თქვენ არ ეცნობით კონსტიტუციური სარჩელის/წარდგინების სრულ ვერსიას. სრული ვერსიის სანახავად, გთხოვთ, ვერტიკალური მენიუდან ჩამოტვირთოთ მიმაგრებული დოკუმენტი

1. სადავო ნორმატიული აქტ(ებ)ი

,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონი

2. სასარჩელო მოთხოვნა

3. საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის მიმართვის სამართლებრივი საფუძვლები

საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი და მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის ,,ა’’ ქვეპუნქტი; ,,საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ’’ საქართველოს ორგანული კანონის მე-19 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტი, 31-ე და 31¹ მუხლები, 39-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ა’’ ქვეპუნქტი.

4. განმარტებები სადავო ნორმ(ებ)ის არსებითად განსახილველად მიღებასთან დაკავშირებით

არ არსებობს წინამდებარე კონსტიტუციური სარჩელის განუხილველად ცნობის არც ერთი საფუძველი, კერძოდ:

ა) სარჩელი ფორმით და შინაარსით შეესაბამება ,,საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ’’ საქართველოს ორგანული კანონის 31¹ მუხლის მოთხოვნებს;

ბ) სარჩელი შეტანილია უფლებამოსილი პირის მიერ:

,,საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ’’ საქართველოს ორგანული კანონის 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საკონსტიტუციო სასამართლოში ნორმატიული აქტის ან მისი ცალკეული ნორმების კონსტიტუციურობის თაობაზე კონსტიტუციური სარჩელის შეტანის უფლება აქვთ საქართველოს მოქალაქეებს, სხვა ფიზიკურ პირებს და იურიდიულ პირებს, თუ მათ მიაჩნიათ, რომ დარღვეულია ან შესაძლებელია უშუალოდ დაირღვეს საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავით აღიარებული მათი უფლებანი და თავისუფლებანი.

მოსარჩელეს წარმოადგენს რევაზ ჩუბინიძე, რომლის ფლობა/სარგებლობაშია ქ. თბილისში, სოფ. გლდანში მდებარე 1345 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რომელზეც დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის როგორც ძირითადი, ისე გამწვანებული ტერიტორიების რუკით ვრცელდება სარეკრეაციო ზონა 2 (რზ-2). სარჩელით მივმართეთ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ და მოვითხოვეთ კომისიის 2023 წლის 4 აგვისტოს საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის თაობაზე N2559 განკარგულების ბათილად ცნობა და საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოპასუხისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გავასაჩივრეთ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზეც დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით ვრცელდება სარეკრეაციო ზონა 2, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტის საფუძველზე მიიჩნევა რეკრეაციული დანიშნულების მიწის ნაკვეთად და მასზე საკუთრების უფლების აღიარება დაუშვებელია ამ მოტივით. აღნიშნულიდან გამომდინარე მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი, რომელიც მოქცეულია სარეკრეაციო ზონა 2-ში, აღიარების მიზნებისათვის დაუშვებელ მიწის ნაკვეთად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე წარვადგინეთ საკასაციო საჩივარი, რომელიც საკასაციო სასამართლომ დაუშვებლად ცნო და უცვლელად დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 აპრილის განჩინება.

რევაზ ჩუბინიძე წარმოადგენს კონსტიტუციური სარჩელის წარდგენაზე უფლებამოსილ პირს, ვინაიდან მასთან უშუალო შემხებლობაში იმყოფება სადავოდ გამხდარი ნორმა (,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტი), რომელიც არის ბუნდოვანი, არ იძლევა მკაფიო განმარტების საშუალებას და უხეშად არღვევს საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ საკუთრების უფლებას.

გ) სარჩელში მითითებული სადავო საკითხი არის საკონსტიტუციო სასამართლოს განსჯადი;

დ) სარჩელში მითითებული სადავო საკითხი არ არის გადაწყვეტილი საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ;

ე) სარჩელში მითითებული სადავო საკითხი რეგულირდება საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით;

ვ) კანონით არ არის დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა აღნიშნული ტიპის დავისათვის და შესაბამისად, არც მისი არასაპატიო მიზეზით გაშვების საკითხი დგება დღის წესრიგში;

ზ) სადავო კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობაზე სრულფასოვანი მსჯელობა შესაძლებელია ნორმატიული აქტების იერარქიაში მასზე მაღლა მდგომი იმ ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობაზე მსჯელობის გარეშე, რომელიც კონსტიტუციური სარჩელით გასაჩივრებული არ არის.

5. მოთხოვნის არსი და დასაბუთება

მოთხოვნის არსი:

არაკონსტიტუციურად იქნეს ცნობილი ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტი საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის 1-ელ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით.

სარჩელის დასაბუთება:

1. საქმის ფაქტობრივი გარემოებები

რევაზ ჩუბინიძის ფლობა/სარგებლობაშია ქ. თბილისში, სოფ. გლდანში მდებარე 1345 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რომელზეც დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის როგორც ძირითადი, ისე გამწვანებული ტერიტორიების რუკით ვრცელდება სარეკრეაციო ზონა 2 (რზ-2).

რევაზ ჩუბინიძეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2023 წლის 4 აგვისტოს #2559 განკარგულებით უარი ეთქვა მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. განკარგულებაში უარის მიზეზად განმარტებულია, რომ საქმეში წარდგენილი დოკუმენტაციით, ფოტოსურათებით და აეროფოტოგადაღებებით დგინდება, რომ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის დროისათვის არსებული-შენობები განთავსებულია ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ'' საქართველოს კანონის ამოქმედების შემდეგ.

სასამართლოს ყურადღებას გავამახვილებთ იმ გარემოებაზე რომ აღიარების კომისიის მიერ სარეკრეაციო ზონა-2 ის არსებობა საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელ გარემოებად არ იქნა მიჩნეული, უარის საფუძველს წარმოადგენდა ის გარემოება რომ კომისიამ დადასტურებულად არ მიიჩნია მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტი.

კომისიის აღნიშნული გადაწყვეტილება გავასაჩივრეთ სასამართლო წესით, სარჩელით მივმართეთ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ და მოვითხოვეთ კომისიის 2023 წლის 4 აგვისტოს საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის თაობაზე N2559 განკარგულების ბათილად ცნობა და საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოპასუხისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მითითებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლო განმარტავს, რომ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება დასაშვებია მხოლოდ იმ

შემთხვევაში თუ დაინტერესებული პირი დაადასტურებს მიწის ნაკვეთის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე და თუ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არ განეკუთვნება ამავე კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრულ მიწის ნაკვეთების კატეგორიას, მათ შორის რეკრეაციული დანიშნულების ტერიტორიას. მოცემულ შემთხვევაში, იქიდან გამომდინარე, რომ მოსარჩელის დაინტერესებაში მყოფი 1345 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით, მოქცეულია

სარეკრეაციო (რზ-2) ზონაში, მასზე დაუშვებელია საკუთრების უფლების აღიარება. აღნიშნული ასევე ნიშნავს, რომ მოსარჩელის ან მისი მამკვიდრებლის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის „ფიზიკური და კერძო

სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე ფლობა-სარგებლობის

დადასტურების შემთხვევაშიც კი, მიწის ნაკვეთზე სარეკრეაციო ზონის არსებობა მაინც გამორიცხავს რევაზ ჩუბინიძის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

შესაბამისად სასამართლომ, ხსენებული გადაწყვეტილებით, სწორედ იმ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე ვრცელდება სარეკრეაციო ზონა-2 (რზ-2) ისე გვითხრა უარი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, რომ არსებითად არ უმსჯელია საქმეში არსებულ სხვა ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე, ასევე არ შეუფასებია კომისიის მიერ საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი, კერძოდ რამდენად სწორად იქნა შეფასებული მოსარჩელე მხარის მიერ მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების და ფლობის ფაქტი და მიწის ნაკვეთზე სარეკრაციო ზონა-2 -ის გავრცელება ავტომატურად მიიჩნია საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძვლად.

აღნიშნულის შემდგომ განცხადებით მივმართეთ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და ვთხოვეთ განემარტა მიწის ნაკვეთზე სარეკრეაციო ზონა-2-ის ან/და სარეკრეაციო ზონა-3-ის გავრცელება წარმოადგენს თუ არა საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველს.

კომისიის მიერ 2024 წლის 17 ოქტომბრის N55-01242911826 წერილით გვეცნობა (იხ. დანართი - 1) რომ მოქმედი კანონმდებლობით, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძველს არ წარმოადგენს ის გარემოება, თუ მიწის ნაკვეთი დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით მოქცეულია სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) ან სარეკრეაციო ზონა 3-ში (რზ-3).

