართ იყენებს საჯარო თანამდებობისთვის დამახასიათებელ დანიშვნის მექანიზმს, კონსტიტუციურად განსაზღვრული საჯარო თანამდებობების რეჟიმის გარეშე, რაც უშუალოდ აისახება მოსარჩელეების (ჩვენს) უფლებრივ მდგომარეობაზე, რადგან მათ (ჩვენ), სამოქალაქო და ქონებრივი უფლებების რეალიზაციისას იძულებით უწევთ (გვიწევს) ურთიერთობა ისეთი სამართლებრივი სტატუსის მქონე სუბიექტთან, რომლის მიმართაც არ მოქმედებს კონსტიტუციით გარანტირებული საჯარო თანამდებობის სამართლებრივი ჩარჩო (მაგალითად სამოქალაქო კოდექსის 1499-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

-1.3. ხელისუფლების დანაწილების პრინციპის მნიშვნელობა (კონსტიტუციის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტი - კონტექსტურად)

მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტი არ წარმოადგენს ინდივიდუალური კონსტიტუციური სარჩელის დამოუკიდებელ საფუძველს, იგი მნიშვნელოვანია იმის გასაგებად, როგორ არის აგებული სადავო ნორმით შექმნილი სამართლებრივი მოდელი და რატომ ახდენს იგი კონსტიტუციის მე-2 თავით დაცულ (ადამიანის) უფლებებზე ინტენსიურ ზემოქმედებას.

სადავო ნორმის საფუძველზე ყალიბდება ისეთი ინსტიტუციური მოდელი, სადაც:

ა) აღმასრულებელი ხელისუფლება — იუსტიციის მინისტრის მეშვეობით — სახელმწიფოსთვის დამახასიათებელი დანიშვნის მექანიზმით მონაწილეობს ნოტარიუსის „თანამდებობაზე დანიშვნის“ გზით იმ სისტემის პერსონალურ ფორმირებაში (ნოტარიუსთა პალატის), რომელიც „ნოტარიატის შესახებ“ კანონის 30-ე მუხლითა და თავად ნოტარიუსთა პალატის წესდებით გამოცხადებულია სახელმწიფოსაგან დამოუკიდებელ და თვითმმართველობის პრინციპზე დაფუძნებულად;

ბ) ამავე დროს, სახელმწიფო არ იღებს კონსტიტუციურად მკაფიო პასუხისმგებლობას ნოტარიუსების მიერ მიღებული ინდივიდუალური გადაწყვეტილებების (სანოტარო მოქმედებების შესრულების და/ან შესრულებაზე უარის თქმის) შინაარსობრივ კანონიერებაზე და არ უზრუნველყოფს მათზე სრულფასოვან, ეფექტიან ადმინისტრაციულ კონტროლს, რაც ქმნის პასუხისმგებლობის დეფიციტს სახელმწიფოს მიერ დანიშნული სუბიექტის (ნოტარიუსის) საქმიანობაზე;

გ) შედეგად, სადავო ნორმით შექმნილი ინსტიტუციური მოდელი ზემოქმედებს იმ სამართლებრივ გარემოზე, რომელშიც ჩვენ - მოსარჩელეები იძულებულნი ვართ დავიცვათ ჩვენი უფლებები სასამართლოს წინაშე, ვინაიდან ჩვენი სამოქალაქო და ქონებრივი უფლებების რეალიზაცია ხორციელდება იმ სუბიექტთან (ნოტარიუსთან) ურთიერთობის გზით, რომლის სტატუსიც ჩამოყალიბებულია აღმასრულებელი ხელისუფლების მონაწილეობის პირობებში, თუმცა ამ მონაწილეობის (სახელმწიფოს, როგორც ნოტარიუსის დამნიშვნელის) შესაბამისი პასუხისმგებლობის გარეშე.

სადავო ნორმა აყალიბებს ისეთ სამართლებრივ მოდელს, რომელშიც სახელმწიფო, ერთის მხრივ, აღმასრულებელი ხელისუფლების წარმომადგენლის — იუსტიციის მინისტრის — მეშვეობით მონაწილეობს ადამიანის უფლებებზე უშუალო ზემოქმედების მქონე სუბიექტის (ნოტარიუსის) პერსონალურ ფორმირებაში, ხოლო, მეორე მხრივ, ამავე მოდელის ფარგლებში არ იღებს კონსტიტუციურად მკაფიო პასუხისმგებლობას აღნიშნული სუბიექტის (ნოტარიუსის) მიერ განხორციელებული სახელმწიფოებრივი უფლებამოსილების შედეგებზე, რაც ადასტურებს, რომ:

ა) სახელლმწიფო მონაწილეობს ადამიანის უფლებებზე უშუალო ზემოქმედების მქონე სუბიექტის (ნოტარიუსის) ფორმირებაში სახელმწიფოსთვის დამახასიათებელი სამართლებრივი ინსტრუმენტით (თანამდებობაზედ დანიშვნით);

ბ) თუმცა თავად სახელმწიფო დისტანცირდება ამ სუბიექტის (ნოტარიუსისა და ნოტარიუსთა პალატის) მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების სამართლებრივი შედეგებისაგან და მათზე პასუხისმგებლობისაგან.

აღნიშნული კონტექსტი ნათლად აჩვენებს, რომ სადავო ნორმა არ წარმოადგენს ნეიტრალურ ორგანიზაციულ გადაწყვეტას. პირიქით, იგი ქმნის ისეთ სისტემურ და კონსტიტუციურად პრობლემურ ფონს, რომელიც მნიშვნელოვნად ამძაფრებს კონსტიტუციის მე-2 თავით დაცულადამიანის უფლებებში ჩარევის ინტენსივობას მოსარჩელეებისათვის (ჩვენთვის) და, შესაბამისად, საჭიროებს მის მკაცრ კონსტიტუციურ შეფასებას.

-1.4. დასკვნა არსებითად განსახილველად მიღების თაობაზე:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელი:

ა) ეხება მოქმედი ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობას;
ბ) ემყარება საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 თავით დაცულ უფლებებს;
გ) არ იმეორებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ უკვე გადაწყვეტილი საქმის საგანს და არ წარმოადგენს იმავე სამართლებრივი საკითხის განმეორებით დაყენებას;
დ) აყენებს ახალ, დამოუკიდებელ და არსებით კონსტიტუციურ პრობლემას, რომელიც წარმოიშვა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 23.01.2026 წლის გადაწყვეტილებით ჩამოყალიბებული ახალი სამართლებრივი კონტექსტის პირობებში;
ე) დასაბუთებულად აჩვენებს მოსარჩელეების (ჩევს) ინდივიდუალურ უფლებრივ ინტერესს და მათ მიმართ კონსტიტუციით დაცულ უფლებებში ჩარევის რეალურ და აშკარა საფრთხეს.

შესაბამისად, წარმოდგენილი კონსტიტუციური სარჩელი აკმაყოფილებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დადგენილ დასაშვებობისა და არსებითად განსახილველად მიღების კრიტერიუმებს.

5. მოთხოვნის არსი და დასაბუთება

წინამდებარე კონსტიტუციიური სარჩელი მიმართულია ,,ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადების შეფასებისაკენ, რომლის მიხედვითაც: ,,ნოტარიუსს თანამდებობაზე ნიშნავს იუსტიციის მინისტრი“.

მოსარჩელეები მივიჩნევთ, რომ აღნიშნული ნორმა არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 თავით დაცულ უფლებებსა და არ შეესაბამება საქართველოს მიერ აღებულ საერთაშორისო ვალდებულებებს.

მოთხოვნა N1: საქართველოს კონსტიტუციის 22-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით (გაერთიანების თავისუფლება), არაკონსტიტუციურად ცნოთ ,,ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადება.

დასაბუთება:

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 23.01.2026წლის გადაწყვეტილებით (საქმე N2/1/1494) დადგენილია რომ:

ა) ნოტარიუსთა პალატა წარმოადგენს თვითმმართველობის პრინციპით აგებულ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს;

ბ) ნოტარიუსი, როგორც ფიზიკური პირი, არ არის ადმინისტრაციული ორგანო და არ წარმოადგენს საჯარო მოსამსახურეს.

ამ სამართლებრივი მოდელის პირობებში ნოტარიუსთა პროფესიული საქმიანობის ორგანიზება ხორციელდება თვითმმართველობითი წესით, სადაც სახელმწიფოს ჩარევა დასაშვებია მხოლოდ კანონით მკაცრად განსაზღვრულ ფარგლებში.