გაცნობებთ, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება გავასაჩივრეთ სააპელაციო წესით, ამასთან სააპელაციო საჩივარს დავურთეთ აღიარების კომისიის პასუხი, რომლითაც გვეცნობა რომ სარეკრეაციო ზონა 2-ის გავრცელება მიწის ნაკვეთზე არ წარმოადგენს საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელ გარემოებას, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა არც ჩვენი არგუმენტაცია, ასევე არც აღიარების კომისის პოზიცია და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზეც დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით ვრცელდება სარეკრეაციო ზონა 2, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტის საფუძველზე მიიჩნევა რეკრეაციული დანიშნულების მიწის ნაკვეთად და მასზე საკუთრების უფლების აღიარება დაუშვებელია ამ მოტივით. აღნიშნულიდან გამომდინარე მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი, რომელიც მოქცეულია სარეკრეაციო ზონა 2-ში, აღიარების მიზნებისათვის დაუშვებელ მიწის ნაკვეთად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე წარვადგინეთ საკასაციო საჩივარი, რომელიც საკასაციო სასამართლომ დაუშვებლად ცნო და უცვლელად დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 აპრილის განჩინება. საკასაციო სასამართლომ სარეკრეაციო ზონაში მდებარე მიწის ნაკვეთებზე კომისიის მიერ საკუთრების უფლების აღიარების სხვა შემთხვევებთან დაკავშირებით მიუთითა, რომ „ადმინისტრაციული ორგანო პრაქტიკა სავალდებულო არ არის სასამართლოსათვის... მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების საკმარის საფუძველს არ ქმნის აგრეთვე კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ სარეკრეაციო ზონა 2-ში დაიშვება სამშენებლო განვითარება, კერძო და კომერციული ობიექტების განთავსება... „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიღებით სახელმწიფომ გარკვეული პირობების არსებობის დადგენისას დაუშვა თვითნებურად დაკავებულ ნაკვეთზე პირის საკუთრებად აღიარების შესაძლებლობა, ქონების განსახელმწიფოებრიობა, ასევე დაადგინა საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველი, შესაბამისად კასატორის მიერ მითითებული არგუმენტები მოცემულ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდს არ ქმნის.“

შესაბამისად, ვდგავართ იმ მოცემულობის წინაშე რომ საკუთრების უფლების აღიარებაზე უფლებამოსილი ადმინისტრაციულ ორგანოს და სასამართლოს პრაქტიკა წინააღმდეგობაშია ერთმანეთთან და ერთიდაიგივე ნორმას განსხვავებულად განმარტავს, აღნიშნულის გათვალისწინებით ირღვევა კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპი, ვინაიდან იმ შემთხვევებში თუ მიწის ნაკვეთზე ვრცელდება სარეკრეაციო ზონა 2 და კომისია სხვა გარემოებას არ მიიჩნევს დამაბრკოლებლად, ხდება საკუთრების უფლების აღიარება, ხოლო იმ შემთხვევებში როდესაც კომისია სხვა საფუძვლით უარს იტყვის საკუთრების უფლების აღიარებაზე და გადაწყვეტილება გასაჩივრდება სასამართლოში, სასამართლოს მიერ არ ხდება საქმის გარემოებების არსებითი განხილვა და სარეკრეაციო ზონა 2 -ის არსებობა ხდება საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი სასამართლოს მხრიდან.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სახეზეა საკანონმდებლო ნორმის ისეთი ნორმატიული შინაარსი და სასამართლო პრაქტიკა, რომელიც არსებითად არღვევს საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ ძირითად უფლებებს.

ზემოაღნიშნული ნორმატიული შინაარსი გულისხმობს იმას, რომ ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტი ,,რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია’’-ს ცნებაში მოაქცევს დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმით სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) მოქცეულ ნებისმიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთს — მისი ფაქტობრივი მდგომარეობის, საზოგადოებრივი რეკრეაციული ფუნქციის რეალური განხორციელების, საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მინიჭების ფაქტისა და ცალკეული მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი რეჟიმის ინდივიდუალური შეფასების გარეშე — საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის 1-ელ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით.

2. სადავო ნორმის შინაარსი

თავდაპირველად უნდა აღინიშნოს, რომ ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონი 2007 წლის 27 ივლისს ამოქმედდა, რომლის მიზანიც სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა იყო. ამრიგად, კანონის მიღებით სახელმწიფოს სურდა, მოეხდინა მიწის ნაკვეთთა განკერძოება, რაც გამოიხატებოდა მიწის ნაკვეთის არა ნებისმიერი პირისთვის, არამედ მფლობელისთვის/მოსარგებლისთვის გადაცემაში.

ამავე კანონის მე-2 მუხლის ,,გ" ქვეპუნქტით განსაზღვრულია, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის დეფინიცია, რომლის თანახმადაც აღიარებას ექვემდებარება ფიზიკური პირის მიერ დაკავებული და ფლობა-სარგებლობის ქვეშ არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებიც ამ კანონის ამოქმედებამდე მის მფლობელობაშია და რომელზედაც ამავე კანონის ამოქმედებამდე განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული). აგრეთვე საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთი შენობით ან მის გარეშე.

ცალსახაა, რომ ზემოაღნიშნული კანონის მიღების მიზანს წარმოადგენდა წლების განმავლობაში ფიზიკური პირების მიერ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე თვითნებურად დაუფლებული მიწის ნაკვეთები, რომლებიც სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენდა და არ იყო განკარგული მის მიერ რაიმე ფორმით მართლზომიერი მფლობელობისა თუ სხვა უფლებადამდგენი დოკუმენტაციის საფუძველზე.

კანონში, გარდა იმ კრიტერიუმებისა, რომელსაც უნდა აკმაყოფილებდეს თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი (კანონის ამოქმედებამდე ფლობა-სარგებლობის დაწყება, საცხოვრებელი ან არასაცხოვრებელი შენობის (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) კანონის ამოქმედებამდე განთავსება, ბარში დასაშვები ფართობი არაუმეტეს 1.25 ჰექტარი, მაღალმთიან დასახლებაში არაუმეტეს - 5 ჰექტარი) ჩამოთვლილია ისეთი ფუნქციის მქონე მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც მიუხედავად კანონის ამოქმედებამდე ფლობა-სარგებლობის დადასტურებისა, დაუშვებელია საკუთრების უფლების აღიარება. კერძოდ, სადავო ნორმის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია.

სადავო ნორმა მიღებულია 2007 წელს — მაშინ, როდესაც არც თბილისის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა და არც ფუნქციური ზონირების ტერმინოლოგია (რზ-1, რზ-2, რზ-3) სამართლებრივად არ არსებობდა. პირველად თბილისის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა ქ. თბილისის საკრებულოს 2009 წლის 5 ივნისის №6–17 დადგენილებით დამტკიცდა. შესაბამისად, კანონმდებელი „რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია“-ში გულისხმობდა იმ სივრცეებს, რომლებიც საზოგადოების მიერ რეალურად გამოიყენებოდა რეკრეაციული მიზნებით. ცალკე მოგვიანებით შექმნილი ფუნქციური ქვეზონების ამ ცნებასთან გათანაბრება ისტორიულ-მიზნობრივი განმარტების თვალსაზრისით გაუმართლებელია.

სადავო ნორმა არის ბუნდოვანი, ვინაიდან არ იძლევა ერთგვარი და მკაფიო განმარტების საშუალებას და უზენაესი სასამართლოების მიერ ჩამოყალიბდა იმგვარი პრაქტიკა, რომლითაც ხდება ისეთ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შეზღუდვა, რომლებიც თავიანთი ფაქტობრივი და ფუნქციური არსით არ წარმოადგენენ რეკრეაციული დანიშნულების პარკს, ტყე-პარკს, სკვერს და ტერიტორიას. შედეგად, გაუმართლებლად ირღვევა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით აღიარებული და გარანტირებული ფუნდამენტური უფლება - საკუთრების უფლება.

სადავო ნორმის სასამართლოსეული განმარტება ქმნის დისკრიმინაციულ მოცემულობას და არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლით გათვალისწინებულ კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპს.

ხდება არსებითად თანასწორი პირების უთანასწორო მდგომარეობაში ჩაყენება, კერძოდ პრაქტიკაში იქმნება ორი კატეგორიის სუბიექტი. პირველი - პირები, რომელთაც მიწის ნაკვეთები აქვთ სარეკრეაციო ზონა-2-ში და კომისია, სხვა ფაქტობრივი გარემოებების დაკმაყოფილების (მაგ: ფლობის ფაქტის დადასტურება) საფუძველზე, უღიარებს საკუთრების უფლებას, ვინაიდან თავად ადმინისტრაციული ორგანო სარეკრეაციო ზონა 2-ს დამაბრკოლებელ გარემოებად არ მიიჩნევს. მეორე - პირები (როგორც მოსარჩელე რევაზ ჩუბინიძე), რომლებსაც კომისიამ უარი უთხრა სხვა, ინდივიდუალური საფუძვლით (მაგ. შენობის განთავსების დრო; თვითნებურად დაკავების ფაქტის დადასტურება), ხოლო სასამართლოში დავის გაგრძელებისას, სასამართლომ უარის დამოუკიდებელ და აბსოლუტურ საფუძვლად სწორედ საკრეკრეაციო ზონა-2 მიუთითა.