იუსტიციის მინისტრის მიერ ნოტარიუსსის თანამდებობაზე დანიშვნა წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ პროფესიული საქმიანობის სუბიექტის პერონალურ ფორმირებაში ჩარევას, რაც ზღუდავს პროფესიული თვითორგანიზაციის ავტონომიას და ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის 22-ე მუხლის პირველ პუნქტს.

ამრიგად, გასაჩივრებული ნორმის შედეგად, ნოტარიუსთა პალატის ფორმირება აღარ ეფუძნება პროფესიული თვითმმართველობის პრინციპს, არამედ ხორციელდება იუსტიციის მინისტრის მიერ ნოტარიუსთა თანამდებობაზე დანიშვნის მექანიზმით, რის შედეგადაც თვითმმართველი პროფესიული ორგანიზაციის პერსონალური შემადგენლობა ექცევა აღმასრულებელი ხელისუფლების ინდივიდუალური გავლენის ქვეშ.

საერთაშორისო სამართლის შესაბამისი სტანდარტები:

ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-11 მუხლი (გაერთიანების თავისუფლება);

აღნიშნული დასკვნა შეესაბამება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკას. კერძოდ, საქმეში Le Compte, Van Leuven and De Meyere v. Belgium (23.06.1981, 64-65) სასამართლომ განმარტა, რომ პროფესიული საქმიანობის განხორციელების მიზნით შექმნილი, მათ შორის სავალდებულო წევრობაზე დაფუძნებული ორგანიზაციები, ექვემდებარება კონვენციის მე-11 მუხლით დაცულ გაერთიანების თავისუფლებას და ის გარემოება, რომ ისინი შექმნილია კანონით ან ახორციელებენ საჯარო ინტერესთან დაკავშირებულ ფუნქციებს, თავისთავად არ გამორიცხავს მათი ავტონომიის კონვენციურ დაცვას. ამავე დროს, სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სახელმწიფოს მიერ ასეთი პროფესიული ორგანიზაციების შიდა ორგანიზებისა და საქმიანობაში ჩარევა არ უნდა აზიანებდეს მათ არსებით ავტონომიას და დასაშვებია მხოლოდ ლეგიტიმური მიზნის არსებობისა და აუცილებლობის პირობებში.

ამ სტანდარტის გათვალისწინებით, იუსტიციის მინისტრის მიერ ნოტარიუსის თანამდებობაზე დანიშვნის მექანიზმი წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ პროფესიული თვითმმართველობის სფეროში ინდივიდუალურ და პერსონალურ ჩარევას, რომელიც სცდება ნეიტრალური რეგულირების ფარგლებს და ზემოქმედებს პროფესიული გაერთიანების ავტონომიაზე, რაც ეწინააღმდეგება საქარცელოს კონსტიტუციის 22-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცულ გაერთიანების თავისუფლებას.

ECtHR, Cheall v. the United Kingdom, Decision of 13 May 1985, N20. პროფესიული გაერთიანების შიდა ორგანიზებაში ჩარევა დასაშვებია, მხოლოდ უკიდურესი გამონაკლისად.

ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ გამოყენებული ტერმინი „უკიდურესი გამონაკლისი“ ვერ იქნებოდა გაგებული როგორც ზოგადი და აბსტრაქტული საკანონმდებლო რეგულაცია, რომელიც მუდმივ და საყოველთაო წესად ამკვიდრებს პროფესიული გაერთიანების შიდა ორგანიზებაში აღმასრულებელი ხელისუფლების მონაწილეობას.

„უკიდურესი გამონაკლისი“ თავისი ბუნებით გულისხმობს ერთჯერად, კონკრეტულ და ფაქტობრივად განპირობებულ ჩარევას, რომელიც გამართლებულია განსაკუთრებული გარემოებებით და ვერ იქცევა პროფესიული თვითმმართველობის სისტემურ ჩანაცვლებად სახელმწიფოებრივი დანიშვნის მექანიზმით.