ამასთან, მნიშვნელოვანია ხაზი გაესვას იმ გარემოებას რომ არ არსებობს გონივრული და ობიექტური გამართლება იმისა, თუ რატომ უნდა ხდებოდეს ერთი და იმავე ზონაში (რზ-2) მოქცეულ ნაკვეთებზე საკუთრების აღიარება მხოლოდ იმის მიხედვით, დავა წყდება ადმინისტრაციულ თუ სასამართლო ეტაპზე. ნორმის ამგვარი წაკითხვა სასამართლოს მხრიდან იწვევს იდენტურ ფაქტობრივ და სამართლებრივ მდგომარეობაში მყოფი პირების მიმართ თვითნებურ და დიფერენცირებულ მიდგომას.

3. სარეკრეაციო ზონა 2-ის (რზ-2) სამართლებრივი რეჟიმი

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის N14-39 დადგენილებით დამტკიცებული ,,ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესებით’’ (შემდგომში - N14-39 დადგენილება) სარეკრეაციო ზონა დაყოფილია სამ ქვეზონად, რომლებსაც განსხვავებული ფუნქციური დანიშნულება გააჩნიათ.

N14-39 დადგენილების მე-15 მუხლის მე-5 პუნქტის ,,გ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, სარეკრეაციო ზონა 1 (რზ-1) არის სარეკრეაციო ქვეზონა, რომელიც მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიის საზღვრებში ან მის გარეთ არსებულ/დაგეგმილ გამწვანებულ ტერიტორიებს: ბაღი, ბულვარი, სკვერი, გაზონი და სხვა მსგავსი, გარდა სხვა სარეკრეაციო ზონებში მოქცეულისა. ამავე დადგენილების მე-16 მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,გ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, რზ-1-ში დაუშვებელია ყოველგვარი მშენებლობა, გარდა: განათების, სარწყავი სისტემის, სარეკლამო ბილბორდის, დეკორატიული გაფორმების ობიექტის, კიბეების, საფეხმავლო გზების ან/და ბილიკებისა. ასევე, დასაშვებია ტრანსპორტის გადაადგილებისთვის განკუთვნილი გზის მოწყობა.

ამავე დადგენილების მე-15 მუხლის მე-5 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სარეკრეაციო ზონა 2 (რზ-2) არის სარეკრეაციო ქვეზონა, რომელიც მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ გამწვანებულ ტერიტორიებს: პარკს, ღია სათამაშო მოედნებს და მსგავსი ტიპის სხვა ტერიტორიებს. თუმცა, ხაზგასმით აღსანიშნია, რომ N14-39 დადგენილების 1-ლი დანართის მე-8 პუნქტი, რზ-2-ში პირდაპირ უშვებს მიწის ნაკვეთის სამშენებლო განვითარებას როგორც ძირითადი, ისე საგამონაკლისოდ დასაშვები სახეობების მიხედვით. კერძოდ, სარეკრეაციო ზონა 2-ში დასაშვებია ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის, სასტუმროს, კაფეს, რესტორნის, ატრაქციონისა და სხვა ობიექტების განთავსება.

N14-39 დადგენილების მე-15 მუხლის მე-5 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტის თანახმად, სარეკრეაციო ზონა 3 (რზ-3) არის სარეკრეაციო ქვეზონა, რომელიც მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ დასასვენებელი, სამკურნალო, სპორტული და გასართობი გამოყენების ტერიტორიებს. ამავე დადგენილების 1-ლი დანართის მე-9 პუნქტის მიხედვით, რზ-3-ში დასაშვებია სპორტული მოედნის, სააგარაკე-დასასვენებელი საცხოვრებელი სახლის, საავადმყოფოს, სასტუმროსა და სხვა ობიექტების განთავსება.

ზემოაღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, რზ-1 ემსახურება ,,მწვანე ქალაქის’’ კონცეფციის მიზნებს და ორიენტირებულია ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნებასა და დაცვაზე, ხოლო რზ-2-ისა და რზ-3-ის ფუნქციურ დატვირთვას წარმოადგენს სამშენებლო განვითარება. ნორმის მიზნებიდან გამომდინარე, აღიარების კომისია რზ-1-ში საკუთრების უფლების აღიარებას დასაშვებად არ მიიჩნევს, ხოლო რზ-2-სა და რზ-3-ში, ვინაიდან ეს ფუნქციური ზონირებები იძლევა ნორმატიულ საფუძველზე მის ფარგლებში აშენდეს სხვადასხვა სახეობის შენობა-ნაგებობები და მისი სამშენებლო პოტენციალი საკმაოდ მაღალია, აღიარების კომისია შესაბამისი წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, აკმაყოფილებს საკითხს განმცხადებლის სასარგებლოდ. ამრიგად, მიუხედავად ერთნაირი დასახელებისა, ისინი ფუნქციური მახასიათებლებით არ არიან ერთმანეთის იდენტური, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ნორმა არ უნდა განიმარტოს სიტყვასიტყვით, არამედ იგი უნდა იქნეს გაგებული ფაქტობრივი და შინაარსობრივი კუთხით.

ხაზგასმით განვმარტავთ, რომ სარეკრეაციო ზონა 2 თავისი ნორმატიული შინაარსით არ წარმოადგენს მხოლოდ ბუნებრივი ლანდშაფტის ან საზოგადოებრივი პარკის მკაცრი დაცვის არეალს, სადაც გამორიცხულია კაპიტალური განაშენიანება. პირიქით, მოქმედი კანონმდებლობა ამ ზონის ფარგლებში პირდაპირ უშვებს ინტენსიურ სამშენებლო განვითარებას, მათ შორის, წმინდა კერძო და კომერციული ხასიათის ობიექტების განთავსებას, რაც სისტემურ წინააღმდეგობაში მოდის იმ დაშვებასთან, რომ რზ-2 იდენტური იყოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით დაცული „პარკის“ ან „სკვერის“ ცნებისა. ამდენად, რზ-2-ის სამართლებრივი რეჟიმი თავსებადია კერძო საკუთრებასთან და სამშენებლო საქმიანობის განხორციელებასთან და არ შეიძლება იგი გაიგივებული იყოს რეკრეაციული დანიშნულების ტყე-პარკთან მხოლოდ მისი დასახელებიდან გამომდინარე.

ამასთან, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარეკრეაციო ზონა (რზ) მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ გამწვანებულ ან/და გასართობ-დასასვენებელ ტერიტორიებს. სარეკრეაციო ზონა 2 (რზ-2) არის სარეკრეაციო ქვეზონა, რომელიც მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ გამწვანებულ ტერიტორიებს: პარკს, ღია სათამაშო მოედნებს და მსგავსი ტიპის სხვა ტერიტორიებს... „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 5¹.2 მუხლის მიხედვით თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მოთხოვნის შესაბამისობა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის ნაკვეთის სტატუსი გამორიცხავს ამ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას.

უნდა აღინიშნოს, რომ არასწორია სასამართლოს მსჯელობა და ამავდროულად არ არის თანხვედრაში კანონის მიზანთან, ვინაიდან კანონის მიზანს წარმოადგენს ფაქტობრივი მდგომარეობით არსებული პარკის, ღია სათამაშო მოედნის თუ სკვერის დაცვა, რაც არ გულისხმობს იმას, რომ სარეკრეაციო ზონა 2-ის გავრცელება ავტომატურად აქცევს ტერიტორიას სარეკრეაციო დანიშნულების სივრცედ (პარკი, სკვერი და ა.შ.), არამედ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი მდგომარეობა, ნაკვეთის შინაარსობრივი (საჯარო-სოციალური, ეკოლოგიური) ფუნქცია და აღნიშნულის გათვალისწინებით მოხდეს გადაწყვეტილების მიღება. ერთობლიობაში უნდა შეფასდეს მიწის ნაკვეთის ზონირება და მისი ფაქტობრივი მდგომარეობა, ვინაიდან სარეკრეაციო ზონა 2-ის არსებობა თავისთავად არ გულისხმობს რომ ტერიტორია არის პარკი, სკვერი და.ა.შ.

მოგახსენებთ, რომ N14-39 დადგენილების მიხედვით, მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ჭ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ფუნქციური ზონირება არის მიწათსარგებლობის ზონირების ნაწილი, რომელიც ახდენს დასახლების ტერიტორიების იდენტიფიცირებას მათი გამოყენების ერთგვაროვანი ან შერეული სახეობის მიხედვით;

სარეკრეაციო ზონასთან დაკავშირებით ზემოთ უკვე მოგახსენეთ, ამავდროულად მნიშვნელოვანია მასთან ერთად მიმოვიხილოთ, საცხოვრებელი ზონა და მასში დასაშვები განაშენიანების სახეობები, ვინაიდან N14-39 დადგენილების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, სწორედ საცხოვრებელი ზონა წარმოადგენს ქალაქის განაშენიანებულ ნაწილს, კერძოდ, მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ საცხოვრებელი გამოყენების ტერიტორიებს; საცხოვრებელი ზონა თავის მხრივ იყოფა 6 კატეგორიის ქვეზონად. კერძოდ,

ა) საცხოვრებელი ზონა 1 (სზ-1) — დაბალი ინტენსივობის ერთგვაროვანი საცხოვრებელი ქვეზონა, რომელიც მოიცავს მხოლოდ არსებულ/დაგეგმილ სასოფლო-სააგარაკო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არასასოფლო-სამეურნეო ან/და საკარმიდამო გამოყენების სასოფლოსამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებს; (მუხლი 15, მე-5 პუნქტი, „ი“ ქვეპუნქტი);

ბ) საცხოვრებელი ზონა 2 (სზ-2) — დაბალი ინტენსივობის ერთგვაროვანი საცხოვრებელი ქვეზონა, რომელიც მოიცავს საქალაქო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ საცხოვრებელი გამოყენების (და მის დამხმარე) ტერიტორიებს; (მუხლი 15, მე-5 პუნქტი, „კ“ ქვეპუნქტი);

გ) საცხოვრებელი ზონა 3 (სზ-3) — დაბალი ინტენსივობის შერეული საცხოვრებელი ქვეზონა, რომელიც მოიცავს საქალაქო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ საცხოვრებელი გამოყენების (და მის დამხმარე) ტერიტორიებს; (მუხლი 15, მე-5 პუნქტი, „ლ“ ქვეპუნქტი);

დ) საცხოვრებელი ზონა 4 (სზ-4) — საშუალო ინტენსივობის ერთგვაროვანი საცხოვრებელი ქვეზონა, რომელიც მოიცავს საქალაქო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში (როგორც წესი პზ-ში) არსებულ/დაგეგმილ საცხოვრებელი გამოყენების (და მის დამხმარე) ტერიტორიებს; (მუხლი 15, მე-5 პუნქტი, „მ“ ქვეპუნქტი);

ე) საცხოვრებელი ზონა 5 (სზ-5) — საშუალო ინტენსივობის შერეული საცხოვრებელი ქვეზონა, რომელიც მოიცავს საქალაქო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ საცხოვრებელი გამოყენების (და მის დამხმარე) ტერიტორიებს; (მუხლი 15, მე-5 პუნქტი, „ნ“ ქვეპუნქტი);

ვ) საცხოვრებელი ზონა 6 (სზ-6) — მაღალი ინტენსივობის ერთგვაროვანი საცხოვრებელი ქვეზონა, რომელიც მოიცავს საქალაქო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ საცხოვრებელი გამოყენების (და მის დამხმარე) ტერიტორიებს; (მუხლი 15, მე-5 პუნქტი, „ო“ ქვეპუნქტი);

N14-39 დადგენილების დანართი 1-ით განისაზღვრება ქალაქთმშენებლობითი ზონების ტერიტორიების გამოყენების დაშვებული სახეობების ჩამონათვალი, კერძოდ ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების ძირითადი დასაშვები სახეობები და საგამონაკლისო დასაშვები სახეობები, რომლებიც

საჭიროებენ სპეციალურ (ზონალურ) შეთანხმებას.

მოგახსენებთ, რომ საცხოვრებელ ზონა 1-ში (დანართი 1, პუნქტი 1, „ა“ ქვეპუნქტი) ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების ძირითადი დასაშვებ სახეობებად, სხვა კატეგორიებთან ერთად განსაზღვრულია ბაღი, სკვერი, საბავშვო მოედანი, პარკი, ბულვარი და.ა.შ.

ასევე, საცხოვრებელ ზონა 2-ში (დანართი 1, პუნქტი 2, „ა“ ქვეპუნქტი), საცხოვრებელ ზონა 3-ში ((დანართი 1, პუნქტი 3, „ა“ ქვეპუნქტი), საცხოვრებელ ზონა 4-ში (დანართი 1, პუნქტი 4, „ა“ ქვეპუნქტი), საცხოვრებელ ზონა 5-ში (დანართი 1, პუნქტი 5, „ა“ ქვეპუნქტი) და საცხოვრებელ ზონა 6-ში ( დანართი 1, პუნქტი 6, „ა“ ქვეპუნქტი) ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების ძირითადი დასაშვებ სახეობებად, სხვა კატეგორიებთან ერთად განსაზღვრულია ბაღი, სკვერი, საბავშვო მოედანი, პარკი, ბულვარი და.ა.შ.

მაშასადამე, საცხოვრებელი ზონა (როგორც დაბალი, ასევე საშუალო და მაღალი ინტენსივობის საცხოვრებელი ქვეზონა) რომელიც ფუნქციურად წარმოადგენს საცხოვრებელი გამოყენების ტერიტორიას, თავის მხრივ ითვალისწინებს სარეკრეაციო დანიშნულების სივრცის არსებობასაც, ისევე როგორც სარეკრეაციო ზონა (სარეკრეაციო ზონა 2, სარეკრეაციო ზონა 3) თავის მხრივ მოიცავს როგორც სარეკრეაციო, ისე განაშენიანებულ ტერიტორიას. შესაბამისად, სარეკრაციო ზონა 2-ის ან სარეკრეაციო ზონა 3-ის არსებობა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ტერიტორია არის სარეკრეაციო დანიშნულების სივრცე, პარკი, სკვერი და ა.შ და აკრძალულია მისი განკერძოება ან/და სამშენებლოდ განვითარება, ისევე როგორც საცხოვრებელი ზონა თავისთავად არ გულისხმობს მხოლოდ განაშენიანებულ ტერიტორიას და მოიცავს ასევე სარეკრეაციო დანიშნულების/საზოგადოებრივი დანიშნულების ტერიტორიას, შესაბამისად რომელ ფუნქციური ზონაც უნდა ვრცელდებოდეს მიწის ნაკვეთზე ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი მდგომარეობა და მხოლოდ აღნიშნულის საფუძველზე შეიძლება იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება და მიწის ნაკვეთის სტატუსი (სარეკრეაციო ზონა 2 და სარეკრეაციო ზონა 3) არ გამორიცხავს ამ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების/მისი სამშენებლოდ განვითარების შესაძლებლობას, ვინაიდან შესაძლებელია მიწის ნაკვეთზე სხვადასხვა ფუნქციური შენობა-ნაგებობების განთავსება.

4. სადავო ნორმის ინტერპრეტაციის ორი ურთიერთგამომრიცხავი ხაზი

საკვანძო პრობლემა სადავო ნორმის კონსტიტუციურობის შემოწმებისას მდგომარეობს იმაში, რომ ერთი და იგივე ნორმა — კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი — უფლებამოსილი სახელმწიფო ორგანოების მიერ ურთიერთსაპირისპიროდ განიმარტება.

პირველი ინტერპრეტაციული ხაზი — აღიარების კომისიის პრაქტიკა: ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით, რზ-2-ის ან რზ-3-ის ფარგლებში მოქცეული მიწის ნაკვეთი არ მიიჩნევა კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ტერიტორიად და მასზე საკუთრების უფლების აღიარება დასაშვებია. ეს მიდგომა პირდაპირ ასახულია კომისიის 2024 წლის 17 ოქტომბრის №55-01242911826 წერილში, რომელიც ადგენს: „მოქმედი კანონმდებლობით, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველს არ წარმოადგენს ის გარემოება, თუ მიწის ნაკვეთი დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით მოქცეულია სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) ან სარეკრეაციო ზონა 3-ში (რზ-3)“. ამ მიდგომის საფუძველია რზ-2-ისა და რზ-3-ის მაღალი სამშენებლო განვითარების ნორმატიული პოტენციალი, რომელიც დადგენილია №14-39 დადგენილებით.

მეორე ინტერპრეტაციული ხაზი — უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით სარეკრეაციო ზონა 2-ში მოქცეული თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი ავტომატურად კვალიფიცირდება როგორც „რეკრეაციული დანიშნულების მიწა“ კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის მიზნებისთვის და მასზე საკუთრების უფლების აღიარება აკრძალულია. ეს პრაქტიკა სრულად გაიზიარა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ 2025 წლის 22 აპრილის განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლო საქმე №ბს-170(კ-25)-ში აღნიშნავს, რომ ვინაიდან მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი მოქცეულია სარეკრეაციო ზონა 2-ში, აღნიშნული გამორიცხავს ამ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას.

ერთ-ერთ საქმეზე (№ბს-796(კ-24)) სააპელაციო პალატამ მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტსა და საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 ივლისის №376 დადგენილებით დამტკიცებულ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტზე, რომელთა თანახმად, აკრძალულია რეკრეაციული დანიშნულების პარკის, ტყე-პარკის, სკვერის და სხვა ტერიტორიის საკუთრების უფლების აღიარება. განსახილველ შემთხვევაში კი, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის 2019 წლის 5 სექტემბრის №67-01192481576 წერილით დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი (მდებარე: ქ. თბილისი, ..., ... მ/რ, კორპ. №...-ს მიმდებარედ, საერთო ფართობი - 66.00 კვ.მ) დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით მოქცეულია სარეკრეაციო (რზ-2) ზონაში. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება მასზე, რომ საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის სარეკრეაციო ზონა 2-ში მოქცევის საკითხი არ გამხდარა.