სადავო ნორმა კი, პირიქით, ადგენს ზოგად და მუდმივ წესს, რომლის მიხედვითაც ნოტარიუსთა პროფესიული ორგანიზაციის პერსონალური შემადგენლობა ფორმირდება იუსტიციის მინისტრის მიერ განხორციელებული დანიშვნის საფუძველზე, რაც გამორიცხავს მის შეფასებას „უკიდურეს გამონაკლისად“ და წარმოადგენს პროფესიული თვითმმართველობის არსებით შეზღუდვას.

უნდაც დავუშვათ, რომ სახელმწიფოს შეიძლება ჰქონდეს ლეგიტიმური ინტერესი ნოტარიუსის საქმიანობის ზოგადი რეგულირების მიმართ, ეს ინტერესი ვერ გაამართლებს პროფესიული თვითმმართველობის სუბიექტის პერსონალური ფორმირების პროცესში აღმასრულებელი ხელისუფლების პირდაპირ და სისტემურ მონაწილეობას. განსხვავებული კონსტიტუციურ-სამართლებრივი შეფასების მიხედვით, სახელმწიფოს ჩარევა პროფესიული საქმიანობის სფეროში დასაშვებია მხოლოდ ნეიტრალური, ზოგადი და წინასწარ განსაზღვრული წესების დადგენის გზით, ხოლო ინდივიდუალური დანიშვნის მექანიზმი თავისი ბუნებით სცდება რეგულირებას და წარმოადგენს პროფესიული ავტონომიის ჩანაცვლებას სახელმწიფოებრივი დისკრეციით. ამგვარი მიდგომა ვერ ჩაითვლება კონსტიტუციურად დასაშვებ შეზღუდვად არც გაერთიანების თავისუფლების და არც პროფესიული თავისუფლების კონტექსტში.

მოთხოვნა N2: საქართველოს კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით (საჯარო თანამდებობის დაკავების უფლება და თანასწორი წვდომა), არაკონსტიტუციურად ცნოთ ,,ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადება.

დასაბუთება:

გასაჩივრებულ ნორმაში გამოყენებულია ტერმინი: ,,თანამდებობაზე ნიშნავს“ რომელიც საქართველოს კონსტიტუციურ სისტემაში უკავშირდება საჯარო თანამდებობის დაკავებას.

თუმცა:

ა) ნოტარიუსი არ არის საჯარო თანამდებობის პირი;

ბ) მასზედ (ნოტარიუსზე) არ ვრცელდება საჯარო სამსახურის სამართლებრივი რეჟიმი;

გ) არ მოქმედებს კონკურსის, თანასწორი წვდომისა და გამჭვირვალობის კონსტიტუციური გარანტიები;

შედეგად, იქმნება ,,ფსევდოსაჯარო თანამდებობა“, რომელიც ივსება დანიშვნის გზით, მაგრამ არ ექვემდებარება კონსტიტუციის 25-ე მუხლით დაცულ მოთხოვნებს, რაც ეწინააღმდეგება კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველ პუნქტს.

საერთაშორისო სტანდარტის შესაბამისი სტანდარტი:

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა ადასტურებს, რომ სახელმწიფოს მიერ პროფესიული საქმიანობის განხორციელების პირობების ისეთი დადგენა, რომელიც პირის პროფესიულ სტატუსს დამოკიდებულს ხდის აღმასრულებელი ხელისუფლების დისკრეციულ გადაწყვეტილებაზე, შეიძლება შეფასდეს როგორც პროფესიული თავისუფლების არაპროპორციული შეზღუდვა. კერძოდ, საქმეში Sidabras and Dziautas v. Lithuania (47-48) სასამართლომ განმარტა, რომ როდესაც სახელმწიფოს მიერ დაწესებული მექანიზმები არსებითად ზემოქმედებს პირის პროფესიულ თავისუფლებასა და თვითრეალიზაციის შესაძლებლობაზე, ასეთი ჩარევა სცდება უბრალო რეგულაციას და ექვემდებარება მკაცრ კონვენციურ კონტროლს.

ამ სტანდარტის გათვალისწინებით, იუსტიციის მინისტრის მიერ ნოტარიუსის თანამდებობაზე დანიშვნის მექანიზმი ნოტარიუსის პროფესიულ სტატუსს დამოკიდებულს ხდის აღმასრულებელი ხელისუფლების გადაწყვეტილებაზე, მიუხედავად იმისა, რომ ნოტარიუსი არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს და არ არის საჯარო მოსამსახურე. აღნიშნული გარემოება ზღუდავს ნოტარიუსის პროფესიულ თავისუფლებას და აყენებს მას სახელმწიფოს დისკრეციული ზემოქმედების ქვეშ, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცულ უფლებრივ სტანდარტს.

„საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონი არ შეიცავს ტერმინის „თანამდებობაზე დანიშვნის“ დამოუკიდებელ განმარტებას. ამავე დროს, აღნიშნული კანონი განსაზღვრავს ტერმინს „თანამდებობა“ როგორც კარიერულ საფეხურს, რომელიც წარმოადგენს ფუნქციათა ერთობლიობას და განსაზღვრავს მის ადგილსა და როლს საჯარო სამსახურის სისტემაში. შესაბამისად, ტერმინი „თანამდებობაზე დანიშვნა“ სამართლებრივ მნიშვნელობას იძენს მხოლოდ საჯარო სამსახურის სისტემაში არსებული თანამდებობის შევსების კონტექსტში. ამ პირობებში, „ნოტარიატის შესახებ“ კანონში ტერმინის „თანამდებობაზე დანიშვნის“ გამოყენება ნოტარიუსის მიმართ, რომელიც თავადვე არ არის აღიარებული საჯარო მოსამსახურედ და არ იკავებს საჯარო სამსახურის სისტემაში არსებულ თანამდებობას, ქმნის ტერმინოლოგიურ და სისტემურ წინააღმდეგობას, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 25-ე მუხლის პირველ პუნქტით დაცულ სამართლებრივ სტანდარტს.

ნოტარიუსის ინსტრუმენტადგამოყენება აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ: ნოტარიუსის დანიშვნისა და სავალდებულო ინსტრუქციული ჩარეჩოს ერთობლივი ეფექტი:

ა) აქცენტი: არა ნოტარიუსის მოქმედებაზე სახელმწიფო პასუხისმგებლობა, არამედ ნოტარიუსზე ზემოქმედება. წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელი არ წარმოადგენს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 23.01.2026 წლის გადაწყვეტილების გადახედვის ან რევიზიის მოთხოვნას. იგი ეფუძნება იმ ახალ კონსტიტუციურ კონტექსტს, რომელიც აღნიშნული გადაწყვეტილებით ჩამოყალიბდა და ეხება იმ ნორმების დამოუკიდებელ შეფასებას, რომლებიც გადაწყვეტილების საგანს არ წარმოადგენდა.

ბ) დანიშვნის მექანიზმი როგორც ბირთვი (მე-13(1)). ამდენად, „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადებით დადგენილი იუსტიციის მინისტრის მიერ ნოტარიუსის თანამდებობაზე დანიშვნის მექანიზმი არ წარმოადგენს ნეიტრალურ ორგანიზაციულ წესს. იგი ქმნის სისტემურ წინაპირობას, რის შედეგადაც ნოტარიუსის პროფესიული საქმიანობა ექცევა აღმასრულებელი ხელისუფლების ნორმატიულ და ინსტრუქციულ გავლენაში, განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც ნოტარიუსი ახორციელებს სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის მქონე უფლებამოსილებებს მოქალაქეთა ქონებრივი უფლებების რეალიზაციის პროცესში.

გ) საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31.03.2010წლის N71 ბრძანებით დამტკიცებული ,,სანოტარო მოქმედების შესრულების წესის შესახებ“) ინსტრუქციის 89-ე მუხლი, ნოტარიუსის ინსტრუმენტალიზაციის პირდაპირი მტკიცებულება. ამდენად, აღნიშნული ზემოქმედება მკაფიოდ ვლინდება იუსტიციის მინისტრის მიერ 31.03.2010 წელს გამოცემულ N71 ინსტრუქციაში, კერძოდ, აღნიშნული ინსტრუქციის 89-ე მუხლის შინაარსში.