ამრიგად, ერთი და იმავე ნორმის შინაარსი სრულიად განსხვავებული, ერთმანეთის ურთიერთგამომრიცხავი შედეგის მატარებელია ადმინისტრაციული ორგანოსა და საერთო სასამართლოების მიერ გამოყენების ფარგლებში. ამგვარი მოცემულობა სწორედ სადავო ნორმის ნორმატიული ბუნდოვანებიდან გამომდინარეობს, ვინაიდან არ იძლევა ერთგვარი და მკაფიო ინტერპრეტაციის საშუალებას.

5. სადავო ნორმის ტერმინოლოგიური ბუნდოვანება და არაკონსტიტუციურობა

სადავო ნორმის პრობლემატურობის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ იგი არ იძლევა მკაფიო განმარტების საშუალებას და იმდენად ბუნდოვანია, რომ დღევანდელი პრაქტიკის მიხედვით, ურთიერთგამომრიცხავი ინტერპრეტაციით გამოიყენება, რასაც მივყავართ იმ შედეგამდე, რომ ირღვევა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლება ისეთ მიწის ნაკვეთებზე, რომლებიც არ წარმოადგენენ სადავო ნორმით გათვალისწინებული რეკრეაციული დანიშნულების ტყე-პარკს.

სადავო ნორმით გამოყენებული ფორმულირება - ,,რეკრეაციული დანიშნულება’’ - არ იძლევა მისი ფაქტობრივი მახასიათებლის ზუსტ განსაზღვრას: ბუნდოვანია, ტერიტორიის სტატუსი მისი ფაქტობრივი მდგომარეობითა და გამოყენების ხასიათით განისაზღვრება, თუ ფუნქციური ზონირების ფორმალური, გრაფიკული აღნიშვნით. ზუსტად იმიტომ, რომ ნორმა არ იძლევა განჭვრეტადი შედეგის დადგენის შესაძლებლობას, ორი სხვადასხვა სახელმწიფო ორგანოს, აღიარების კომისიისა და სასამართლოს მიერ, ერთი და იმავე ფაქტობრივი მოცემულობის მიმართ ყოვლად საპირისპირო სამართლებრივი შედეგი დგება.

სამართლის ნორმის კონსტიტუციურობის შეფასებისას, ერთ-ერთ გადამწყვეტ ფაქტორს წარმოადგენს მისი განმარტების ხარისხი. ნორმა არ უნდა იყოს მხოლოდ ფორმალურად არსებული წესი, იგი უნდა იყოს ჩამოყალიბებული იმგვარი სიზუსტით, რაც გამორიცხავს მისი შინაარსის თვითნებურ, სუბიექტურ და ურთიერთგამომრიცხავ განმარტებას. ნორმის ტექსტი უნდა ქმნიდეს ობიექტურ სამართლებრივ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც ნებისმიერი სახელმწიფო ორგანო მივა იდენტურ სამართლებრივ დასკვნამდე ერთსა და იმავე ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით.

„საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 26-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ნორმატიული აქტის შემოწმებისას საკონსტიტუციო სასამართლო მხედველობაში იღებს სადავო ნორმის არა მარტო სიტყვასიტყვით მნიშვნელობას, არამედ მასში გამოხატულ ნამდვილ აზრს და ამ ნორმის გამოყენების პრაქტიკას, აგრეთვე შესაბამისი კონსტიტუციური ნორმის არსს. სადავო ნორმის გამოყენების პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ აღნიშნული ნორმის ბუნდოვანება მისი არაკონსტიტუციურობის საფუძველია, ვინაიდან ხდება საკუთრების უფლების შეზღუდვა ისეთ მიწის ნაკვეთებზე, რომელიც თავისი ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი არსით საერთოდ არ ასოცირდება რეკრეაციული დანიშნულების პარკთან და სკვერთან.

ერთი მხრივ, აღიარების კომისია, 2024 წლის 17 ოქტომბრის №55-01242911826 წერილით ადასტურებს, რომ რზ-2 არ არის აღიარების შემაფერხებელი გარემოება. ამ პოზიციის საფუძველია ფუნქციური ზონის სამშენებლო პოტენციალის ანალიზი და სისტემური შესაბამისობა თბილისის განაშენიანების წესებთან. კომისიის პრაქტიკაში უამრავი შემთხვევაა, როცა რზ-2-სა და რზ-3-ში საკუთრების უფლების აღიარება, სხვა წინაპირობების არსებობისას, მიეცა მფლობელს.

მეორე მხრივ, უზენაესი სასამართლო იმავე ნორმით გათვალისწინებულ ტერმინს - ,,რეკრეაციულს’’ მხოლოდ ვიწრო, სიტყვასიტყვითი განმარტებით აიგივებს ზონირების სახელწოდებასთან, სარეკრეაციო ზონა 2-თან. აღნიშნული სამართლებრივი შეფასება და მიდგომა არ გამომდინარეობს სადავო საკითხის გადასაწყვეტად გამოსაყენებელი კანონმდებლობიდან, ნორმათა სისტემური ანალიზიდან, შინაარსიდან, და წინააღმდეგობაში მოდის მოქმედ სამშენებლო სამართალთან და თავად ადმინისტრაციული ორგანოს დამკვიდრებულ პრაქტიკასთან.

შედეგად, წარმოიქმნა სამართლებრივად გაუმართლებელი მდგომარეობა: კომისია სამართლებრივად აღიარებს იმას, რასაც უზენაესი სასამართლო კანონის საწინააღმდეგოდ მიიჩნევს. შედეგად იქმნება ისეთი სიტუაცია, რომ ყოველი კონკრეტული პირის მიმართ, იდენტური გარემოებების მიუხედავად, განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება ხდება. ისინი, ვინც კომისიის დადებითი გადაწყვეტილებით მიიღო აღიარება, სარგებლობენ საკუთრების უფლებით, ხოლო მათ, ვისი საქმეც რაიმე სხვა მიზეზით (არა რზ-2-ის გამო) სასამართლო დავამდე მივიდა, იდენტურ ფაქტობრივ მოცემულობაში საკუთრების უფლებას ავტომატურად ართმევენ.

ეს განსხვავებული მიდგომა ქმნის შერჩევითი სამართლის განცდას. პირები, რომლებმაც კომისიის ეტაპზევე მიიღეს აღიარება, სარგებლობენ საკუთრების უფლებით, ხოლო ისინი, ვინც პროცედურული მიზეზების გამო სასამართლოს მიმართეს, იდენტურ პირობებში კარგავენ საკუთრებას. ასეთი სამართლებრივი გაურკვევლობა ლახავს სამართლებრივი ნდობის პრინციპს — პირს არ შეუძლია ჰქონდეს იმედი, რომ სახელმწიფო ორგანოების მხრიდან მიდგომა იქნება სტაბილური და პროგნოზირებადი.

ამდენად, სადავო ნორმის ბუნდოვანებიდან და ფართო ინტერპრეტაციის სირთულიდან გამომდინარე, იმ პირებს, რომლებიც საკუთრების უფლების აღიარებისათვის ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ყველა წინაპირობას აკმაყოფილებენ, ერთმევათ კანონიერი უფლების რეალიზება სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული მცდარი პრაქტიკის გამო, რაც მიუთითებს სადავო ნორმის არაკონსტიტუციურობაზე და უკანონოდ იზღუდება საკუთრების უფლება.

სამართლის ნორმები არ არსებობენ იზოლირებულად. ისინი უნდა განიმარტოს ერთიანი სამართლებრივი სისტემის კონტექსტში. მოცემულ შემთხვევაში, N14-39 დადგენილება (დანართი 1) სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) პირდაპირ უშვებს ინდივიდუალური სახლების, სასტუმროებისა და კომერციული ობიექტების მშენებლობას. ამდენად, შეუძლებელია კანონმდებელს ერთდროულად დაეშვა ტერიტორიის განაშენიანება საცხოვრებელი სახლებით (სამშენებლო სამართალი) და იმავდროულად აეკრძალა მისი კერძო საკუთრებაში გადაცემა იმ მოტივით, თითქოს ის „პარკია“ (აღიარების კანონი). სისტემური ანალიზი ცხადყოფს, რომ რზ-2 არ არის იდენტური კანონით აკრძალული „რეკრეაციული დანიშნულების პარკისა და სკვერის“.

სადავო ნორმა 2007 წელს იქნა მიღებული, როდესაც არც თბილისის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა, არც ფუნქციური ზონირების სისტემა (რზ-1, რზ-2, რზ-3) ნორმატიულად არ არსებობდა. ამრიგად, კანონმდებელი „რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია“-ში გულისხმობდა იმ სივრცეებს, რომლებიც საზოგადოების მიერ რეალურად გამოიყენებოდა რეკრეაციული მიზნებით. ცალკე მოგვიანებით შექმნილი ფუნქციური ქვეზონების ამ ცნებასთან გათანაბრება ისტორიულ-მიზნობრივი განმარტების თვალსაზრისით გაუმართლებელია.

5.1. ნორმის ცნებითი არე 2007 წლის 27 ივლისის ნორმატიული ბადით

სადავო ნორმის ნამდვილი აზრის დადგენისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებას, თუ რა ცნებითი ბადით განიმარტებოდა „რეკრეაციული დანიშნულების“ ცნება საქართველოს კანონმდებლობით 2007 წლის 27 ივლისის მდგომარეობით, ანუ აღიარების კანონის ამოქმედების მომენტისთვის. ამ პერიოდის ნორმატიული წყობით „რეკრეაციული“ ცნებითი არე ცალსახად სტრუქტურირებული და დახურული იყო: იგი მოიცავდა ორ კონცეპტუალურად განცალკევებულ, თუმცა ერთმანეთთან კავშირში მყოფ კატეგორიას — „სარეკრეაციო ტერიტორიასა“ და „რეკრეაციული დანიშნულების მიწას“. ცნება „სარეკრეაციო ზონა“ — განცალკევებული ფუნქციური ქვეზონების ცნება (რზ-1, რზ-2, რზ-3) — 2007 წლის ნორმატიულ ბადეში საერთოდ არ ფიგურირებდა.

„სარეკრეაციო ტერიტორიის“ ცნება განსაზღვრული იყო „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ჟ¹“ ქვეპუნქტით (2007 წლის 30 მარტის №4574 კანონით დამატებული), რომლის თანახმად სარეკრეაციო ტერიტორია არის „საქართველოს დასახლებული ან/და დაუსახლებელი ტერიტორია, რომლის განვითარების ძირითადი პოტენციალია ტურიზმი და რეკრეაცია და რომელიც მოიცავს ერთმანეთთან დაკავშირებულ ბუნებრივ და კულტურულ კომპლექსებს, ტურისტული და საკურორტო ინფრასტრუქტურის ობიექტებს“. ამავე კანონის მე-13 მუხლის მე-3 პუნქტი ცალსახად ადგენდა, რომ „სარეკრეაციო ტერიტორიები განისაზღვრება საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით“. შესაბამისად, „სარეკრეაციო ტერიტორია“ 2007 წელს იყო კონცეპტუალურად კომპლექსური, გეოგრაფიულად შემოფარგლული, ცენტრალური საპრეზიდენტო კომპეტენციით ლეგიტიმირებული სტატუსი, რომელიც აპრიორი ვერ ვრცელდებოდა ცალკეულ ფიზიკურ ფუნქციურ ობიექტებზე — საქალაქო პარკებზე, სკვერებზე ან ფუნქციურ ქვეზონებზე.

სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის რეალური მინიჭება 2007 წლის 27 ივლისის მდგომარეობით განხორციელებული იყო ერთადერთი ნორმატიული აქტით — საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 29 ნოემბრის №968 ბრძანებულებით „საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს ტერიტორიებისათვის სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მინიჭებისა და საზღვრების დამტკიცების შესახებ“ — რომელმაც კოორდინატებით (UTM WGS84 პროექციული სისტემით) ზუსტად აღწერა მხოლოდ ოთხი კონკრეტული გეოგრაფიული არე: გუდაურის, ბაკურიანის, ბახმაროს და ურეკის სარეკრეაციო ტერიტორიები. ეს ჩამონათვალი დახურულია, ნუმერაციული და კოორდინატებით შემოფარგლული. სხვა ნებისმიერ ტერიტორიაზე გავრცელება ექვემდებარებოდა მხოლოდ ცალკეული საპრეზიდენტო ნორმატიული აქტის გამოცემის გზით. შესაბამისად, არც ერთი ცალკეული ფიზიკური ობიექტი — საქალაქო პარკი, ტყე-პარკი ან სკვერი თბილისში, ბათუმში, ქუთაისში თუ სხვა ნებისმიერ დასახლებაში — 2007 წლის 27 ივლისის მდგომარეობით „სარეკრეაციო ტერიტორიის“ სტატუსის ქვეშ ვერ ექცეოდა.

„რეკრეაციული დანიშნულების მიწის“ ცნება, თავის მხრივ, ფიგურირებდა მხოლოდ „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტში, რომელიც ამ კატეგორიის მიწას გამორიცხავდა პრივატიზებიდან. ცალკეული, ავტონომიური ლეგალური დეფინიცია ცნებას ამ კანონს არ ჰქონდა, ხოლო მისი მატერიალური შინაარსი იშლებოდა საქართველოს პრეზიდენტის №968 ბრძანებულების მე-4 პუნქტთან კავშირში, რომელიც ცალსახად ადგენდა: „ბრძანებულების მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ სარეკრეაციო ტერიტორიებზე მდებარე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა არის რეკრეაციული დანიშნულების მიწა“. ანუ „რეკრეაციული დანიშნულების მიწა“ 2007 წელს იყო კონცეპტუალურად ვიწრო ცნება, რომელიც წარმოიშობოდა მხოლოდ ამ ოთხი სარეკრეაციო ტერიტორიის ფარგლებში არსებულ სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო მიწაზე — როგორც მისი სამართლებრივი შედეგი, და არა მისი დამოუკიდებელი მომცველი ცნება.

აღსანიშნავია, რომ თვით კანონმდებლის შემდგომი ნებაც ცხადყოფს ცნებათა ამ კონცეპტუალურ განცალკევებას. 2019 წლის 11 დეკემბრის №5501 კანონით აღიარების კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდა ფორმულირებით „რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია, გარდა საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით განსაზღვრული საქართველოს კურორტების, საკურორტო ადგილების, სამთო-სათხილამურო ცენტრებისა და შავი ზღვის სანაპიროს სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მქონე ტერიტორიებისა“. ეს რედაქცია ცხადყოფს, რომ თვით კანონმდებელი „რეკრეაციული დანიშნულების“ ცნებას და „სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მქონე ტერიტორიის“ ცნებას ცნებითად ერთმანეთისგან განცალკევებულად განიხილავს — სხვაგვარად კონსტრუქცია „გარდა... სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მქონე ტერიტორიებისა“ უაზრო და ცარიელი იქნებოდა. უფრო მეტიც, კანონმდებელი ცხადყოფს, რომ „სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსი“ ენიჭება მხოლოდ მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით — ანუ ცენტრალური აქტით — და არა მუნიციპალური ფუნქციური ქვეზონირებით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონის ნამდვილი აზრი 2007 წელს ცნებითად, ისტორიულად, სისტემურად და კანონმდებლის ნამდვილი ნებიდან გამომდინარე გამორიცხავდა იმ ცნებითი გათანაბრების შესაძლებლობას, რომელიც დღეს უზენაესი სასამართლოს მიერ ცნებითად მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტზე გადატანილია. სასამართლოს მიერ შემოღებული ფორმულა — რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის №14-39 დადგენილებით შემოღებული ფუნქციური ქვეზონა „სარეკრეაციო ზონა 2“ აპრიორი იწვევს „რეკრეაციული დანიშნულების მიწის“ სტატუსს — ცნებითად შეუძლებელია, რადგან, ჯერ ერთი, 2007 წელს ცნება „სარეკრეაციო ზონა“ საერთოდ არ არსებობდა და გამოჩნდა მხოლოდ ცხრა წლის შემდეგ; მეორე, 2007 წელს „რეკრეაციული დანიშნულების მიწის“ ცნება იურიდიულად შემოიფარგლებოდა მხოლოდ პრეზიდენტის ბრძანებულებით განსაზღვრული ოთხი კონკრეტული, კოორდინატებით აღწერილი სარეკრეაციო ტერიტორიის ფარგლებში; და მესამე, „სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსი“ 2007 წელს (და დღესაც) ცენტრალური აქტით ენიჭებოდა — და არა მუნიციპალური ფუნქციური ქვეზონირებით. გლდანში მდებარე რევაზ ჩუბინიძის ნაკვეთი არც ერთ ამ კოორდინატებით აღწერილ ცენტრში არ ხვდება, არც „სარეკრეაციო ტერიტორიის“ სტატუსი მას არ მინიჭებია, არც ფაქტობრივად საქალაქო პარკს ან სკვერს არ წარმოადგენს. შესაბამისად, მისი მექანიკური გათანაბრება „რეკრეაციული დანიშნულების პარკთან, ტყე-პარკთან ან სკვერთან“ კანონის ნამდვილ აზრს ეწინააღმდეგება და ნორმის უკიდურეს ბუნდოვანებაზე და, შესაბამისად, არაკონსტიტუციურობაზე მიუთითებს.

კანონის ძირითადი მიზანი (ratio legis) არის დაცვა იმ სივრცეებისა, რომლებიც საჯარო ფუნქციას ასრულებენ. მიწის ნაკვეთი, რომელიც ფაქტობრივად მრავალი წლის მანძილზე იმყოფება ფიზიკური პირის ფლობა-სარგებლობაში, რომელზეც განთავსებულია საცხოვრებელი ან არასაცხოვრებელი ნაგებობა და რომელიც არ გამოიყენება საზოგადოებრივი რეკრეაციული მიზნებით, ვერ ასრულებს იმ საჯარო ფუნქციას, რომლის დასაცავადაც მიღებულ იქნა სადავო ნორმა.