აღნიშნული ინსტრუქციული შეზღუდვები ამ სარჩელში არ წარმოადგენს დამოუკიდებელი კონსტიტუციური შეფასების საგანს და მოყვანილია მხოლოდ იმის საილუსტრაციოდ, თუ რა რეალურ პირობებში ფუნქციონირებს სადავო დანიშვნის მექანიზმით ფორმირებული ნოტარიუსის სტატუსი. ამ ნორმით ნოტარიუსს წინასწარ განესაზღვრა იმ ადმინისტრაციული ორგანოების შეზღუდული წრე, რომელთა მიერ გაცემული ცნობები შეიძლება ჩაითვალოს მტკიცებულებად კონკრეტულ უძრავ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემისათვის.

დ) ისტორიული უფლებების ბლოკირება — არა ნოტარიუსის, არამედ მინისტრის ნება. ამდენად, ამავე მუხლით ნოტარიუსს ეკრძალება იმ საარქივო მასალებზე დაყრდნობით გაცემული ცნობების მტკიცებულებად მიღება, რომლებიც ადასტურებს 1913–1997წლებში მოქმედი სამართლებრივი წესით ქონებრივი უფლებების მამკვიდრებელის სამკვიდრო მასაში არსებობის ფაქტებს. აღნიშნული პერიოდის განმავლობაში ქონებრივი უფლებების რეგისტრაციას ახორციელებდნენ სხვა ადმინისტრაციული ორგანოები, რომელთა არქივები დაცულია საქართველოს ეროვნულ არქივში, რომლებიც დღემდე ინახავს შესაბამის მტკიცებულებებს. მიუხედავად ამისა, იუსტიციის მინისტრის მიერ დამტკიცებული 31.03.2010წლის ინსტრუქციის 89-ე მუხლი ნოტარიუსს არ უტოვებს დისკრეციას, შეაფასოს ასეთი მტკიცებულებები, რაც წარმოადგენს იუსტიციის მინისტრის წინასწარ ზემოქმედებას ნოტარიუსზე.

სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის შეფასება არ საჭიროებს ინდივიდუალური ფაქტობრივი გარემოებების დადგენას და ეფუძნება მის ნორმატიულ შინაარსსა და რეალურ ფუნქციურ ეფექტს. ამ შეფასების ფარგლებში არსებითი მნიშვნელობა აქვს იმ სამართლებრივ რეალობას, რომლის პირობებში 1913–1997წლებში ხორციელდებოდა ქონებრივი უფლებების წარმოშობა და აღრიცხვა იმ დროისათვის მოქმედი სამართლებრივი წესის საფუძველზე, აგრეთვე იმ გარემოებას, თუ რა სახით არის იუსტიციი მინისტრის მიერ თანამდებობაზე დანიშნული ნოტარიუსის საქმიანობა მოქცეული, იმავე იუსტიციის მინისტრის მიერ დამტკიცებული სავალდებულო ინსტრუქციული ჩარჩოს ფარგლებში.

აღნიშნულ პერიოდში მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა (მათ შორის 1927, 1938, 1950 და 1964 წლების სამოქალაქო კოდექსების რედაქციები) ითვალისწინებდა ქონებრივი უფლებების დადასტურებასა და აღრიცხვას სხვადასხვა რეგისტრაციული და აღრიცხვის მექანიზმებით, რომლებიც ფუნქციურად ეკუთვნოდა სხვადასხვა ადმინისტრაციულ ორგანოებს როგორც ქალაქში, ისე სოფელში. ქონებრივი უფლებების რეგისტრაციისა და აღრიცხვის აღნიშნული სისტემების არსებობა და ევოლუცია მნიშვნელოვანია მხოლოდ იმ თვალსაზრისით, რომ ილუსტრირებს ინსტრუქციული ჩარჩოს რეალურ გავლენას ნოტარიუსის მიერ უფლებების შეფასების შესაძლებლობაზე, რასაც ადასტურებს შესაბამისი ნორმატიული ამონარიდები (დანართი: 5; 6; 7; 8; 9).

ე) ინსტრუმენტალიზაციის საბოლოო დასკვნა. ამდენად, ნოტარიუსის საქმიანობა ყალიბდება არა დამოუკიდებელი პროფესიული შეფასების საფუძველზე, არამედ აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ წინასწარ დადგენილი ინსტრუქციული ჩარჩოს ფარგლებში. ასეთ პირობებში, ნოტარიუსის თანამდებობაზე დანიშვნის მექანიზმი და მისთვის სავალდებულო ინსტრუქციების ერთობლიობა იძენს არა ნეიტრალური ადმინისტრირების, არამედ მოქალაქეთა უფლებებისა და კანონიერ ინტერესების რეალიზაციის შემზღუდავი ინსტრუმენტის ხასიათს, რაც ეწინააღმდეგება კონსტიტუციით დაცულ სამართლებრივ სტანდარტებს.