შეუძლებელია, სახელმწიფოს ლოგიკით, მიწა ერთდროულად იყოს „საზოგადოებრივი ტყე-პარკი“, რომლის კერძო საკუთრებაში გადაცემა იკრძალება, და იმავდროულად, სამშენებლო კანონმდებლობით მასზე დასაშვები იყოს კერძო სასტუმროს ან საცხოვრებელი სახლის აშენება, შესაბამისად საერთო სასამართლოების მიერ სადავო ნორმის ამგვარი განმარტება ეწინააღმდეგება ნორმის ნამდვილ მიზანს და არღვევს კონსტიტუციას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ცალსახაა რომ სადავო ნორმა ჩამოყალიბებულია იმგვარად, რომ არ იძლევა მკაფიო განმარტების საშუალებას და ქმნის მცდარ სამართლებრივ შედეგებს, რასაც მივყავართ იმ შედეგამდე, რომ ირღვევა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფუნდამენტური უფლება - საკუთრების უფლება. ის ფაქტობრივი მოცემულობა, რომ ერთი და იგივე სახელმწიფო ინსტიტუტები (აღიარების კომისია და სასამართლო) ერთსა და იმავე ნორმას ურთიერთგამომრიცხავად კითხულობენ, რითაც ირღვევა სამართლებრივი განჭვრეტადობის პრინციპი, მიუთითებს ნორმის უკიდურეს ბუნდოვანებაზე.

6. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით დაცული სფერო

საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, საჯარო ინტერესებისათვის დასაშვებია ამ უფლების შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით.

N2/7/1547 საქმეში მითითებულია, რომ ,,საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ აღუნიშნავს, რომ საკუთრების უფლება ადამიანის ბუნებითი უფლებაა, ხოლო მისი, როგორც ინსტიტუტის კონსტიტუციურსამართლებრივი გარანტირება და პირისთვის საკუთრების უფლებით ეფექტური სარგებლობის გარანტიების შექმნა, სასიცოცხლოდ აუცილებელია დემოკრატიული, სამართლებრივი და სოციალური სახელმწიფოსთვის’’ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-32 და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 18 მაისის №2/1/370,382,390,402,405 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ზაურ ელაშვილი, სულიკო მაშია, რუსუდან გოგია და სხვები და საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-6 ).

ამავე საქმეში, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).

კონსტიტუციის მე-19 მუხლით დაცული სფერო არ შემოიფარგლება მხოლოდ უკვე რეგისტრირებული, კანონით ფორმალიზებული საკუთრებით. იგი მოიცავს ქონებრივი ხასიათის იმ ინტერესებსაც, რომლებიც სახელმწიფოს მიერ შექმნილი სამართლებრივი ჩარჩოს საფუძველზე წარმოიშვა.

„ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი, თავისი არსით, წარმოადგენს მე-19 მუხლით დადგენილი ვალდებულების ნორმატიულ რეალიზაციას — საკუთრების მოპოვების ისეთი მექანიზმის შექმნას, რომელიც ფიზიკურ პირს ანიჭებს რეალურ შესაძლებლობას, კანონის ამოქმედებამდე დაწყებული მრავალწლიანი ფლობა-სარგებლობა გარდაქმნას სრულყოფილ საკუთრების უფლებად. ამრიგად, ეს კანონი პირისთვის ნორმატიულად დაშვებული ქონების მოპოვების გზაა, რაც კონსტიტუციის მე-19 მუხლით დაცული სფეროს ქვეშ ექცევა.

7. საკუთრების უფლებაში ჩარევა და თანაზომიერების ტესტი

საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული მიდგომის თანახმად, კონსტიტუციური უფლებების, მათ შორის, სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობის უფლების შეზღუდვის შეფასების საზომი თანაზომიერების პრინციპია. „აღნიშნული პრინციპი წარმოადგენს ადამიანის უფლების შეზღუდვისას კანონმდებლის შებოჭვის მექანიზმს და, შესაბამისად, კონსტიტუციური კონტროლის ელემენტს.

7.1. ჩარევის ფაქტი

სადავო ნორმა, მისი უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული შინაარსით, პირდაპირ ართმევს ფიზიკურ პირს საკუთრების უფლების მოპოვების კანონით დადგენილ შესაძლებლობას. რევაზ ჩუბინიძის შემთხვევაში დაცულ სფეროში ჩარევა გამოიხატება იმაში, რომ მას გააჩნდა კანონიერი მოლოდინი აღიარებაზე, როგორც კანონის სუბიექტმა, დაიწყო საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე ადმინისტრაციული წარმოება, წარადგინა ფლობა-სარგებლობის დამადასტურებელი მასალები, ხოლო მის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი არ იყო მოქცეული კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით ფუნქციურად დაცული ტერიტორიის ფარგლებში, არც ფაქტობრივად არის იგი პარკი, ტყე-პარკი ან სკვერი და არც აღიარების კომისიამ არ მიიჩნია რზ-2 აღიარების დამაბრკოლებელ გარემოებად, თუმცა, სადავო ნორმის ბუნდოვანი ინტერპრეტაციიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის საფუძველზე, მოსარჩელეს ერთმევა საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესაძლებლობა, რაც მძიმე ჩარევაა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით დაცულ სფეროში.

7.2. ლეგიტიმური მიზანი

N2/2/1354 საქმეზე, საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „ლეგიტიმური მიზნის არარსებობის პირობებში, ადამიანის უფლებაში ნებისმიერი ჩარევა თვითნებურ ხასიათს ატარებს და უფლების შეზღუდვა საფუძველშივე გაუმართლებელი, არაკონსტიტუციურია“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის №3/1/531 გადაწყვეტილება „ისრაელის მოქალაქეები - თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15).

მოსარჩელე არ უარყოფს, რომ ხსენებული კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, ფართო გაგებით, ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს — საზოგადოებრივი დანიშნულების რეკრეაციული სივრცეების დაცვას კერძო პირის საკუთრებაში გადასვლისაგან. თუმცა, ეს ლეგიტიმური მიზანი ვერ ამართლებს სადავო ნორმის იმ ინტერპრეტაციას, რომლითაც ნებისმიერი ფუნქციური ზონა, რომელიც ფორმალურად იწოდება „სარეკრეაციოდ“, ექცევა შეზღუდვის რეჟიმში, მისი ფაქტობრივი შინაარსის მიუხედავად.

თუ მიწის ნაკვეთი ათწლეულების განმავლობაში იმყოფება კერძო მფლობელობაში, შემოღობილია და მასზე განთავსებულია ნაგებობები, იგი ვერ ასრულებს საზოგადოებრივ-რეკრეაციულ ფუნქციას. შესაბამისად, ასეთ ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების აკრძალვა ვერ ემსახურება საჯარო ინტერესს, რადგან დასაცავი „საჯარო სიკეთე“ (რეკრეაციული სივრცე) განსახილველ ტერიტორიაზე ფაქტობრივად არ არსებობს.

7.3. გამოსადეგობა

,,თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნაა, რომ უფლების მზღუდავი საკანონმდებლო რეგულირება უნდა წარმოადგენდეს ღირებული საჯარო (ლეგიტიმური) მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას’’. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-60) (საქმე N3/11/1689).

სადავო ნორმის უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული შინაარსი - რზ-2-ში მოქცეული ყოველი მიწის ნაკვეთის ავტომატური გაიგივება „პარკთან და სკვერთან“ — ლეგიტიმური საჯარო მიზნის მიღწევის გამოსადეგი საშუალება არ არის. საშუალება ვერ იქნება გამოსადეგი მიზნისთვის (რეკრეაციის დაცვა), თუ თავად სარეკრეაციო ზონა 2-ის რეგულაცია იმავე ტერიტორიაზე უშვებს ისეთ ინტენსიურ განაშენიანებას, როგორიცაა სასტუმროები და ინდივიდუალური სახლები. თუკი სახელმწიფო დასაშვებად მიიჩნევს ტერიტორიის ურბანიზაციას, მაშინ საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარი ვეღარ იქნება რეკრეაციის შენარჩუნების გამოსადეგი ინსტრუმენტი.

7.4. აუცილებლობა

საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკით, ,,აუცილებლობის კომპონენტი დაკმაყოფილებულად ჩაითვლება იმ შემთხვევაში, თუ დასახელებული ლეგიტიმური მიზანი იმავე ეფექტურობით ვერ მიიღწევა სხვა, ნაკლებად მზღუდველი საშუალებით’’ (საქმე N2/2/867).