აღნიშნული რეგულაციური მოდელი, თავისი შედეგებით, ამცირებს ქონებრივი უფლების ეფექტიან დაცვას და აყენებს კითხვის ნიშნის ქვეშ კონსტიტუციით გათვალისწინებული კომპენსაციის მექანიზმების პრაქტიკულ ქმედითობას.

დასკვნა:

წინამდებარე სარჩელით სადავოდ გამოტანილი რეგულაცია ქმნის სისტემურ კონსტიტუციურ წინააღმდეგობას: ნოტარიუსი არ არის საჯარო მოსამსახურე და ნოტარიუსთა პალატა ფუნქციონირებს პროფესიული თვითმმართველობის პრინციპზე, თუმცა ნოტარიუსის პროფესიული სტატუსის ფორმირება ხორციელდება საჯარო სამსახურისთვის დამახასიათებელი „თანამდებობაზე დანიშვნის“ მექანიზმით. აღნიშნული მიდგომა არღვევს პროფესიული გაერთიანების ავტონომიას, აჩენს სახელმწიფოს ინდივიდუალურ გავლენას პროფესიული ორგანიზაციის პერსონალურ შემადგენლობაზე და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 22-ე და 25-ე მუხლებით დაცულ სტანდარტებს, ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის შესაბამის პრაქტიკას. ამ გარემოებათა ერთობლიობა განაპირობებს სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობას.

ამასთანავე, ზემოაღნიშნული რეგულაციური მოდელი არ წარმოადგენს აბსტრაქტულ ან თეორიულ პრობლემას. სადავო ნორმის („ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადების) მოქმედების შედეგად მოსარჩელეები იძულებით ექცევიან სამართლებრივ ურთიერთობაში კონკრეტულ ნოტარიუსთან, რომელიც იუსტიციის მინისტრის მიერ ინიშნება ნოტარიუსის თანამდებობაზე საჯარო თანამდებობებისთვის დამახასიათებელი დანიშვნის მექანიზმის გამოყენებით, მაშინ როდესაც ნოტარიუსი არ წარმოადგენს საჯარო მოსამსახურეს.

ამასთან, დანიშნული ნოტარიუსის საქმიანობა ფორმირდება არა მხოლოდ საკანონმდებლო რეგულირების, არამედ აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ დადგენილი სავალდებულო ინსტრუქციული ჩარჩოს ფარგლებში, ეფექტიანი და ნეიტრალური სამართლებრივი ზედამხედველობის გარეშე. ასეთ პირობებში მოსარჩელეები მოკლებულნი არიან შესაძლებლობას, მათი ქონებრივი უფლებებისა და კანონიერ ინტერესების შეფასება განხორციელდეს დამოუკიდებელი და ნეიტრალური პროფესიული დისკრეციის საფუძველზე.

შედეგად, მოსარჩელეებისათვის კონსტიტუციით დაცული უფლებების რეალიზაცია დამოკიდებული ხდება არა სამართლებრივად ნეიტრალურ პროცედურაზე, არამედ იმაზე, თუ როგორ გამოიყენება აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ ნოტარიუსისათვის წინასწარ განსაზღვრული ინსტრუქციული შეზღუდვები. ეს კი მოსარჩელეებს აყენებს იურიდიულად დაუცველ მდგომარეობაში და ზღუდავს მათი ქონებრივი უფლებებისა და კანონიერ ინტერესების ეფექტიან დაცვას.

6. კონსტიტუციური სარჩელით/წარდგინებით დაყენებული შუამდგომლობები

შუამდგომლობა სადავო ნორმის მოქმედების შეჩერების თაობაზე: კი

შუამდგომლობა პერსონალური მონაცემების დაფარვაზე: არა

შუამდგომლობა მოწმის/ექსპერტის/სპეციალისტის მოწვევაზე: კი

შუამდგომლობა/მოთხოვნა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თაობაზე: კი

კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის შუამდგომლობა: კი