სადავო ნორმის გამოყენებისას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს რამდენად შეესაბამება მიწის ნაკვეთი რეკრეაციული დანიშნულების პარკს და სკვერს. მოცემულ შემთხვევაში, რევაზ ჩუბინიძის საკუთრების უფლების შეზღუდვა, როგორც გარდაუვალი ,,აუცილებლობა’’ სახეზე არ გვაქვს, ვინაიდან, სარეკრეაციო ზონა 2-ში მიწის ნაკვეთის არსებობა არ წარმოადგენს საჯარო მიზნის მიღწევის აუცილებელ საშუალებას. სადავო ნორმაში ხსენებული ,,რეკრეაციული’’ არ შეიძლება სიტყვასიტყვით იქნას გაიგივებული სარეკრეაციო ზონა 2-ის ფუნქციის მქონე ტერიტორიასთან. ლეგიტიმური მიზანი — ტერიტორიის რეკრეაციული პოტენციალის შენარჩუნება — მიღწევადია არა საკუთრების უფლების სრული კონფისკაციით (აღიარებაზე უარით), არამედ სამშენებლო შეზღუდვების დაწესებით. კერძო საკუთრებაში გადაცემა არ ნიშნავს ტერიტორიის რეკრეაციული ფუნქციის ავტომატურ განადგურებას, რადგან მესაკუთრე ვალდებულია დაემორჩილოს ზონალურ შეზღუდვებს.

7.5. პროპორციულობა ვიწრო გაგებით

,,უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია, ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე” (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”, II-60) (საქმე N2/13/1234,1235).

,,ამ ეტაპზე უნდა გაანალიზდეს, რამდენადაა დაცული პროპორციულობა ვიწრო გაგებით (stricto sensu), რომლის მოთხოვნაა, უფლების შეზღუდვისას კანონმდებელმა დაადგინოს სამართლიანი ბალანსი შეზღუდულ და დაცულ ინტერესებს შორის’’ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 17 ოქტომბრის №3/4/550 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-43) (საქმე N3/11/1689).

განსახილველ შემთხვევაში, უფლების შეზღუდვის ხარჯი მეტისმეტად მძიმეა: ფიზიკური პირი, რომელიც მრავალი წლის მანძილზე ფლობდა და ფაქტობრივად იყენებდა მიწის ნაკვეთს, კარგავს საკუთრების უფლების მოპოვების კანონიერ შესაძლებლობას იმ მოტივით, რომელიც არც კანონის ტექსტიდან და არც მისი მიზნიდან არ გამომდინარეობს. საჯარო ინტერესი კი — ფაქტობრივი მნიშვნელობის რეკრეაციული სივრცეების დაცვა ვერ იქნება მიღწეული სარეკრეაციო ზონა 2-ში მოქცეულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების აკრძალვით, ვინაიდან რზ-2 არ ასოცირდება რეკრეაციულ ტერიტორიასთან. ამ შემთხვევაში, არ არსებობს სამართლებრივი ბალანსი შეზღუდულ და დაცულ ინტერესს შორის, რაც ეწინააღმდეგება პროპორციულობის პრინციპს. საკითხი უნდა შეფასდეს არა ფუნქციური ზონის სახელწოდების მიხედვით, არამედ ნაკვეთის ფაქტობრივი მდგომარეობის ანალიზით.

შესაბამისად ცალსახაა, რომ ირღვევა ბალანსი კერძო და საჯარო ინტერესს შორის. მოქალაქე რომელიც ათწლეულებია ფლობს მიწის ნაკვეთს, კარგავს საკუთრების მოპოვების უფლებას ბუნდოვანი ნორმის სასამართლოს მიერ სუბიექტური განმარტების გამო. მეორე მხრივ, საჯარო ინტერესი (სარეკრეაციო სივრცის დაცვა) რეალურად არ მიიღწევა, რადგან სადავო ტერიტორია ისედაც დაკავებულია და მასზე ზონირება იძლევა მშენებლობის უფლებას, შესაბამისად პირისათვის საკუთრების წართმევით მიღებული „საჯარო სიკეთე“ სრულ დისბალანსშია პირისთვის მიყენებულ ზიანთან.

8. დასკვნა

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აშკარაა, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი, მისი არსებული ნორმატიული შინაარსით, ვერ აკმაყოფილებს კონსტიტუციურ-სამართლებრივ სტანდარტებს.

სადავო ნორმის ისეთი ინტერპრეტაცია, რომელიც „სარეკრეაციო ზონა 2“-ს (რზ-2) ავტომატურად აიგივებს „პარკთან და სკვერთან“, ეწინააღმდეგება ლოგიკური და სისტემური განმარტების პრინციპებს. სახელმწიფო, ერთი მხრივ, სამშენებლო რეგულაციებით უშვებს ამ ზონაში კერძო საცხოვრებლების არსებობას, ხოლო მეორე მხრივ, საკუთრების აღიარების პროცესში ამავე ტერიტორიას ანიჭებს ხელშეუხებელ „საჯარო პარკის“ სტატუსს. აღნიშნული პირდაპირ ლახავს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლს, რადგან საკუთრების უფლების შეზღუდვა ეფუძნება არა რეალურ საჯარო საჭიროებას, არამედ ტერმინოლოგიურ ბუნდოვანებას.

სადავო ნორმა არის იმგვარად ჩამოყალიბებული, რომ არ იძლევა მკაფიო განმარტების და ინტერპრეტაციის საშუალებას, რისი ნათელი მაგალითიცაა აღიარების კომისიისა და უზენაესი სასამართლოს ურთიერთგამომრიცხავი ინტერპრეტაცია ერთი და იმავე ნორმის მიმართ. უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული იმგვარი ფორმალური ინტერპრეტაცია, რომ ,,რეკრეაციული’’ გათანაბრებულია სარეკრეაციო ზონა 2-ის ფუნქციასთან მხოლოდ და მხოლოდ ფუნქციური ზონის დასახელებიდან გამომდინარე, არ წარმოადგენს ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის თანაზომიერ, გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. სადავო ნორმატიული შინაარსი აშკარად ეწინააღმდეგება თანაზომიერების პრინციპს. მართალია, საჯარო რეკრეაციული სივრცეების დაცვა ლეგიტიმური მიზანია, თუმცა ამ მიზნის მიღწევა იმ ტერიტორიების ხარჯზე, რომლებსაც რეალური რეკრეაციული ფუნქცია არ გააჩნიათ და სადაც კანონმდებლობა მშენებლობას უშვებს, არ არის არც გამოსადეგი და არც აუცილებელი საშუალება. სახელმწიფოს მიერ დაუსაბუთებელია, თუ რა საჯარო სიკეთეს იცავს იმ ნაკვეთზე საკუთრების აღიარების აკრძალვით, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში ფაქტობრივი მფლობელობის ქვეშაა და თავისი ბუნებით არ წარმოადგენს საზოგადოებრივ პარკსა თუ სკვერს.

ნორმის ბუნდოვანება, რამაც გამოიწვია ადმინისტრაციული ორგანოსა და სასამართლოს რადიკალური დაპირისპირება ერთსა და იმავე საკითხზე, მიუთითებს იმაზე, რომ კანონი ვერ ასრულებს თავის მთავარ ფუნქციას - იყოს სამართლებრივი შედეგის განმსაზღვრელი. ასეთ პირობებში, მოქალაქე ხდება „სამართლებრივი გაურკვევლობის“ მსხვერპლი, სადაც მისი ფუნდამენტური უფლება დამოკიდებულია არა კანონის სიცხადეზე, არამედ კონკრეტული უწყების სუბიექტურ ხედვაზე. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც ერთი და იგივე ნორმატიული ტექსტი უფლებამოსილი სახელმწიფო ორგანოების მიერ რადიკალურად განსხვავებულად იკითხება, ნორმა არ ქმნის ობიექტურ სამართლებრივ ჩარჩოს და განჭვრეტადობის არარსებობის პირობებში, პირის ფუნდამენტური უფლება (მიიღოს საკუთრება) დამოკიდებულია არა კანონის სიცხადეზე, არამედ იმაზე, დავა კომისიის ეტაპზე სრულდება თუ სასამართლოში მიდის, რითაც ირღვევა კონსტიტუციის მე-19 მუხლით გარანტირებული საკუთრების უფლება და მე-11 მუხლით გარანტირებული სამართლის წინაშე თანასწორობის პრინციპი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მიგვაჩნია, რომ არაკონსტიტუციურად უნდა იქნას ცნობილი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც „რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა ტერიტორია“-ს ცნებაში მოაქცევს დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმით სარეკრეაციო ზონა 2-ში (რზ-2) მოქცეულ ნებისმიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთს — მისი ფაქტობრივი მდგომარეობის, საზოგადოებრივი რეკრეაციული ფუნქციის რეალური განხორციელების, საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით სარეკრეაციო ტერიტორიის სტატუსის მინიჭების ფაქტისა და ცალკეული მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი რეჟიმის ინდივიდუალური შეფასების გარეშე — საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით და საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით.

6. კონსტიტუციური სარჩელით/წარდგინებით დაყენებული შუამდგომლობები

შუამდგომლობა სადავო ნორმის მოქმედების შეჩერების თაობაზე: არა

შუამდგომლობა პერსონალური მონაცემების დაფარვაზე: არა

შუამდგომლობა მოწმის/ექსპერტის/სპეციალისტის მოწვევაზე: არა

შუამდგომლობა/მოთხოვნა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თაობაზე: არა

კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა სახის შუამდგომლობა: არა